مهار هوش مصنوعی برای اتحادیه اروپا با وجود وعده فوندرلاین، توهم است؟
دیدگاه رییس کمیسیون اروپا درباره نقشآفرینی اروپا در رقابت هوش مصنوعی با واکنش متفاوت نمایندگان پارلمان اروپا روبهرو شده و بدبینان یادآورند بیشتر توسعهدهندگان برتر جهان خارج از اروپا مستقرند.
اورسولا فوندرلاین میخواهد جهان را متقاعد کند که بروکسل سرعت تحول شتابان هوشمصنوعی را تعیین خواهد کرد؛ تحولی که اقتصادها و بازارهای کار و همچنین زیرساختهای امنیتی را با سرعتی بیش از توان واکنش دولتها در حال دگرگون کردن است.مشکل اینجاست که اتحادیه اروپا عملاً در این رقابت حضور چندانی ندارد.رئیس کمیسیون اروپا در سخنرانی وضعیت اتحادیه اروپا این هفته وعده داد که اروپا در تدوین قواعد هوشمصنوعی نقشآفرینی خواهد کرد و این بلوک را در جایگاه قانونگذار همسطح واشنگتن و پکن قرار داد.اما اتحادیه اروپا نه مدل غالبی دارد، نه معادلی برای اوپناِیآی، کلود یا دیپسیک، و نفوذ چندانی هم بر شرکتهایی ندارد که در عمل این فناوری را میسازند.مایکل مکنامارا، نماینده مستقل ایرلندی از گروه رینیو، میگوید وعده فوندرلاین در حال حاضر چیزی بیش از «اظهار شفاهی» نیست.او که همرئیس گروه کاری پارلمان اروپا درباره اجرای و نظارت بر قانون هوشمصنوعی است، گفت: «بسیاری از مهمترین توسعهدهندگان هوشمصنوعی خارج از اروپا هستند و عملاً اعتنایی به سخنان او نخواهند داشت.»مکنامارا به سابقهای اشاره کرد که به گفته او کمیسیون فوندرلاین در زمینه ایمنی هوشمصنوعی بهشدت متناقض عمل کرده است.این کمیسیون در دوره گذشته قانون هوشمصنوعی، یعنی مقررات مبتنی بر ارزیابی ریسک برای سامانههای هوشمصنوعی، و همچنین دستورالعمل مسئولیتپذیری هوشمصنوعی را پیش برد که قرار بود امکان شکایت از آسیبهای ناشی از این فناوری را سادهتر کند، اما در این دوره پیشنهاد مربوط به مسئولیت را پس گرفت.بعدتر نیز برای کاستن از برخی تضمینها فشار آورد و شورا و پارلمان را تحت فشار گذاشت تا بخشهایی کامل از قانون هوشمصنوعی را در مذاکرات سهجانبه اخیر موسوم به اومنیبوس از شمول آن خارج کنند، اما در نهایت در سخنرانی وضعیت اتحادیه اروپا دوباره مسیرش را عوض کرد.مکنامارا ادامه داد: «با توجه به مواضع متناقضی که او در مدت کوتاهی اتخاذ کرده، بعید است توسعهدهندگان هوشمصنوعی توجه چندانی به موضع تازهاش داشته باشند.»با این حال، او با تعهد فوندرلاین برای همکاری با «شرکای همفکر مانند کانادا، بریتانیا و دیگران، بهویژه در حوزه ارزیابی، راستیآزمایی و امنیت مدلها» موافق است.در همین حال، براندو بنیفی، نماینده ایتالیایی پارلمان اروپا که او نیز همرئیس گروه کاری هوشمصنوعی و همگزارشگر قانون هوشمصنوعی بوده، از فوندرلاین تمجید کرد و گفت او درست میگوید که «قانون هوشمصنوعی اروپا را در موقعیتی قرار میدهد که در ایمنی هوشمصنوعی پیشرو باشد».او افزود: «این قانون همه مدلهای پیشرویی را که در اروپا عرضه میشوند، چه آمریکایی و چه چینی، در بر میگیرد. همکاری با متحدانی چون کانادا و بریتانیا در حوزه ایمنی گامی مثبت است، اما باید با ظرفیت حاکمیتی همراه شود؛ از جمله رایانش ابری اروپایی، تراشهها، سرمایه متحد و یک مرکز پژوهشی عمومی در سطح سرن برای هوشمصنوعی تا بتوان رهبری مقرراتگذاری را به قدرت فناورانه تبدیل کرد.»آیا اتحادیه اروپا اصلاً در این رقابت حضور دارد؟در سخنرانی دیروز وضعیت اتحادیه اروپا، اورسولا فوندرلاین رئیس کمیسیون برنامههای اتحادیه برای صنعت هوشمصنوعی را تشریح کرد و خواستار کند شدن سرعت توسعه مدلهای هوشمصنوعی شد تا بتوان «مرز» این فناوری را مدیریت کرد.تعبیر او در این مورد با درخواستهایی که داریو آمودی از شرکت آنتروپیک اوایل همین هفته در یک مقاله (منبع به زبان انگلیسی) منتشرشده مطرح کرده بود، همخوانی دارد.او در پارلمان اروپا گفت: «اگر کسانی که این فناوری را توسعه میدهند صریح صحبت میکنند، ما نیز باید چنین باشیم.»اروپا در حال حاضر در رقابت هوشمصنوعی و در جنبههای مختلف از آمریکا و چین عقب مانده است.این قاره کمتر از ۵ درصد از حدود یک تریلیون دلار (۸۷۱.۶ تریلیون یورو) سرمایهگذاری جهانی در هوشمصنوعی را جذب میکند، در حالی که ۷۵ تا ۸۰ درصد به آمریکا و ۱۰ تا ۱۴ درصد دیگر به چین میرسد.تنها شرکت قابل توجه هوشمصنوعی اروپا، میسترال AI، تنها ۲۴ میلیارد دلار (۲۰.۹ میلیارد یورو) ارزشگذاری شده است؛ رقمی که در برابر شرکتهای آمریکایی اوپناِیآی و آنتروپیک که هر یک به ترتیب ۸۵۲ میلیارد دلار (۷۴۱.۲ میلیارد یورو) و ۹۶۵ میلیارد دلار (۸۳۹.۶ میلیارد یورو) ارزش دارند، ناچیز است.حتی صحنه هوشمصنوعی چین که از آمریکا متکثرتر است، بازیگران اصلیای مانند دیپسیک با ۵۲ میلیارد دلار (۴۵.۲ میلیارد یورو)، مونشات AI با ۳۱.۵ میلیارد دلار (۲۷.۴ میلیارد یورو) و ژیپو AI با ۱۴۱ میلیارد دلار (۱۲۲.۷ میلیارد یورو) دارد.تنها حوزهای که میتوان تا حدی گفت اتحادیه اروپا در آن پیشرو است عرصه مقرراتگذاری است؛ با تصویب قانون هوشمصنوعی اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ و اجرای قواعد شفافیت و حکمرانی از اوت امسال.با این حال، رئیس کمیسیون معتقد است قانون هوشمصنوعی اتحادیه اروپا «جزئی حیاتی برای ایجاد حفاظهای لازم» است که «اروپا را در موقعیتی قرار میدهد که بتواند تلاشهای جهانی برای برخورد با این پدیده را شکل دهد».او همچنین اعلام کرد اتحادیه اروپا قصد دارد با متحدان خود از جمله کانادا، بریتانیا و دیگر کشورها همکاری کند: «میخواهیم در زمینه ارزیابی مدلها، راستیآزمایی، هشدار زودهنگام، امنیت هوشمصنوعی و موارد دیگر با هم شریک شویم.»او به برنامه گفتوگوهایی در نوامبر با رهبران صنعت، کارآفرینان و مقامهای دولتی نیز اشاره کرد تا بررسی شود چگونه میتوان هوشمصنوعی را در بخشهای کلیدی از جمله سلامت، حملونقل، کشاورزی و غذا، تولید پیشرفته و حوزه دفاع و فضا بهکار گرفت.فوندرلاین همچنین وعده داد تا پایان سال ۲۰۲۶ طرحی موسوم به «قانون مشاغل باکیفیت» ارائه کند تا «به توسعه مهارتها، ارتقای کیفیت مشاغل و دادن شانس منصفانه به کارگران کمک کند».