سلاح به روسیه، کلاه گیس به چین: کره شمالی چگونه متحدانش را متعادل می کند

اقدام متعادل کننده کره شمالی دوباره در کانون توجه قرار گرفته است. در ماه سپتامبر اولین پل جاده ای خود را با روسیه افتتاح کرد. همین هفته گذشته، کره شمالی مشابهی را با چین افتتاح کرد. پل زمینی پیونگ یانگ با روسیه تجارت دوجانبه تسلیحات را تقویت می کند در حالی که پل زمینی با چین محصولات انرژی، مواد خام و تجهیزات سنگین را برای مصرف داخلی در اختیار آن قرار می دهد. این دو پل تصویری از چگونگی تلاش کره شمالی برای بهره مندی از بهبود روابط با مسکو و پکن است. کره شمالی به دنبال کمک نظامی از روسیه و کمک اقتصادی از چین است.

تقسیم کار روشن تضمین می کند که اتحادهای کره شمالی با روسیه و چین مکمل یکدیگر هستند، نه رقابتی با یکدیگر. کره شمالی در زمینه مدیریت روابط با مسکو و پکن برای منافع خود، چندین دهه تجربه دارد. در ژوئیه 1961، این کشور با بهره برداری از شکاف چین و شوروی، دو پیمان اتحاد جداگانه با اتحاد جماهیر شوروی و چین امضا کرد.

هر چه مسکو و پکن نسبت به یکدیگر تلخ‌تر بودند، تمایل بیشتری برای برآورده کردن خواسته‌های پیونگ یانگ داشتند. کمک های اقتصادی مشترک شوروی و چین به این معنی بود که کره شمالی از استاندارد زندگی نسبتا بالاتری در مقایسه با همتایان کمونیست خود یعنی چین و ویتنام شمالی در دهه های 1960 و 1970 برخوردار بود. ارتش آن نیز به لطف انتقال سخاوتمندانه تسلیحات و فناوری های شوروی و چین با ارتش کره جنوبی برابری می کرد. با این حال، زمانی که اتحاد جماهیر شوروی با مشکلات اقتصادی مواجه شد و شروع به اصلاح روابط با چین در سال 1986 کرد، اقدام متعادل کننده کره شمالی شکست خورد.

مسکو دیگر علاقه ای به رقابت با چین برای نفوذ بر کره شمالی نداشت و شروع به کاهش کمک های اقتصادی و نظامی کرد. چین نیز به نوبه خود میزان حمایت نظامی و اقتصادی را به دلیل تعدیل نیرو توسط شوروی کاهش داد. بدون تقسیم اهرم، پیونگ یانگ نمی توانست از مسکو و پکن بخواهد سطح سخاوتمندانه کمک را حفظ کنند. کره شمالی در دهه 1990 ورشکست شد و ارتش آن از کره جنوبی عقب افتاد. کره شمالی اکنون یک کتاب بازی جدید در مورد چگونگی تشویق روسیه و چین به حمایت از اهداف پیونگ یانگ - حتی در غیاب شکاف - ایجاد کرده است.

در گذشته، کره شمالی مسکو و پکن را با رقابت بر سر کمک های نظامی و اقتصادی مدیریت می کرد. اکنون، کره شمالی بین دو حامی خود با اختصاص یک حوزه همکاری مجزا و متناسب با نیازهای خاص آنها، تعادل برقرار می کند. ارتباط کره شمالی با روسیه حول مبادلات نظامی است تا مسکو را برای کمک به توسعه برنامه تسلیحات کشتار جمعی خود جلب کند. کره شمالی از نیاز روسیه به سلاح، نیرو و مهمات برای جنگ علیه اوکراین در ازای فناوری نظامی روسیه استفاده می کند.

در مقابل، روسیه در مورد حمایت خود از برنامه هسته‌ای کره شمالی صحبت کرده و حتی متعهد شده است که از پیونگ یانگ تحت معاهده مشارکت راهبردی جامع 2024 دفاع کند. تجارت تسلیحات کره شمالی و روسیه از سال 2023 تا 2025 تقریبا دو برابر شد و از 7.7 میلیارد دلار به 14.4 میلیارد دلار رسید. این مقدار تجارت مواد غذایی و سوخت را تحت الشعاع قرار می دهد که در سال 2024 به رکورد 34 میلیون دلار رسید. کارگران کره شمالی در روسیه در کارخانه های هواپیماهای بدون سرنشین یا در مناطق جنگی در امتداد مرز روسیه و اوکراین کار می کنند.

پیونگ یانگ همچنین بر قربانی خون خود برای جنگ روسیه تاکید می کند تا بدهی نظامی خود را به مسکو یادآوری کند. ارتباط کره شمالی با چین لحن کاملا متفاوتی به خود می گیرد. پیونگ یانگ بر همکاری اقتصادی با چین تاکید می کند زیرا درک می کند که پکن خواهان ثبات سیاسی و اقتصادی در شبه جزیره کره است. در سال 2026، تجارت دوجانبه به 1.5 میلیارد دلار افزایش یافت که 19.6 درصد نسبت به نیمه اول سال 2025 افزایش یافت. این یک رکورد از زمان اعمال تحریم های چین علیه کره شمالی به دلیل آزمایش هسته ای خود در سال 2017 است.

برخلاف همتایان خود در روسیه، کارگران کره شمالی در چین بیشتر در بخش خدمات غذایی و صنعت نساجی کار می کنند. هنگامی که شی جین پینگ، رئیس جمهور چین در ماه ژوئن از کره شمالی بازدید کرد، او و رهبر کره شمالی، کیم جونگ اون، بر تقویت روابط در سیاست، اقتصاد و فرهنگ توافق کردند. جنبه نظامی نشست کیم-شی عمدتا از دید عموم غایب بود، اگرچه این دیدار با شصت و پنجمین سالگرد امضای معاهده دوستی، همکاری و کمک متقابل در سال 1961 مطابقت داشت.

برخلاف روسیه و کره شمالی، چین و کره شمالی به طور علنی از بند دفاع متقابل در معاهده تمجید نکردند. با این حال، پیونگ یانگ از پکن خواست تا بی سر و صدا «خلع سلاح هسته ای» را در سیاست خود در قبال کره شمالی کنار بگذارد و اجرای تحریم های بین المللی را متوقف کند. روسیه و چین با تقسیم کار کره شمالی راحت بوده اند. نه مسکو و نه پکن گسترش همکاری یکدیگر با کره شمالی را یک تهدید نمی بینند.

چین می پذیرد که پیونگ یانگ نیرو به جنگ روسیه در اوکراین بفرستد تا زمانی که مشارکت کره شمالی تمایل چین برای ثبات در شمال شرق آسیا را تضعیف نکند. چین حتی یک کشتی روسی درگیر در تجارت تسلیحات کره شمالی و روسیه بود، که باید قبل از افتتاح پل زمینی جدید از طریق مسیرهای هوایی و دریایی انجام می شد. به نوبه خود، اگرچه معاهده اتحاد روسیه با کره شمالی در سال 2024 منعکس کننده معاهده 1961 است، مسکو با آن به عنوان رقیب پیمان اتحاد 1961 چین رفتار نمی کند.

روسیه حتی از گفتگوی سه جانبه با چین و کره شمالی بر سر استفاده کشتی های چینی از رودخانه تومن برای دسترسی به دریای ژاپن حمایت می کند. حمایت روسیه از نوسازی نیروهای هسته ای و متعارف کره شمالی به ضرر چین تمام نمی شود زیرا کره شمالی قصد ندارد به این زودی ها به کره جنوبی حمله کند. از دیدگاه کره شمالی، فروش تسلیحات به روسیه و فروش کلاه گیس به چین به این معنی است که ائتلاف های این کشور با هر دوی آنها به جای رقابتی، مکمل هستند.

پیونگ یانگ می تواند حمایت بلندمدت روسیه و چین را نه از طریق کینه توزی نسبت به یکدیگر، بلکه از طریق علاقه واقعی آنها به ایجاد یک متحد پایدار در آسیا و اقیانوسیه به دست آورد. به لطف حمایت روسیه و چین، اقتصاد کره شمالی در حال شکوفایی است و ارتش این کشور تحت جامع ترین برنامه مدرنیزاسیون از سال 1991 قرار گرفته است. حمایت روسیه و چین همچنین به کره شمالی اهرم دیپلماتیک قوی تری در صورت تصمیم به از سرگیری گفتگو با ایالات متحده می دهد.

نکته مهم این است که کره شمالی مانند دوران جنگ سرد، سیاست خارجی خود را بر وضعیت روابط پکن و مسکو استوار نمی کند. اگر روسیه یا چین در مقطعی در آینده علاقه خود را به تقویت اقتصاد و ارتش کره شمالی از دست بدهند، حامی دیگر فقط به این دلیل که در رقابت "برنده" شده است، کمک ها را کاهش نخواهد داد.