زیر پوست خبر؛ ایران و آمریکا به توافق نزدیک‌ترند یا دور تازه جنگ؟
ترامپ از یک سو احتمال حمله دوباره به ایران را بسیار پایین می‌داند و از سوی دیگر به اقدام نظامی تهدید می‌کند. در میانه تلاش‌های دیپلماتیک، اختلافات تهران و واشنگتن، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و تحولات سیاسی اسرائیل تا چه اندازه بر شانس توافق یا خطر آغاز دور تازه‌ای از جنگ تاثیر می‌گذارند؟
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا می‌گوید احتمال حمله دوباره آمریکا به ایران بسیار پایین است، اما همزمان تاکید می‌کند که در صورت لزوم، دستور حملات تازه‌ای را صادر خواهد کرد. این دو پیام ظاهرا متناقض در حالی مطرح می‌شوند که تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به توافق ادامه دارد، اما اختلافات اساسی میان تهران و واشنگتن همچنان پابرجاست.آیا تهدیدهای نظامی ترامپ بخشی از راهبرد فشار برای رسیدن به توافق است یا نشانه‌ای از احتمال تشدید جنگ؟ شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و تحولات سیاسی اسرائیل چه تاثیری بر محاسبات واشنگتن خواهد داشت؟برای پاسخ به این پرسش‌ها باید فراتر از اظهارات روزانه مقام‌های دو کشور رفت و منافع، اختلافات و محدودیت‌های سیاسی هر یک از بازیگران را بررسی کرد.ترامپ چه می‌خواهد؟دونالد ترامپ در گفت‌وگوی تلفنی اخیر خود با شبکه سی‌ان‌ان، احتمال حملات تازه به ایران را بسیار پایین توصیف کرد، اما این ارزیابی را به پیشرفت مذاکرات و دستیابی به توافقی مطلوب برای واشنگتن مشروط دانست.او در عین حال تاکید کرد که در صورت ضرورت، آمریکا بار دیگر به ایران حمله خواهد کرد. رئیس جمهوری آمریکا همچنین از آمادگی نیروهای نظامی این کشور در منطقه و شناسایی ده‌ها پل در ایران به‌عنوان اهداف احتمالی سخن گفت.این اظهارات نشان می‌دهد که واشنگتن دست‌کم در سطح مواضع اعلام‌شده دو گزینه دیپلماسی و اقدام نظامی را همزمان حفظ کرده است.چنین رویکردی می‌تواند با هدف افزایش فشار بر طرف مقابل در مذاکرات اتخاذ شود. با این حال، تهدید نظامی همیشه به توافق منجر نمی‌شود و ممکن است بی‌اعتمادی را افزایش دهد یا خطر محاسبه اشتباه را بیشتر کند.در نتیجه، پایین دانستن احتمال حمله از سوی ترامپ را نباید به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی تلقی کرد.چرا ایران و آمریکا همچنان به توافق نیاز دارند؟ادامه تقابل برای هر دو کشور هزینه‌هایی دارد، هرچند ماهیت این هزینه‌ها یکسان نیست.برای ایران کاهش فشار اقتصادی، رفع تحریم‌ها و محدودیت‌های تجاری، پایان محاصره دریایی و جلوگیری از حملات بیشتر از مهم‌ترین انگیزه‌های دستیابی به توافق به شمار می‌روند.ادامه اختلال در تجارت خارجی و افزایش نااطمینانی اقتصادی می‌تواند فشار بیشتری بر اقتصاد ایران وارد کند. از سوی دیگر، دستیابی به تضمین‌هایی برای جلوگیری از تکرار حملات، یکی از مسائل اصلی هر توافق احتمالی خواهد بود.برای آمریکا نیز پایان دادن به درگیری می‌تواند هزینه‌های نظامی و سیاسی را کاهش دهد و خطر گسترش جنگ در منطقه را محدود کند.امنیت مسیرهای دریایی و جلوگیری از اختلال بیشتر در بازارهای جهانی انرژی نیز از منافع مهم واشنگتن و متحدان آن است.اما وجود منافع مشترک برای پایان دادن به جنگ، به‌تنهایی به معنای امکان دستیابی سریع به توافق نیست. دو طرف ممکن است درباره ضرورت کاهش تنش اشتراک نظر داشته باشند، اما بر سر شرایط آن اختلاف کنند.مهم‌ترین موانع توافق چیست؟یکی از دشوارترین مسائل، ترتیب اجرای تعهدات است.تهران خواستار پایان اقدامات نظامی در همه جبهه‌ها و رفع فشارهای اقتصادی پیش از ورود به روندی تازه از مذاکرات است. در مقابل، واشنگتن پذیرش برخی از خواسته‌های ایران را رد کرده و بر ضرورت دستیابی به توافقی با شرایط مورد قبول خود تاکید دارد.اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای ایران نیز همچنان از موضوعات اصلی است. دامنه محدودیت‌های احتمالی، شیوه نظارت بر اجرای تعهدات و آینده تحریم‌ها از جمله مسائلی هستند که باید درباره آن‌ها تصمیم‌گیری شود.موضوع تضمین‌های امنیتی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. ایران خواستار اطمینان از تکرار نشدن حملات است، در حالی که هرگونه تعهد امنیتی آمریکا با مسائل پیچیده سیاسی و حقوقی همراه خواهد بود.تجربه خروج آمریکا از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ در دوره نخست ریاست جمهوری دونالد ترامپ نیز نشان داده است که دوام توافق، به اندازه دستیابی به آن اهمیت دارد.حتی اگر دو طرف بر سر اصول کلی به تفاهم برسند، چگونگی اجرای مرحله‌ای تعهدات و سازوکار راستی‌آزمایی می‌تواند مذاکرات را با دشواری روبه‌رو کند.آیا تهدید نظامی می‌تواند ایران را به توافق نزدیک کند؟تهدید به استفاده از نیروی نظامی ممکن است با هدف افزایش هزینه مخالفت با خواسته‌های واشنگتن مطرح شود.از این منظر، حفظ آمادگی نظامی و اعلام اهداف احتمالی می‌تواند بخشی از راهبرد فشار در مذاکرات باشد.اما چنین راهبردی نتیجه تضمین‌شده‌ای ندارد.تهران ممکن است عقب‌نشینی در برابر تهدیدهای آشکار را از نظر سیاسی و امنیتی پرهزینه بداند. همچنین، افزایش فعالیت‌های نظامی می‌تواند خطر برخورد ناخواسته یا واکنش متقابل را بیشتر کند.در سوی دیگر، کاهش فشار نظامی بدون دستیابی به توافق نیز ممکن است از دید دولت آمریکا به معنای از دست دادن یکی از ابزارهای چانه‌زنی تلقی شود.بنابراین، یکی از پرسش‌های تعیین‌کننده این است که آیا دو کشور می‌توانند بدون آنکه اقدامات اولیه طرف مقابل را نشانه ضعف خود بدانند، درباره گام‌های متقابل و قابل راستی‌آزمایی توافق کنند.انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا چه تاثیری بر تصمیم ترامپ دارد؟نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر و پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره، موازنه قدرت سیاسی در واشنگتن را تغییر داده است.این تحول می‌تواند نظارت بر سیاست خارجی دولت ترامپ را افزایش دهد و تصویب برخی برنامه‌های قانونی و بودجه‌ای دولت را دشوارتر کند.کنگره از اختیارات مهمی در زمینه تصویب بودجه، قانون‌گذاری و نظارت بر اقدامات دولت برخوردار است. همچنین، قانون اساسی آمریکا اختیار اعلان جنگ را به کنگره داده است.با این حال، رئیس جمهوری به‌عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح و مسئول اصلی هدایت سیاست خارجی، اختیارات گسترده‌ای دارد.تجربه تاریخی آمریکا نیز نشان می‌دهد که دولت‌ها در موارد متعددی بدون اعلان رسمی جنگ از سوی کنگره، عملیات نظامی انجام داده‌اند.از سوی دیگر، اکثریت جدید کنگره تا ژانویه ۲۰۲۷ آغاز به کار نخواهد کرد.بنابراین، تغییر ترکیب کنگره می‌تواند هزینه سیاسی ادامه جنگ را برای ترامپ افزایش دهد، اما به‌خودی‌خود مانع قطعی حملات تازه یا تضمین‌کننده توافق با ایران نیست.نقش اسرائیل در آینده توافق چیست؟اسرائیل یکی از بازیگران مهم در محاسبات واشنگتن درباره ایران است.مقام‌های اسرائیلی طی سال‌های گذشته برنامه هسته‌ای و توانایی‌های نظامی ایران را از مهم‌ترین تهدیدهای امنیتی علیه این کشور معرفی کرده‌اند.روابط نزدیک نظامی و اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، همراه با فعالیت گروه‌های حامی اسرائیل در سیاست داخلی آمریکا، به مواضع تل‌آویو در تصمیم‌گیری‌های واشنگتن اهمیت می‌دهد.با این حال، منافع دو کشور در همه موضوعات لزوما یکسان نیست و تصمیم نهایی درباره توافق یا اقدام نظامی آمریکا بر عهده دولت این کشور خواهد بود.تحولات پارلمانی اسرائیل و احتمال تشکیل دولتی تازه نیز می‌تواند بر نحوه تعامل تل‌آویو با واشنگتن تاثیر بگذارد.اما تغییر نخست وزیر لزوما به معنای تغییر بنیادین نگاه امنیتی اسرائیل به ایران نیست.گادی آیزنکوت که مامور تشکیل دولت شده، پیش‌تر ریاست ستاد کل ارتش اسرائیل را بر عهده داشته است. بنابراین، حتی در صورت تشکیل دولت جدید، انتظار کنار گذاشته شدن نگرانی‌های امنیتی اسرائیل درباره ایران مبنای محکمی ندارد.آنچه ممکن است تغییر کند، شیوه مدیریت اختلافات با واشنگتن، میزان حمایت از راه‌حل‌های دیپلماتیک و چگونگی استفاده از گزینه نظامی است.سه مسیر پیش روی تهران و واشنگتنبا توجه به شرایط کنونی، می‌توان سه مسیر متفاوت را برای آینده روابط ایران و آمریکا بررسی کرد.نخست، دستیابی به توافقی مرحله‌ای است. در این حالت، دو طرف ممکن است ابتدا بر سر کاهش تنش نظامی، برخی اقدامات اعتمادساز و اجرای محدود تعهدات به تفاهم برسند و حل مسائل پیچیده‌تر را به مذاکرات بعدی موکول کنند.مسیر دوم، ادامه وضعیت کنونی است؛ یعنی حفظ کانال‌های دیپلماتیک در کنار تحریم‌ها، فشار اقتصادی و تهدیدهای نظامی، بدون دستیابی به توافقی تعیین‌کننده.مسیر سوم، تشدید دوباره درگیری‌های نظامی است. شکست مذاکرات، وقوع حادثه‌ای نظامی یا برداشت نادرست از اقدامات طرف مقابل می‌تواند خطر حرکت به این سمت را افزایش دهد.این سه مسیر لزوما کاملا از یکدیگر جدا نیستند. ممکن است دو کشور همزمان با مذاکره، فشار نظامی را نیز حفظ کنند یا پس از یک دوره تشدید تنش دوباره به دیپلماسی بازگردند.توافق یا جنگ؛ چه نشانه‌هایی اهمیت دارند؟برای ارزیابی مسیر تحولات، صرف اظهارات امیدوارکننده یا تهدیدآمیز مقام‌ها کافی نیست.پذیرش یک چارچوب مشترک برای مذاکرات، توافق درباره ترتیب اجرای تعهدات، تعیین سازوکار نظارت و کاهش عملی تنش‌های نظامی می‌تواند از نشانه‌های پیشرفت دیپلماسی باشد.در مقابل، توقف ارتباط میان میانجی‌ها و طرف‌های مذاکره، افزایش حملات و گسترش دامنه اهداف نظامی می‌تواند از تشدید خطر درگیری حکایت کند.اظهارات اخیر ترامپ نیز نشان می‌دهد که دولت آمریکا هنوز هیچ‌یک از دو گزینه توافق و اقدام نظامی را کنار نگذاشته است.انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و تحولات سیاسی اسرائیل می‌توانند بر محاسبات تصمیم‌گیرندگان تاثیر بگذارند، اما اختلافات اصلی تهران و واشنگتن همچنان درباره مسائل امنیتی، اقتصادی و چگونگی اجرای تعهدات است.در نهایت، پرسش اصلی این نیست که ترامپ چه اندازه از احتمال جنگ سخن می‌گوید، بلکه این است که آیا تهران و واشنگتن می‌توانند درباره شرایطی توافق کنند که هر دو طرف اجرای آن را به ادامه تقابل ترجیح دهند.