سرنوشت رویایی تهران و واشنگتن؛ گزینه‌های ترامپ در قبال جمهوری اسلامی بعد از انتخابات آمریکا
پس از انتخابات میان‌دوره‌ای در آمریکا و تسخیر کنگره توسط حزب دموکرات، حال نگاه تحلیلگران بین‌المللی و کشورهای منطقه معطوف به سیاست‌ها و گزینه‌های ترامپ در قبال جمهوری اسلامی شده است.
اکسیوس در گزارشی به قلم باراک راوید به بررسی سیاست‌ها و گزینه‌های دونالد ترامپ در قبال جمهوری اسلامی پرداخته است.
در این گزارش آمده است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پذیرفته است که جنگ با ایران هزینه سنگینی برای جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای داشته است. اکنون او باید تصمیم بگیرد که زیان‌های خود را بپذیرد و به توافقی دست یابد، یا بر موضع خود پافشاری کند و بار دیگر حملات هوایی را از سر بگیرد.
اما چرا این موضوع اهمیت دارد؟ بنا به این گزارش تمام گزینه‌های پیش روی ترامپ مشکل‌ساز هستند:
نخستین گزینه، حمله نظامی است. اما بازگشت به جنگ به‌شدت نامحبوب خواهد بود، قیمت بنزین وسوخت را همچنان بالا نگه می‌دارد و احتمالاً نتیجه نظامی بهتری نیز به همراه نخواهد داشت.
گزینه دیگر، مذاکره است. اما اگر مقام‌های ایرانی حاضر به دادن امتیاز نباشند، یا با احساس ضعف آمریکا پس از شکست انتخاباتی ترامپ، خواسته‌های خود را افزایش دهند، دستیابی رئیس‌جمهور آمریکا به توافق دشوار خواهد شد.
گزینه سوم، به تعبیر دستیاران ترامپ، "خفه کردن" ایران است. این گزینه به معنای حفظ وضعیت موجود است: ادامه محاصره دریایی در کنار تحریم‌های اقتصادی فلج‌کننده، با این هدف که حکومت ایران به‌تدریج فرسوده و از پا درآید؛ در همین حال، آمریکا همچنان میزان تمایل تهران به توافق را می‌سنجد. با این حال، ممکن است ماه‌ها طول بکشد تا این سیاست نتیجه‌ای نشان دهد.
رئیس‌جمهور آمریکا هفته‌هاست که گفته بود پس از انتخابات، به هر شکل ممکن به جنگ پایان خواهد داد.
یکی از مشاوران پیشین ترامپ به آکسیوس گفت: «یک بار شکست خوردن در انتخابات میان‌دوره‌ای یک موضوع است؛ اما ترامپ نمی‌خواهد دو بار بازنده به نظر برسد.»
در ماه‌های اخیر، ونس رهبری جریانی را در حلقه نزدیکان ترامپ بر عهده داشته که به رئیس‌جمهور توصیه می‌کردند برای پایان دادن به جنگ با ایران به توافق برسد.
به گفته منابع آگاه، ونس در گفت‌وگوهای خصوصی، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، را به دلیل مواضعش درباره ایران به‌شدت مورد انتقاد قرار داده و گفته بود:«او درباره همه‌چیز اشتباه می‌کند.»
این منابع می‌گویند ونس هشدار داده بود که جنگ به‌شدت نامحبوب است و می‌تواند به شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات منجر شود.
بیشتر مقام‌های ارشد اطراف ترامپ نیز با دیدگاه ونس موافق بوده‌اند. با این حال، ترامپ همچنان به ازسرگیری جنگ تمایل داشت. او در مقطعی، زمانی که نتانیاهو برای حمله فشار می‌آورد، حتی احتمال حمله پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای را بررسی کرده بود.
ترامپ سرانجام تصمیم گرفت صبر کند. اما برخلاف توصیه نزدیک‌ترین مشاورانش، هفته گذشته در انتخابات اسرائیل از نتانیاهو حمایت کرد.
به گفته مقام‌های آمریکایی، ارتش ایالات متحده در حال تکمیل مقدمات لازم برای احتمال ازسرگیری عملیات نظامی گسترده در ایران است. این آمادگی‌ها شامل اعزام تجهیزات و امکانات نظامی بیشتر به منطقه نیز می‌شود.
هم‌زمان، میانجی‌های قطری در تلاش‌اند حمایت آمریکا و ایران را از پیش‌نویس توافقی جلب کنند که مانع بازگشت جنگ شود و احتمالاً زمینه ازسرگیری مذاکرات مستقیم در روزهای آینده را فراهم آورد.
منابع منطقه‌ای می‌گویند میانجی‌ها پیش از انتخابات از مقام‌های کاخ سفید پرسیده بودند که اگر ترامپ در انتخابات شکست بخورد، چه تصمیمی خواهد گرفت. یکی از منابع آگاه گفته است که مشاوران رئیس‌جمهور نتوانسته بودند در این‌باره هیچ تضمینی بدهند.
یک مقام آمریکایی در این زمینه گفت: «ما به همه گفتیم که ابتدا می‌خواهیم ببینیم نتیجه انتخابات برای ما چه خواهد بود.»
مقام‌های ایرانی از شکست انتخاباتی ترامپ استقبال کردند و گفتند این نتیجه نشان می‌دهد ایران در جنگ دست بالا را دارد.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ملت ایران ترامپ را در میدان نبرد و در هرمز با شکست راهبردی و در واشنگتن با شکست سیاسی روبه‌رو کرد. در همین حال، آمریکایی‌ها گرفتار پرداخت هزینه جنگ او شدند. هر کس با ایران درگیر شود، بهای آن را خواهد پرداخت؛ از میدان نبرد گرفته تا خانه خودش.»
دیپلمات‌های دخیل در تلاش‌های میانجی‌گرانه، مشاوران ترامپ و کارشناسان خاورمیانه می‌گویند لحن پیروزمندانه ایران ممکن است احتمال بازگشت ترامپ به جنگ را افزایش دهد.
جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، و شماری دیگر از مشاوران ترامپ می‌خواهند او اجازه دهد محاصره دریایی و کارزار فشار اقتصادی علیه ایران برای مدت بیشتری ادامه پیدا کند و فشارها بر تهران تشدید شود.
برای ترامپ هیچ راه ساده و بی‌دردسری وجود ندارد که بتواند از طریق آن ادعا کند مأموریت خود در ایران را به پایان رسانده است.
خبرگزاری رویترز نیز نگاهی به گزینه‌های ترامپ در قبال ایران دارد. در گزارش رویترز آمده است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، جنگ با ایران را با هدف تغییر رژیم در این کشور آغاز کرد. اما نتیجه این شد که این بار جایگاه سیاسی خود او در واشنگتن متزلزل شد؛ زیرا رأی‌دهندگانی که از جنگ خسته شده بودند و افزایش شدید قیمت سوخت را تجربه می‌کردند، کنترل کنگره را به دموکرات‌ها سپردند.
اکنون رئیس‌جمهوری که از نظر سیاسی تضعیف شده است، باید میان خروج از جنگ از طریق مذاکره و تشدید خطرناک‌تر درگیری یکی را انتخاب کند.
در تهران و در میان متحدان ایران، نتیجه انتخابات آمریکا به‌سرعت به‌عنوان حکمی درباره جنگ تعبیر شد. در سراسر کشورهای حوزه خلیج فارس نیز مقام‌ها در انتظارند تا ببینند ترامپ کدام مسیر را انتخاب خواهد کرد.
یکی از منابع نزدیک به یکی از متحدان آمریکا در خلیج فارس، در نخستین واکنش گفت: «ایران در آمریکا تغییر رژیم ایجاد کرد.»
به گفته این منبع، مقام‌های کشورهای خلیج فارس از گستردگی پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه آمریکا غافلگیر و در شوک فرو رفته بودند.
با این حال، توافقی که به ایران اجازه دهد آشکارا خود را پیروز جنگ معرفی کند و ترامپ را شکست‌خورده نشان دهد، ممکن است به همان اندازه که به خویشتن‌داری منجر می‌شود، خطر رفتارهای نسنجیده را نیز افزایش دهد؛ این ارزیابی تحلیلگران خلیج فارس است.
رأی منفی آمریکایی‌ها به ترامپ، تنها یک هفته پس از آن صورت گرفت که رأی‌دهندگان اسرائیلی نیز ضربه‌ای به بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل و دیگر طراح اصلی جنگ، وارد کردند.
ائتلاف راست‌گرای نتانیاهو در انتخابات ۲۷ اکتبر تنها ۵۳ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را به دست آورد؛ هشت کرسی کمتر از حد نصاب اکثریت. اکنون او برای حفظ قدرت سیاسی خود با دشواری روبه‌روست.
این دو رهبر که هر دو در تنگنای سیاسی قرار گرفته‌اند و آینده سیاسی‌شان بیش از پیش به نتیجه جنگ گره خورده است، ممکن است تشدید درگیری را نه یک خطر، بلکه راهی برای خروج از بحران سیاسی خود ببینند. چنین محاسبه‌ای شاید غیرعقلانی باشد، اما به همان اندازه خطرناک هم است.
ابتسام الکتبی، رئیس مرکز سیاست‌گذاری امارات در ابوظبی به رویترز گفته است: «نتایج انتخابات آمریکا ضرورت دستیابی به توافق را برای ترامپ بیشتر کرده، اما این کار را برای ایران آسان‌تر نکرده است. »
به گفته او، بخش مهمی از تحولات به این بستگی دارد که تهران شرایط کنونی را چگونه تفسیر کند.
او افزود: «اگر تهران تشخیص دهد که ترامپ به توافق نیاز دارد، اما نه هر توافقی، ممکن است فرصت واقعی برای پایان دادن به جنگ پدید آید. اما اگر نتایج انتخابات را نشانه‌ای از تضعیف اراده آمریکا بداند، ممکن است این برداشت او را به سمت تشدید دوباره وضعیت نظامی سوق دهد.»
کشورهای حوزه خلیج فارس امیدوارند نتیجه انتخابات راهی برای پایان جنگ باز کند، اما نه به هر قیمتی.
الکتبی گفت هر توافقی که آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را نادیده بگیرد، به ایران اجازه دهد برای عبور کشتی‌ها عوارض تعیین کند یا شرایط سیاسی بر کشتیرانی تحمیل کند، یا کشورهای خلیج فارس را در برابر تهدیدهای نظامی آسیب‌پذیر باقی بگذارد، صرفاً توافقی موقت خواهد بود که زمینه بحران بعدی را فراهم می‌کند.
در تهران، رهبران ایران از تحقیر سیاسی ترامپ ابراز خشنودی کردند، اما در عین حال سطح آماده‌باش خود را کاهش ندادند. محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران نتیجه انتخابات را رأی "نه به جنگ" توصیف کرد.
عبدالخالق عبدالله، تحلیلگر سیاسی اماراتی، معتقد است خطر بزرگ‌تر اکنون از جانب ایران ناشی می‌شود، نه آمریکا یا اسرائیل.
به گفته او، رهبران ایران مدت‌هاست که دچار نوعی"غرور" بوده‌اند؛ قدرت خود را بیش از اندازه برآورد کرده و توان نظامی آمریکا و اسرائیل را دست‌کم گرفته‌اند. او می‌گوید این طرز فکر همچنان وجود دارد و به همین دلیل نمی‌توان احتمال دور تازه‌ای از جنگ را منتفی دانست.
این کارشناس اماراتی بر این باور است: «ایرانی‌ها امروز دلایل بیشتری برای فخرفروشی دارند. اگر کسی ما را به جنگ دیگری بکشاند، نه نتانیاهو خواهد بود و نه ترامپ، بلکه این کار را کسانی در تهران انجام خواهند داد. ممکن است آن‌ها به‌شدت دچار محاسبه اشتباه شوند، تصور کنند ترامپ ضعیف شده و نتانیاهو کارش تمام است و در نتیجه سطح تنش را بالاتر ببرند.»
عبدالعزیز ساغر، رئیس مرکز پژوهش‌های خلیج فارس در عربستان سعودی نیزهشدار داده که شکست انتخاباتی ممکن است ترامپ را بیش از گذشته به حمله نظامی ترغیب کند، نه کمتر.
به گفته او، با پایان انتخابات میان‌دوره‌ای و از میان رفتن امکان نامزدی برای دوره سوم ریاست‌جمهوری، ملاحظات انتخاباتی که پیش‌تر او را به خویشتن‌داری تشویق می‌کردند، کاهش یافته‌اند.
در نتیجه، اکنون با رئیس‌جمهوری روبه‌رو هستیم که احساس می‌کند چیز کمتری برای از دست دادن دارد و در عین حال می‌خواهد میراث سیاسی خود را تثبیت کند.
ساغر گفت ترامپ ممکن است تقابل با ایران را فرصتی برای "تمام کردن کار" پیش از ترک کاخ سفید بداند.
او افزود: «اگر ایران همچنان مقاومت کند و در نهایت خود را پیروز معرفی کند، ترامپ ممکن است احساس کند برای جلوگیری از چنین نتیجه‌ای و ثبت یک موفقیت روشن در کارنامه ریاست‌جمهوری‌اش ناچار به اقدام است.»
رویترز به نقل از سارکیس نعوم، تحلیلگر سیاسی لبنانی نیز، می‌نویسد که شکست ترامپ قدرت چانه‌زنی او در برابر ایران را کاهش داده است. این تحلیگر می‌گوید: « ترامپ اکنون در میز مذاکره اهرم فشار کمتری دارد و گزینه‌های محدودتری برای دستیابی به توافق در اختیارش است.»
یک مقام از حزب‌الله لبنان، که مورد حمایت ایران است، نیز گفت تهدید جنگ لزوماً کاهش نیافته و همچنان احتمال "اقدامات نسنجیده" وجود دارد.
او گفت: «در این لحظه، احتمال تشدید تنش و کاهش تنش ممکن است برابر باشد.»
دموکرات‌ها پس از آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه، انتظار می‌رود از قدرت خود برای تحقیق درباره دولت ترامپ، خانواده و متحدان او استفاده کنند و در تصویب قوانین مهم خواستار امتیازگیری شوند.
برای متحدان آمریکا در خلیج فارس، تغییر توازن سیاسی در واشنگتن خطرهایی فراتر از خود جنگ به همراه دارد.