فیلم «بلوک ۱۰»؛ آزمایش‌ها بر زنان در آشویتس، جنایتی فراموش‌شده

در اوایل سال ۱۹۴۳، نیروهای اس‌اس در اردوگاه آشویتس چند صد زن و دختر یهودی را در ساختمانی بدون نور روز، که کاملا از بیرون جدا شده بود، حبس کردند؛ بلوک ۱۰. مدت‌ها تقریبا هیچ‌کس نمی‌دانست در این بلوک با این زنان چه کرده‌اند. حالا این جنایت‌ها در قالب یک فیلم سینمایی به پرده می‌آید.در بلوک ۱۰، کارل کلائوبرگ، پزشک زنان، که در فیلم نقش او را اکسل پرال بازی می‌کند، به دستور رئیس اس‌اس، هاینریش هیملر، آزمایش می‌کرد که چگونه می‌توان زنان را به طور گسترده نابارور کرد. بسیاری از قربانیان این مداخلات دردناک را زنده پشت سر نگذاشتند.آلیس براونر فیلمنامه را نوشته و فیلم را تهیه کرده است. او به عنوان تاریخ‌پژوه، پیش‌تر برای بنیاد شوا (Shoah Foundation) با بازماندگان گفت‌وگو کرده بود. با این حال، از بلوک ۱۰ فقط دیرهنگام، هنگام خواندن کتاب «چمدان‌های منگله» نوشته بوگدان موسیال، باخبر شد.پزشک یهودی در موقعیتی اخلاقیِ بسیار افراطیاین فیلم از زنان بلوک ۱۰ روایت می‌کند، اما همچنین داستان پزشکی یهودی را بازگو می‌کند که اس‌اس او را به همکاری وادار کرد. آن‌ها با به گروگان گرفتن جان دخترش او را تحت فشار قرار دادند. ماکسیمیلیان زامل، متخصص زنان از شهر کلن که در فیلم کریستین برکل نقش او را بازی می‌کند، در اصل قرار بود به دنیا آمدن زندگی‌های تازه کمک کند. اما بعد مجبور شد در مثله کردن زنان مشارکت کند تا هرگز نتوانند دوباره صاحب فرزند شوند.ماکسیمیلیان زاملِ واقعی میهن‌دوستی آلمانی بود و مدت‌ها نمی‌خواست بپذیرد که ممکن است برای پزشکی صاحب‌اعتبار مثل او اتفاقی بیفتد. او در آشویتس درگیر تعارض وجدانی‌ای شد که هیچ راه گریزی نداشت.براونر در گفت‌وگویی با یورونیوز از «منطقه خاکستری که پریمو لوی آن را نام‌گذاری کرده است» سخن گفت. او از داوری درباره زامل خودداری می‌کند و می‌گوید: «نمی‌توان هیچ‌کس را از نظر اخلاقی محکوم کرد، فارغ از این‌که چه کرده است، اگر زندانیِ آشویتس بوده باشد.»در برابر کشمکش درونیِ این پزشک، فیلم نیرو و استقامت زنان را قرار می‌دهد. آن‌ها حتی در تاریک‌ترین لحظه خود به یکدیگر تکیه می‌کنند، شعر می‌خوانند و با هم آواز می‌خوانند. براونر تاکید می‌کند که چنین لحظاتی ساخته و پرداخته فیلم نیست. او می‌گوید این شعر از دفترهای یادداشت یکی از پزشکان آشویتس آمده و آن ترانه در بسیاری از اردوگاه‌ها رواج یافته است.یکی از شخصیت‌هایی که نماد مقاومت است، پزشک آدلاید اوتوال است که بیبیانا بگلاو نقش او را بازی می‌کند. این زن فرانسوی در ژانویه ۱۹۴۳ به عنوان آن‌چه نازی‌ها «دوست یهودیان» می‌نامیدند، به آشویتس تبعید شد. او به عنوان پزشکِ زندانی از کمک کردن در عقیم‌سازی اجباری زنان سر باز زد. یادمان ید وشم بعدها او را به عنوان «نیکوکار در میان ملت‌ها» مورد تجلیل قرار داد.فیلمنامه آلیس براونر بر شهادت‌های شفاهی و پرونده‌های قضایی تکیه دارد. او می‌گوید: «هر شماره زندانی درست است، هر شخص واقعا وجود داشته است.» فقط در یک صحنه مربوط به سقط جنین، او فرد دیگری را به جای شخص اصلی انتخاب کرده تا روایت را بیش از حد پیچیده نکند.بازسازی بلوک ۱۰ در استودیوفیلم‌برداری از سپتامبر ۲۰۲۵ در استودیوهای فیلمِ سی‌سی‌سی (CCC-Filmstudios) در برلین آغاز شد. در آن‌جا بازسازی دقیقی از بلوک ۱۰ با خوابگاه و اتاق‌های عمل ایجاد شد. طراح صحنه از گرافیک‌های سه‌بعدیِ ساختمان اصلی الهام گرفت.یادمان آشویتس به این گروه، به عنوان نخستین فیلم سینمایی، دسترسی به مواد تازه واقعیت مجازی ۳۶۰ درجه از اردوگاه را داد که نماهای بیرونی از آن گرفته شده است. صحنه ورود زندانیان با حضور صدها سیاهی‌لشکر در موزه راه‌آهن بوخوم فیلم‌برداری شد.این‌که در فیلم از موسیقی استفاده نشده، اتفاقی نیست. براونر می‌گوید: «به ابزارهای زیبایی‌شناختیِ اضافی برای برانگیختن احساسات نیاز ندارم.» فقط در تیتراژ پایانی است که دعای یهودی‌ای برای قربانیان شوا شنیده می‌شود.تا حد ممکن نزدیک به واقعیتِ نا‌آرام‌کنندهبراونر می‌گوید: «نمی‌خواستیم با گریم و ماسک کار کنیم.» در عوض بازیگران زن سر خود را تراشیدند، بعضی از آن‌ها در برابر دوربینِ روشن. مارکوس او. روزن‌مولر، کارگردان، در ماه‌های پیش از فیلم‌برداری بارها با آن‌ها صحبت کرد تا ببیند آیا می‌توانند بار روانیِ این نقش‌ها را تحمل کنند یا نه.هر جا ممکن بود، نقش‌ها به بازیگرانی از کشورهای زادگاه قربانیان سپرده شد. یکی از آن‌ها برای نقش خود زبان لادینو، زبان بسیاری از یهودیان سفاردی، را آموخت.در نخستین روز فیلم‌برداری، اعضای گروه کنار هم نشستند. براونر به یاد می‌آورد و می‌گوید: «همه دست‌های هم را گرفتیم و دوباره درباره این کار صحبت کردیم. همه گریه کردند.» او افزود: «همه فکر می‌کردند واقعا در آشویتس هستند.»یک هماهنگ‌کننده صحنه‌های صمیمیت مسئول صحنه‌هایی با برهنگی بود و در کنار زنان می‌ایستاد؛ به گفته براونر «در اصل روان‌شناسِ حاضر در صحنه» هم بود. ظاهرا سخت‌ترین بخش کار بر دوش بازیگرانِ نقش عاملان جنایت بود.برای نمونه، یوهانس زیرنر، بازیگر، نقش پزشک اس‌اس هورست شومان را بازی می‌کند؛ کسی که او نیز در آشویتس بر روی زندانیان آزمایش‌هایی انجام می‌داد. در یکی از صحنه‌ها قرار بود او با باتوم به دختر یهودیِ زندانی در اردوگاه ضربه بزند، اما در ابتدا نمی‌توانست خود را وادار به انجام آن کند. براونر می‌گوید: «مجبور شدیم این صحنه را بارها و بارها فیلم‌برداری کنیم.»تمرکز بر شأن قربانیان، نه جلوه‌های پرزرق‌وبرقاین فیلم خشونت را بی‌پرده و بدون بزک نشان می‌دهد. بدن‌های برهنه فقط در نماهای بریده از زاویه دید پزشکان دیده می‌شوند و هرگز به طور کامل نشان داده نمی‌شوند. براونر می‌گوید: «شاید واقعا از مرزهای تحملِ درد عبور کرده باشیم، اما همیشه تلاش کردیم شأن قربانیان را حفظ کنیم.» در نمایش نخست فیلم در مونیخ تنها شمار کمی از تماشاگران سالن را ترک کردند و یک روحانیِ همراه برای گفت‌وگو در محل حضور داشت. پس از آن تشویق طولانی‌مدتی ادامه یافت و بعدتر فیلم در جشنواره «فیلم آلمانی» در لودویگسهافن جایزه تماشاگران را به دست آورد.براونر این فیلم را همچنین رویارویی با خشونت جنگی علیه زنان و دختران می‌داند. برخی قربانیان بین ۱۵ تا ۱۷ سال سن داشتند و به گفته او «از انسانیت تهی، از حقوق محروم و از کرامت بی‌بهره» شدند.خشم پس از هفتم اکتبربه نظر براونر، این‌که فیلم تا این اندازه صریح و تکان‌دهنده شده، با هفتم اکتبر ۲۰۲۳ پیوند دارد. او می‌گوید آن روز برایش نقطه عطفی عمیق بود. براونر توضیح می‌دهد که به عنوان یهودی تجربه کرده است چگونه او را مسئول سیاست‌های اسرائیل می‌دانستند. او می‌گوید: «حالا واقعا همه سدها شکسته و هر کسی آن‌چه را مدت‌ها در ذهن داشته، بیرون می‌ریزد.» و ادامه می‌دهد: «من این را مثل سونامی‌ای حس کردم که بر سر ما فرود می‌آید.»شدت وخامت اوضاع را گزارش‌خانه‌های «اتحادیه فدرالِ مراکز پژوهش و اطلاعات درباره یهودستیزی» ریاس (RIAS) نشان می‌دهند. این نهاد در سال ۲۰۲۵ در آلمان حدود ۸۷۰۰ مورد یهودستیزی را ثبت کرده است، یعنی نزدیک به ۲۴ مورد در روز. بین سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۲ به طور متوسط حدود ۲۵۰۰ مورد در سال ثبت شده بود. ریاس همچنین یادآوری می‌کند که بسیاری از این موارد هرگز گزارش نمی‌شوند.والدین براونر، آرتور و ماریا، از شوا جان سالم به در بردند و پس از جنگ به آلمان آمدند. براونر می‌گوید آن‌ها می‌خواستند در این‌جا با فیلم‌ها، نه با انگشتِ اشارهِ بالا، آیینه‌ای در برابر آلمانی‌ها بگیرند.برای همین هدف، آرتور براونر ۸۰ سال پیش شرکت تولید فیلمِ برلینیِ سی‌سی‌سی را بنیان گذاشت. او در سال ۲۰۱۹ و همسرش در سال ۲۰۱۷ درگذشتند. براونر می‌گوید آن‌ها آن‌چه پس از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ رخ داده را تاب نمی‌آوردند و زنده نمی‌ماندند. او فرهنگ یادبود و یادآوری‌ای را که والدینش برای آن تلاش کردند، شکست‌خورده می‌داند و دقیقا به همین دلیل می‌خواهد ادامه دهد.از پنجم نوامبر روی پرده سینمافیلم «بلوک ۱۰» از روز پنجم نوامبر در شماری از سینماهای منتخب آلمان اکران می‌شود، با زیرنویس انگلیسی. براونر و نویسنده هایکه گرونمایر در کنار فیلم کتابی منتشر کرده‌اند که در آن به بررسیِ زمینه‌های تاریخی این ماجرا پرداخته‌اند.براونر توصیه می‌کند این فیلم را تنها نبینید، بلکه همراه دیگران در سینما و سپس با گفت‌وگو درباره آن تماشا کنید. او به ویژه جوانان را به عنوان مخاطب در نظر دارد. به گفته او، آن‌ها باید با این موضوع درگیر شوند و بکوشند جلوی تکرار چنین چیزی را بگیرند. به همین دلیل، براونر با این فیلم به مدرسه‌ها و سینماها می‌رود و به دنبال گفت‌وگو است.