"قاتل و نبوغ": برخورد خشونت آمیز اروپا با امپراتوری مغول چنگیزخان

پایان اروپا در شهر کوچک لهستانی لگنیکا، سه ساعت در جنوب شرقی برلین به چشم می خورد. 9 آوریل 1241 بود و یک ارتش خشمگین و هولناک - لهستانی ها، موراوی ها و حتی برخی از شوالیه های معبد - بیرون شهر صف کشیده بودند تا منتظر مهاجمان مخوف باشند.

آنها داستان های زمزمه ای مغول ها را شنیده بودند: سوارکاری بی باک و مهارت های بی رحمانه تیراندازی با کمان. شایعاتی به آنها رسیده بود که این بربرهای بی خدا حتی گوشت انسان را می خوردند. چند نفر از لهستانی‌های عصبی فکر می‌کردند که آیا ممکن است وعده غذایی بعدی مهاجمان باشد؟

هنگامی که در نهایت مغول ها ظاهر شدند، هر 20000 نفر، آنها به شهرت وحشتناک خود ادامه دادند. تگرگ‌های تیر بر اروپایی‌ها می‌بارید، تیرهای سوت‌زن دیگر برای برقراری ارتباط در امتداد خطوط نبرد پرواز می‌کردند، در حالی که پرده‌های دود باروت دشمن اروپایی را گیج می‌کرد.

مغول ها قبل از انجام یک فشار مرگبار نهایی برای شکست دادن ارتش اروپایی به رهبری هنری دوم، دوک سیلسیا، وانمود کردند که عقب نشینی می کنند. او به زودی تبدیل به هانری بی سر شد، زیرا مغول ها برای هفته ها با جمجمه او بر نیزه در اطراف منطقه رژه می رفتند.

در حال حاضر مغول ها به پیروزی عادت کرده بودند: در دو دهه قبل، به اصطلاح "طوفان مغول" همیشه به سمت غرب بیداد کرده بود، امپراتوری خوارزمیان را در افغانستان امروزی، و همچنین ایران، کره و حتی سلسله جین را شکست داد تا منچوری را در شمال چین در سال 1234 به تصرف خود درآورد.

مناطق وسیعی از روسیه و اوکراین امروزی نیز در حالی که مغول ها به سمت غرب حرکت می کردند به دست مغول ها افتاد. اکنون در فاصله 7000 کیلومتری از خانه، آنها با سرعت 100 کیلومتر در روز در سراسر جهان شناخته شده پیش می رفتند. بسیاری از دهقانان هراسان در اروپای قرن سیزدهم، در حال تماشا و انتظار، مغول ها را نیروی شیطانی در کتاب مقدس می دیدند: یأجوج و ماجوج و آخرالزمان.

مهاجمان پس از سر بریدن هانری در لهستان، به جای ادامه دادن به غرب، قسمت دوم نقشه اروپایی خود را اجرا کردند و به جنوب حمله کردند تا دوباره به انبوهی دیگر بپیوندند تا ارتش مجارستان را در نبرد دیگری در موهی، 180 کیلومتری شمال شرقی بوداپست، شکست دهند.

اگرچه مجارها مردان بیشتری در میدان داشتند، مغول‌ها از خطوط مقدم در ساجو و هرناد عبور کردند - و گوش هر سرباز مجارستانی را برای پیگیری آمار کشته‌شدگانشان برش دادند (بر اساس گزارش‌ها، 9 کیسه را پر کردند). آنها شهرها، از جمله پایتخت وقت مجارستان استریگونیوم، استرگوم امروزی را به آتش کشیدند، تمام گاوها و محصولات زراعی را که می توانستند مصادره کردند و از هر چهار مجار، یک نفر را سلاخی کردند.

پادشاه بلا چهارم به کرواسی گریخت در حالی که فردریک دوم، امپراتور مقدس روم، با شنیدن اخبار شکست، بعدا عزادار شد که چگونه "کل پادشاهی گرانبها" مجارستان اکنون "از جمعیت، ویران شده و به یک زمین بایر تبدیل شده است".

با شکست دو ارتش بزرگ اروپایی در دو روز، مغول ها آماده بودند که وین یا حتی پاریس را بگیرند. ابتدا یک پایگاه جدید ایجاد کردند، اولین سکه های خود را زدند و به دشت های مجارستان برای کشاورزی چشم دوختند. بعد اتفاق عجیبی افتاد.

ارتش مغولستان به جای ادامه مبارزات خود و تسخیر سرزمین های اروپایی بیشتر و ادغام آنها در بزرگترین امپراتوری تاریخ بشریت، چرخید. و در دسامبر 1241 سفر 7000 کیلومتری بازگشت به خانه را آغاز کردند.

برای دیوید مورگان، مورخ مغولی، این یکی از بزرگ‌ترین «فرارهای خوش شانس» در تمام دوران بود که از «تبدیل شدن اروپا به استان دیگری از یک امپراتوری بزرگ اوراسیا» جلوگیری کرد.

این فرار خوش شانس به این دلیل نبود که اروپایی ها اختلافات خود را کنار گذاشتند تا یک عقب نشینی متحد انجام دهند، بلکه به دلیل مرگ رهبر عالی مغولستان، خان اوگدی، بود. او سومین پسر چنگیز خان بود که مرگ او در 800 سال پیش قلاب نمایشگاهی جدید و مهم در برلین بود.

این نمایش، با نمایشگاه‌هایی که برای اولین بار در خارج از مغولستان به نمایش گذاشته می‌شود، داستان یکی از رنگارنگ‌ترین و دراماتیک‌ترین قبیله‌های تاریخ را روایت می‌کند - و با این پرسش بزرگ تاریخی چه می‌شد معاشقه می‌کند. چه می شد اگر تهاجم مغول به اروپا به طور ناگهانی به پایان نمی رسید اما ادامه می یافت؟ مورگان در مطالعه برجسته خود، مغول ها، می نویسد: «بدیهی است که پیامدهای آن غیرقابل محاسبه بود.

با این حال، مانند بسیاری از افراد در این زمینه، مرحوم مورگان در مورد سوال چه می‌شد نظری طنز داشت. اگر مغول‌ها به اروپای غربی حمله می‌کردند، «می‌توان با قدری مطمئن گفت که مطالعه تاریخ مغول اکنون تنها دغدغه معدودی از متخصصان عجیب و غریب تاریخی نخواهد بود».

شاید او به Dschinghis Khan فکر می‌کرد، آهنگی از Boney-M که رتبه چهارم یوروویژن آلمان غربی را در سال 1979 به دست آورد. یا به رقابت پر زبان واشنگتن پست "شخص هزاره" فکر می‌کرد که پنج سال زودتر، در سال 1995 اعلام شد؟ این روزنامه جایزه ساختگی خود را به کریستف کلمب کاوشگر، یوهان گوتنبرگ مخترع چاپخانه، مارتین لوتر برادر آتشین یا لئوناردو داوینچی با استعدادهای متعدد اهدا کرد. نه، پست به شدت بیرون رفت و شخصیت هزاره خود را چنگیزخان اعلام کرد.

پست استدلال می کند که مانند هیچ کس قبل یا بعد از آن، خان «دوگانگی نیمه متمدن و نیمه وحشی نژاد بشر را تجسم می بخشد»، که «وحشی گری و نبوغ» او به ساختن «بزرگترین امپراتوری جهانی از اقیانوس آرام تا شرق اروپا، کوتوله سرزمین های رومی و شوروی» کمک کرد.

این روزنامه نوشت: «چنگیز خان دستش را دراز کرد و زندگی‌های بی‌شماری را لمس کرد» و با خشکی اضافه کرد: «در واقع به آنها پایان داد.»

اگرچه خونین ترین امواج گسترش پس از مرگ چنگیزخان در سال 1227 به وجود آمد، اما طنز عصبی بر گشایش نمایشگاه در برلین آویزان بود. فرانک والتر اشتاین‌مایر، رئیس‌جمهور آلمان، در سخنرانی افتتاحیه‌اش، با یک خط خوشامدگویی به مقامات رسمی از اولان‌باتور، پایتخت مغولستان، گفت: «این بار مغول‌ها در واقع تا برلین پیش رفتند».

مرد ایرلندی که در جستجوی مقبره چنگیزخان بود، اکنون از هوش مصنوعی برای پیش‌بینی آب و هوا در گوگل استفاده می‌کند.

تکانی در میان تماشاگران زمزمه کرد: «البته برلین در آن زمان اهمیتی که برلین امروز ندارد را نداشت.» هرکسی که می‌خواهد چنگیز خان را درک کند، باید خود را برای شیرجه‌زنی در سوراخ تاریخی خرگوش با افسانه‌ها و جلوه‌های ویژه‌تر از گرم کردن دوباره زمین میانی آمازون آماده کند.

برای مثال، وقایع نگاری خانواده خان، حاوی داستان های بلندی از مردان درخشانی است که از سوراخ های دود یورت ظاهر می شوند و نوزادی که لخته خونی به اندازه یک استخوان بند انگشت را در چنگ می گیرد. این نوزاد تموجین، چنگیز خان بعدی بود که بین سالهای 1155 و 1167 به عنوان فرزند ارشد یک رئیس مغولستانی یسوگی و همسرش هوئلون به دنیا آمد.

بر اساس تواریخ متأخر، لخته خون تموجین را برای عظمت متمایز می کرد، اگرچه مرگ پدرش در هشت سالگی پسرش چیز دیگری را نشان می داد.

تموجین با نشان دادن جاه طلبی های اولیه و شخصیتی قوی، برادر ناتنی خود را اعدام کرد تا رهبر قبیله شود، سپس به سرعت حرکت کرد تا دیگر قبیله های استپی مغولی را تحت حمایت خود تحت حمایت خود قرار دهد و متحد کند.

هیچ تصویری از او باقی نمانده است، اگرچه روایت‌های همزمان از قد بلند و قدرتمند رهبر، ابروی پهن روی چشمان گربه‌مانند و شاید با توجه به آن بیزاری از سگ‌ها سخن می‌گویند.

نمایشگاه برلین بازدیدکنندگان را به اعماق زمین پرتاب می‌کند و آنها را از طریق نقاشی‌های هرالدیک با دیوارهای گلی، نوعی فیس‌بوک قبیله مغولی، هدایت می‌کند. سپس صفحه‌های عظیمی از انبوهی از اسب‌هایی که توسط هوش مصنوعی تولید شده‌اند می‌آیند که با سرعت به سمت بازدیدکنندگان می‌روند. در حالی که این آخرین برداشت از نسل‌های قبلی اروپایی‌ها بود، بازدیدکنندگان امروزی می‌توانند مجموعه‌ای از سلاح‌های نوآورانه مغولی را که علیه پیشینیان خود استفاده می‌شوند، بررسی کنند. اتاق سوم منظره ای وسیع از قفسه های تخته سه لا سفید-زرد-سبز را ارائه می دهد و به دنبال یادآوری استپ های وسیع مغولی و منشاء اموال چنگیزخان است.

پیر در عوض، انتخاب کم هزینه اشیاء، پنجره خالی جواهرساز را قبل از شورش به یاد می آورد.

فقط در نیمه دوم و به هم ریخته فضای نمایشگاه چیزها جالب می شوند: مجسمه ها، جواهرات و سایر یافته های حفاری های اخیر. بازدیدکنندگان یاد می‌گیرند که چگونه تموجین کاریزماتیک پس از یک مجلس ۱۲۰۶ عنوان چنگیز خان را به خود اختصاص داد و سپس به کار ساخت – با جنگ و دیپلماسی – امپراتوری با نوآوری‌های بسیار مدرن، از یک سیستم رهبری شایسته‌سالار و استانداردهای قانونی یکپارچه گرفته تا آزادی مذهبی و تسلط بر جنگ روانی.

بازدیدکنندگان در برلین می آموزند که در حالی که اروپا از استعمار کامل در امان بود، عقب نشینی مغولستان در سال 1241 احتمالا به دلیل آب و هوای نامناسب منطقه و فقدان مراتع چرای فراوان ایجاد شد.

نه اینکه رهبران بعدی اروپا را به طور کامل رها کردند: یک دولت مغول به نام گروه ترکان طلایی از کوه های کارپات تا سیبری امتداد داشت. استراتژی گسترش و تثبیت بعدی گروه ترکان طلایی در اوایل قرن چهاردهم به اوج خود رسید و اسلام را به عنوان دین رسمی خود پذیرفت، اما سرانجام در حدود سال 1347 قربانی یک دشمن نامرئی شد: مرگ سیاه. عوارض جانبی طاعون فاجعه بار - ناآرامی های گسترده، اختلافات مرزی و جنگ های داخلی، امپراتوری زمانی وسیع را به زوال و عقب نشینی سوق داد.

متیاس ومهوف، متصدی برلین، می گوید: «مغول ها برهم زنندگان واقعی سیستم بودند. در هر کجا که مغول ها حکومت می کردند، جهان بعد از آن متفاوت بود.»

ابتدا شوروی و سپس چینی ها تلاش کردند تا یاد و خاطره بنیانگذار مغولستان را سرکوب کنند

به عنوان مثال، تغییر از گسترش مغولستان به تحکیم، منجر به دوره ای شد که مورخان گاهی از آن به عنوان Pax Mongolica یاد می کنند، که امکان تجدید تجارت بین المللی را فراهم می کند که ریشه های جهانی شدن امروزی را تشکیل می دهد. برای اولین بار از زمان روم باستان، تاجران توانستند با خیال راحت از شرق آسیا به اروپا سفر کنند تا همه چیز از ظروف شیشه ای گرفته تا ابریشم را مبادله کنند.

این امر به تولید ثروت تجاری خیره کننده در دولت شهرهای ایتالیا مانند جنوا، فلورانس و ونیز کمک کرد که به نوبه خود، رنسانس را تحت حمایت مالی قرار دادند.

تفسیر مجدد مدرن از گسترش مغولستان - و عقب نشینی محلی - امروزه در روابط با همسایه بزرگ خود، چین، محسوس ترین باقی مانده است. بخش وسیعی از قلمرو آن با حمایت کوبلای خان، نوه چنگیز فتح شد. اما در سال 1368، سلسله مینگ چین علیه سلسله یوان مورد حمایت مغولان قیام کرد، که عقب نشینی پیروزمندانه آنها با ناسیونالیسم قومی، فروپاشی اقتصادی و قحطی انجامید.

شش قرن بعد، مائو زدونگ، رئیس حزب کمونیست، چنگیز خان را در شعری در سال 1936 به تمسخر گرفت و آن را نیرویی تمام‌عیار خواند که فقط می‌دانست «چگونه به کندور شلیک کند».

امروز اینطور نیست: چین مدرن دوره یوان را به عنوان یک سلسله مشروع چینی تصاحب کرده است و در مغولستان برخی از هجوم ها را برانگیخته است. در افتتاحیه نمایشگاه برلین، یک کارشناس برجسته اروپایی در زمینه مغولستان، روایت چین را به عنوان «نوعی گروتسک سندرم تاریخی استکهلم» رد کرد. این کارشناس که نخواست نامش فاش شود، گفت: «این به چینی‌ها اجازه می‌دهد تا در مورد 5000 سال تاریخ مستمر امپراتوری صحبت کنند و قرن‌ها حکومت مغولستان‌های خارجی و بعدا منچوها بر بخش‌های وسیعی از قلمرو آن را زیر میز نشان دهند.»

این تنها چینی ها نیستند که با میراث چنگیز خان فضایی برای خلاقیت می بینند. در برلین، رئیس‌جمهور مغولستان، اوخنا خورلسوک، رهبر امپراتوری را به‌عنوان «تجدید‌کننده جهان، متحد شرق و غرب» تحسین کرد که قبیله‌های متلاشی شده را متحد کرد، شکل جدیدی از حکومت را ایجاد کرد و با تکرار ادعای امپراتوری قدیمی بریتانیا، «صلح را به قلمرویی از طلوع تا غروب خورشید به ارمغان آورد». و آنچه را که ممکن است در اینجا در مورد کیسه های گوش بریده مجارستانی خوانده باشید را فراموش کنید: برای خورلسوک، چنگیزخان "تضمین کرد که بشریت بتواند در صلح و رفاه زندگی کند". خوب است بدانید.

با توجه به تمام آن تاریخ، آدم‌های ژئوپلیتیک امروزی از اینکه چگونه مغولستان مدرن توانسته صلح را با دو همسایه مطمئن، روسیه و چین، حفظ کند، شگفت زده می‌شوند. و این کار را با چشمک انجام می دهد. به عنوان مثال، خورلسوک در طول یک سری از نشست‌های سطح بالا در سال جاری، پیوندهای تجاری دوجانبه 20 میلیارد دلاری را به عنوان دلیلی بر این که «همسایه نزدیک بهتر از یک خویشاوند دور بهتر است» ستایش کرد.

دوست همه: چگونه مغولستان با روسیه، چین و قدرت های غربی رابطه خوبی برقرار می کند

هشت قرن بعد، این که نمایشگاه برلین چقدر مغولستان را به اروپای غربی نزدیکتر می کند، قابل بحث است. پس از استفاده از روش‌های کم‌عمق و مدرن ارائه در مراحل اولیه، متصدیان به بازدیدکنندگان هیچ نخ قرمز راهنمایی در این تاریخ پیچیده و ناآشنا ارائه نمی‌دهند. تعداد کمی احتمالا راه خود را از طریق یک نشریه 500 صفحه ای که کاتالوگ نمایشگاهی کمتری نسبت به ژورنال آکادمیک نامرغوب است، بجنگند. خوشبختانه ظرافت نمایشگاه‌های کمیاب - مجسمه آهو نقره‌ای اینجا، چای‌خوری طلایی در آنجا - روز را نجات می‌دهد.

چنگیز خان و دنیای مغول‌ها تا 18 آوریل 2027 در گالری جیمز سیمون در جزیره موزه برلین اجرا می‌شود.