ناتو چگونه مشکل هواپیماهای بدون سرنشین روسیه را حل می کند

روز شنبه، یک جفت پهپاد تهاجمی با موتور جت بر فراز دریای سیاه و به حریم هوایی ناتو پرواز کردند. دقایقی بعد، جت های جنگنده F-16 نیروی هوایی رومانی آنها را با موشک های هوا به هوای Sidewinder از آسمان منفجر کردند و قطعات را به شدت به آب های تیره پایین فرستادند.

این امر برای اعضای شرقی تر اتحاد به چیزی عادی تبدیل شده است. جنگنده‌های ناتو مجبور شدند یک پهپاد مشکوک روسیه را در 15 سپتامبر بر فراز لیتوانی سرنگون کنند و در اوایل همان ماه با یک پهپاد دیگر در جنوب استونی برخورد کردند.

نیروهای هوایی ائتلاف بارها نشان داده اند که می توانند این متجاوزان را سرنگون کنند، البته با هزینه های گزاف. اما اگر دو پهپاد 20 یا 200 شوند چه؟ یا همانطور که اوکراین در اوایل سال جاری در یک روز تجربه کرد، 999 - به اضافه چندین موشک کروز و بالستیک؟

نیوزویک این سوال و بسیاری سوالات دیگر را به ژنرال گیوم توماس، معاون فرماندهی فرماندهی هوایی متفقین ناتو، در کنار افسران ارشد دفاع هوایی مستقر در جناح شرقی اتحاد و یک محقق مستقل نیروی هوایی، برای سنجش وضعیت آمادگی بلوک امنیتی برای جنگ مدرن مطرح کرد.

پاسخ‌های آن‌ها مقیاس چالشی را که ائتلاف با آن روبه‌رو است و آنچه رهبران نظامی آن تلاش می‌کنند در مورد آن انجام دهند را نشان می‌دهد.

همانطور که جنگ در اوکراین، خاورمیانه و سودان نشان داده است، پهپادهای ارزان قیمت و مملو از مواد منفجره می توانند صدمات ویرانگری را وارد کرده و برخی از بهترین پدافند هوایی جهان را دچار مشکل کنند. با اعتراضات به هزینه زندگی و سایر نگرانی‌های اقتصادی که شهرهای سراسر اروپا را فراگرفته است، جت‌های جنگنده به ارزش میلیون‌ها دلار برای شلیک موشک‌های صدها هزار نفری به هواپیماهای بدون سرنشین ارزان، یک معمای مالی آشکار را تشکیل می‌دهد.

با این حال، این موضوع در صدر فهرست نگرانی های توماس قرار نداشت.

او به نیوزویک گفت: «اگر خطری برای مردم وجود داشته باشد، اگر واقعا خطری برای زیرساخت‌ها، به‌ویژه زیرساخت‌های غیرنظامی وجود داشته باشد، ما در استفاده از جت‌های جنگنده، حتی با موشک، برای سرنگونی پهپادها تردیدی نداریم».

سرهنگ فردی کارو، رئیس ستاد نیروی هوایی استونی، افزود: «هدف دفاع هوایی حفاظت از مردم، زیرساخت های حیاتی و قابلیت های نظامی است. خسارات احتمالی ناشی از حتی یک هواپیمای بدون سرنشین نسبتا ارزان می‌تواند بسیار بیشتر از هزینه خود پهپاد باشد.»

از آنجایی که اکثر اعضای ناتو روی افزایش هزینه‌های دفاعی در بودجه خود کار کرده‌اند، این تحلیل هزینه و فایده هنوز در حال حاضر جواب می‌دهد. مشکل واقعی زمانی به وجود می آید که این رهگیری های متناوب تبدیل به یک امر عادی شود.

آرون داوسون، محقق نیروی هوایی در موسسه هوا و فضای فریمن کینگز کالج لندن، به نیوزویک گفت: فراتر از مصرف موشک‌های کمیاب، هر رهگیری همچنین ساعات پرواز، ظرفیت نگهداری و آمادگی خدمه هوایی را که ممکن است در برابر تهدیدات بسیار پیچیده‌تر مورد نیاز باشد، تحت فشار قرار می‌دهد.

آنها واقعا در حال تبدیل شدن به روال هستند. رومانی به تنهایی 35 ورود هواپیماهای بدون سرنشین غیرمجاز را در سال 2026 ثبت کرده است، در مقایسه با 9 ورود هواپیماهای بدون سرنشین در سال 2025 و هفت مورد در سال 2024. کشورهای بالتیک و لهستان نیز با ده ها حادثه مرتبط با هواپیماهای بدون سرنشین و چندین حمله خود مواجه شده اند. یکی از این موارد نقض حریم هوایی ناتو توسط بیش از 20 هواپیمای بدون سرنشین روسی در سپتامبر 2025، انگیزه لازم را برای ائتلاف برای تجدید نظر در رویکرد خود در دفاع هوایی فراهم کرد.

عملیات نگهبانی شرقی، که بیش از یک سال پیش آغاز شد، شاهد نصب جنگنده‌های اضافی، هواپیماهای تجسسی و سامانه‌های پدافند هوایی زمینی در امتداد جناح شرقی بود و در ماه ژوئیه، ناتو رسما مأموریت طولانی مدت پلیس هوایی خود را به یک موقعیت دفاع هوایی در سراسر اتحاد ارتقا داد.

در عمل، این بدان معناست که فرماندهان پدافند هوایی به جای اینکه به طور پیش فرض به جت های جنگنده اسکرامبل متوسل شوند، به طیف وسیع تری از فناوری ها و قابلیت ها برای رویارویی با تهدیدات هوایی دسترسی پیدا می کنند.

توماس گفت: «همه ما در فرماندهی هوایی موافق هستیم که باید در سمت راست منحنی هزینه باشیم. ما در حال کار برای ادغام تیم‌های شلیک متحرک، هلیکوپترها، پهپادهای ارزان‌تر برای رهگیری پهپادهای پیشرو و سایر فناوری‌ها در یک طرح دفاع هوایی چندلایه هستیم.»

اما دادن راه حل های تسلیحاتی بیشتر به فرماندهان ناتو برای انتخاب، چالش جدیدی ایجاد می کند.

یک رادار چیزی در حال نزدیک شدن به حریم هوایی ناتو را شناسایی می کند. آیا این یک هواپیمای بدون سرنشین تهاجمی روسیه، یک رهگیر دفاع هوایی اوکراینی، یک هواپیمای تجاری یا چیز دیگری است؟ کدام واحد برای رسیدن به آن بهتر است؟ و کارآمدترین و موثرترین سلاح در این سناریو چیست؟

اینها تنها بخشی از سوالاتی است که فرماندهان پدافند هوایی ائتلاف باید قبل از مقابله با یک تهدید هوایی، درباره آنها مذاکره کنند. فرآیندی که توماس آن را «حس، معنا و عمل» خلاصه کرد. اما با افزایش تعداد پهپادهایی که قلمرو ناتو را تهدید می‌کنند، و مجموعه سلاح‌های موجود برای رهگیری آنها متنوع‌تر می‌شود، این روند به طور تصاعدی پیچیده‌تر می‌شود.

توماس به نیوزویک گفت: «یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های ما این است که سیستم فرماندهی و کنترل را قادر به مقابله با این تهدیدها کنیم، به‌ویژه وقتی صحبت از جرم بیشتر می‌شود. اگر مجبور باشیم همزمان با صدها، حتی هزاران پهپاد و موشک روبرو شویم، باید خیلی سریع تصمیم‌گیری کنیم.»

برای توصیه و راه اندازی یک رهگیری، فرماندهان در وهله اول به اطلاعات قابل اعتمادی در مورد آنچه نزدیک می شود نیاز دارند. اینجاست که اعضای بالتیک ناتو که مرز زمینی با روسیه دارند و اولین خط دفاعی را تشکیل می‌دهند، تلاش‌های خود را متمرکز می‌کنند.

سرهنگ کارو از استونی توضیح داد: «هرچه سریع‌تر یک شی نزدیک‌تر شناسایی، شناسایی و ردیابی شود، زمان بیشتری برای ارزیابی تهدید و انتخاب پاسخ مناسب وجود دارد.» بنابراین نظارت هوایی و هشدار اولیه جزو وظایف اصلی نیروی هوایی ما است.

«هیچ حسگر واحدی نمی تواند راه حل کاملی را ارائه دهد، به ویژه در برابر هواپیماهای بدون سرنشین کوچک، در ارتفاع کم و یا به سختی قابل تشخیص هستند. این به معنای ترکیب انواع مختلف حسگرها و اطمینان از این است که اطلاعاتی که آنها تولید می‌کنند می‌توانند با هم در یک تصویر هوایی شناخته شده جمع شوند."

اهمیت پرورش اطلاعات دقیق هفته گذشته در کیف نشان داده شد، زمانی که ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین گفت که اوکراین هیچ اخطاری قبلی از طرف شرکای خود در مورد پرتاب موشک های بالستیک روسیه که به زیرساخت های غیرنظامی و انرژی آسیب زده است، دریافت نکرده است.

برای این منظور، بال نظارت هوایی استونی یک مرکز فرماندهی و گزارش در تالین پایتخت دارد که اطلاعات سایت‌های راداری در سراسر کشور را پردازش می‌کند تا تصویری بلادرنگ از جناح شرقی ناتو ایجاد کند. در همین حال، نیروی هوایی لیتوانی در حال حاضر در حال آزمایش SkyFortress - یک شبکه نظارتی اوکراینی است که برای شناسایی هواپیماهای بدون سرنشین و موشک‌های کروز در ارتفاع پایین ساخته شده است - تا ببیند آیا می‌تواند سیستم‌های هشدار اولیه ناتو را تقویت کند یا خیر.

سرگرد روماس زاکاراس، فرمانده گردان پدافند هوایی لیتوانی، به نیوزویک گفت: «لیتوانی بر اساس تجربه جنگ اوکراین و توسعه سیستم‌های تشخیص صوتی، الکترومغناطیسی و سایر سیستم‌ها، ساختن آنها با سیستم‌های جنبشی برای مقابله با تهدید، و به‌روزرسانی رویه‌های عملیاتی ما، در حال تطبیق است.

برخی از مهمترین کارها در لتونی در حال انجام است، جایی که فرماندهی متفقین تبدیل - شاخه ناتو که بر روی سازگاری و نوسازی نظامی متمرکز است - در حال برگزاری یک سری تمرینات برای آزمایش این است که آیا حسگرها، سیستم های فرماندهی و رهگیرهای هواپیماهای بدون سرنشین توسعه یافته توسط اعضای مختلف ناتو می توانند اطلاعات را به اشتراک بگذارند و به عنوان یک شبکه دفاعی واحد عمل کنند یا خیر.

بنابراین، این ائتلاف در حال استقرار طیف گسترده‌تری از سیستم‌های دفاع هوایی، و توسعه معماری فرماندهی و کنترل مورد نیاز برای اتصال آنها به یک شبکه منسجم و یکپارچه است که قادر به شناسایی و هدایت سیستم‌های دفاعی برای از بین بردن چندین تهدید است.

اگر اولین موج پهپادها با موج دیگری همراه شود چه اتفاقی می افتد؟ و دیگری؟

پدافند هوایی اوکراین تنها در ماه سپتامبر بیش از 4700 فروند پهپاد و موشک روسی را منهدم کرد، اما هزاران فروند دیگر به پدافند کیف نفوذ کردند تا ویران کنند. بر اساس گزارش مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، حتی ایالات متحده حدود 1060 تا 1430 فروند رهگیر PAC-3 پاتریوت را در 39 روز اول جنگ ایران - تقریبا نیمی از ذخایر قبل از جنگ - خرج کرده است.

برای ناتو، چشم‌انداز مقابله با حملاتی در این مقیاس، مشکلی را ایجاد می‌کند که بسیار فراتر از توانایی ارتش برای شناسایی و رهگیری تهدیدات وارده است. وقتی نیوزویک به توماس فشار آورد که چگونه اتحاد در چنین شرایطی دفاع خود را حفظ خواهد کرد، پاسخ او صریح بود.

"من می گویم که پاسخ به طرف ما در سطح نظامی متکی نیست. من در مورد منحنی هزینه صحبت می کنم، اما منحنی تولید نیز وجود دارد. واقعیت این است که صنایع ما باید بتوانند مهمات مورد نیاز برای مقابله با این حجم را در مقیاس تولید کنند."

در لیتوانی، مشکل عرضه در حال حاضر بر آمادگی های نظامی تأثیر می گذارد. سرگرد زاکاراس به نیوزویک گفت که اپراتورهای دفاع هوایی او به طور منظم تحت "روش های موشکی کم" آموزش می بینند و نحوه تخصیص مهمات محدود را در طول حملات دسته جمعی تمرین می کنند.

در ماه ژوئیه، اتحاد دو ابتکار را اعلام کرد - درب ورودی ناتو و موتور ناتو - طراحی شده برای توسعه تولید صنعتی برای قابلیت‌های دفاع هوایی و حمله، و ساده‌سازی فرآیند تدارکات برای ارتباط بهتر دولت‌ها و ارتش‌ها با شرکت‌های دفاعی.

اما کارخانه‌های جدید، خطوط تولید و قراردادهای خرید تبدیل به سلاح‌های قابل استقرار زمان می‌برند و ذخیره سلاح‌های کافی برای مدیریت حمله گسترده روسیه تنها بخشی از معادله است. ناتو همچنین باید اطمینان حاصل کند که تسلیحاتی که تولید می‌کند در برابر تهدیدی که دائما در حال تغییر است، مؤثر باقی بماند.

از بیش از 4700 تهدید هوایی روسیه که توسط اوکراین در سپتامبر رهگیری شد، تقریبا 2000 هواپیمای بدون سرنشین جت بودند که می‌توانستند بسیار سریع‌تر از پیشینیان ملخ‌نشین خود حرکت کنند و مدافعان زمان کمتری برای واکنش باقی بگذارند.

داوسون به نیوزویک گفت: «موفقیت اوکراین با پهپادهای رهگیر ارزان‌تر، انگیزه‌ای برای روسیه ایجاد می‌کند تا پهپادهایش را سریع‌تر و سخت‌تر کند.» ذخیره کردن فناوری ضد پهپاد امروزی کافی نیست - شما به زنجیره‌های تامینی نیاز دارید که بتوانند به سرعت با آخرین تهدید سازگار شوند، زیرا هر نوآوری دفاعی موفق انگیزه‌ای برای مهاجم ایجاد می‌کند تا راهی برای دور زدن آن پیدا کند.

در آنجا یک دام بالقوه ویرانگر نهفته است: دولت‌ها به سادگی نمی‌توانند میلیاردها دلار برای سلاح‌هایی که در زمان تولید و ادغام آن‌ها در خدمت منسوخ شده‌اند، هزینه کنند. تصمیم گیری در مورد اینکه کدام سیستم های نوظهور ارزش خرید را دارند، در نهایت یک بازی آزمون و خطا بسیار پرمخاطره است.

جاستین برانک، محقق ارشد نیروی هوایی و فناوری در اندیشکده RUSI، یک راه حل موقت پیشنهاد کرده است: تغییر کاربری هواپیماهای آموزشی جت ارزان قیمت و کم تعمیرات برای ایجاد یک اسکادران دفاع هوایی اختصاصی ناتو.

چنین هواپیماهایی مانند L-39 Skyfox ساخت چک، می‌توانند با کسری از هزینه جنگنده‌های پیشرفته، با استفاده از مسلسل‌ها و راکت‌های هدایت شونده نسبتا ارزان برای رهگیری سریع‌ترین پهپادهای روسی، نگهداری و عملیاتی شوند. این اسکادران کم هزینه و کم هزینه، نه چالش انبوه و نه نوآوری پیش روی ناتو را حل نمی کند، اما می تواند در کوتاه مدت با عمده تهدیدات روسیه مقابله کند، در حالی که این ائتلاف تلاش می کند تا نسل بعدی حسگرها، سیستم های فرماندهی با کمک هوش مصنوعی و رهگیرهای پهپاد را وارد خدمت کند.

با گذشت چهار سال و نیم از جنگ روسیه در اوکراین، دولت‌های غربی هنوز به اجماع روشنی در مورد چگونگی واکنش به حملات پهپادهای مسکو دست پیدا نکرده‌اند، بخشی از آنچه اغلب به عنوان «حملات ترکیبی» یا جنگ «منطقه خاکستری» از آن یاد می‌شود.

بسیاری از تحلیلگران استدلال می کنند که این عبارات به رهبران سیاسی و نظامی ناتو اجازه می دهد تا جدیت رویدادهایی مانند حملات مکرر هواپیماهای بدون سرنشین را کم اهمیت جلوه دهند و تنها برای به تعویق انداختن مواجهه با این سوال دشوار که چگونه پاسخ دهند.

توماس به نیوزویک گفت: «ما یک اتحاد دفاعی هستیم، بنابراین اولین مأموریت ما دفاع از ملت‌ها و حریم هوایی‌مان است. سرنگونی یک پهپاد یک پیام بازدارنده ارسال می کند که ما قادر به انجام آن، شناسایی و رهگیری هستیم.

وی در پاسخ به این سوال که آیا مایل است هزینه های بیشتری برای ارسال پهپادها به حریم هوایی ناتو بر روسیه تحمیل شود، پاسخ داد: "پاسخ به روسیه سوال دشواری است؛ من فقط باید در سطح تاکتیکی و نظامی خود بمانم. اما ما می توانیم نشان دهیم که می توانیم از حریم هوایی محافظت کنیم و در صورت نیاز، هر لحظه با هر حمله ای علیه کشورهایمان مقابله کنیم."

داوسون، فارغ از سطح نظارتی که یکی از فرماندهان ارشد ناتو تحت آن قرار دارد، استدلال کرد که ائتلاف باید برای این احتمال آماده شود که یک دفاع بزرگ ممکن است به تنهایی برای جلوگیری از حمله روسیه کافی نباشد.

او گفت: «اوکراین نیز اهمیت پرتاب تیر و کمان را نشان داده است. صرفا تکیه بر «سپر» خود برای از بین بردن هر تهدیدی، هر چند که بسیاری از آنها وارد شده باشند، ناپایدار است. دفاع باید با تلاش‌ها برای مختل کردن سیستم‌های پرتاب، لجستیک، تولید و شبکه‌های فرماندهی که تهدید را ایجاد می‌کنند همراه شود، اما ممکن است این امر مستلزم عبور از آستانه‌های خاصی باشد که برخی از متحدان ناتو آن را بیش از حد تشدیدکننده می‌دانند.»

اما هیچ نظامی، هر چند قدرتمند یا مجهز، نمی تواند تضمین کند که هر تهدیدی که وارد می شود متوقف شود. کشورهای حاشیه خلیج فارس که ثروت و روابط دفاعی قوی آنها با ایالات متحده به آنها ارتش مجهز و سیستم های دفاع هوایی می دهد، نتوانسته اند از تخریب زیرساخت های انرژی یا هدف قرار دادن فرودگاه های غیرنظامی توسط پهپادها و موشک های ایران و شورشیان حوثی یمن جلوگیری کنند.

داوسون گفت: "مردم ناتو باید از این واقعیت بیدار شوند که وقتی می بینند بلوک های آپارتمانی دبی مورد اصابت هواپیماهای بدون سرنشین قرار می گیرند، همین اتفاق می تواند در اروپا رخ دهد. وقتی حملات موشکی بالستیک علیه کیف را مشاهده می کنند که کمبود رهگیرهای پاتریوت به خوبی مستند شده است، می توان از همین تاکتیک ها در اینجا استفاده کرد."

برای مردی که این درجه از مسئولیت را به دوش می‌کشید، توماس به‌طور چشمگیری آرام به نظر می‌رسید.

"این یک کار دشوار است، اما من آن را دوست دارم!" او به نیوزویک گفت.