نخست وزیر اتیوپی برای صلح با اریتره برنده جایزه صلح نوبل شد. اکنون متحدان سابق می توانند وارد جنگ شوند

ابی احمد، نخست وزیر اتیوپی، در سال 2019 به دلیل صلح با کشور همسایه اریتره، برنده جایزه صلح نوبل شد. یک سال بعد، ارتش آنها علیه مبارزان تیگرایان در شمال اتیوپی متحد شدند. اکنون این اتحاد از هم پاشیده است و ترس از جنگ بین متحدان سابق را افزایش داده است.

به گفته محققان دانشگاه گنت در بلژیک، این رویارویی منطقه‌ای را تهدید می‌کند که هنوز در حال بهبودی از جنگ 2020-2022 است، جنگی که تخمین زده می‌شود 500000 غیرنظامی از طریق خشونت، قحطی و خدمات بهداشتی از هم پاشیده جان خود را از دست بدهند.

مبارزه گسترده‌تر بر سر قدرت، بنادر دریایی و آب‌های نیل، درگیری‌های داخلی اتیوپی را با رقابت‌هایی که از دریای سرخ تا مصر را در بر می‌گیرد، پیوند می‌دهد. در اینجا نحوه اتصال اختلافات است.

جنگ مجدد توافقنامه صلح 2022 را در تیگری ویران کرد

تیگری شمالی ترین منطقه اتیوپی است که با اریتره هم مرز است. جبهه آزادی‌بخش خلق تیگری یا TPLF از سال 1991 تا زمانی که آبی در سال 2018 قدرت را در دست گرفت، بر دولت اتیوپی تسلط داشت.

توافقنامه صلح پرتوریا در سال 2022 به جنگ بین نیروهای فدرال و TPLF پایان داد، اما جنگ مجدد عملا آن را در هم شکست. جنگجویان متحد دولت در 4 اکتبر پس از عقب نشینی TPLF وارد مکله، پایتخت تیگری شدند.

دولت ابی یک دولت موقت شش ماهه را برای بازگرداندن خدمات، کمک به بازگشت آوارگان و آماده شدن برای انتخابات اعلام کرد. مگنوس تیلور، تحلیلگر گروه بین المللی بحران گفت، اما از دست دادن شهرها مانع از جمع آوری مجدد شورشیان در مناطق روستایی نمی شود.

اتحاد شورشیان چالش بزرگی را ایجاد می کند اما با اختلافاتی نیز مواجه است

TPLF در ماه سپتامبر به شش گروه مخالف دیگر پیوست تا سعی کند حزب حاکم سعادت ابی را سرنگون کند. اتحاد نیروهای مردمی اتیوپی برای بقا شامل جنبش ملی آمهارا فانو و ارتش آزادیبخش اورومو است که دشمنان سابق را گرد هم می آورد.

تیلور به آسوشیتدپرس گفت که این اتحاد مخالفت سیاسی با ابی را با قدرت نظامی ترکیب می کند. کمپین‌های نظامی موازی می‌تواند نیروهای فدرال را در چندین جبهه گسترش دهد، اما اینکه آیا این گروه‌ها می‌توانند این کار را انجام دهند نامشخص است.

نیروهای تیگرایان تقسیم می شوند. نیروهای صلح Tigray متحد دولت، متشکل از اعضای سابق شاخه مسلح TPLF، در کنار نیروهای فدرال علیه شورشیان می‌جنگند.

اتیوپی و اریتره تنش ها و نارضایتی های قدیمی را زنده می کنند

مقامات اتیوپی TPLF را متهم می کنند که به دنبال اتحاد با اریتره برای بی ثبات کردن اتیوپی است و احتمالا دشمنان جنگ قبلی را گرد هم می آورد. اریتره حمایت از TPLF را رد می کند.

اتیوپی همچنین اریتره را به حمایت از شورشیان و اشغال قلمرو اتیوپی متهم می کند، ادعاهایی که AP نمی تواند مستقلا تأیید کند. اریتره اتیوپی را به تلاش برای تضمین دسترسی به دریا با زور متهم می کند.

روابط دیپلماتیک از بین رفته است. اتیوپی می گوید برای دفاع از خود عمل می کند، در حالی که اریتره اظهارات اتیوپی مبنی بر اینکه اقدامات دفاعی خود را انجام می دهد به عنوان اعلام جنگ توصیف کرد.

این کشورها از سال 1998 تا 2000 در یک جنگ مرزی شرکت کردند که بر اساس مأموریت حفظ صلح سازمان ملل که پس از آن تأسیس شد، حدود 70000 نفر کشته شدند. بن‌بست طولانی‌مدت با نزدیک شدن ابی به رئیس‌جمهور اریتره، ایزایاس افورکی در سال 2018 پایان یافت.

اریتره بخشی از توافقنامه صلح 2022 در تیگری نبود. گروه های حقوق بشر و کارشناسان سازمان ملل متحد، سربازان این سازمان را به تجاوز جنسی، غارت و سایر تخلفات دوران جنگ متهم کردند. ایزایاس در سال 2023 این اتهامات را رد کرد و آن را "فانتزی" خواند.

درخواست‌های مداوم ابی برای دسترسی مستقل به بندر عساب در دریای سرخ اریتره، اریتره را نگران کرده و شکاف را عمیق‌تر کرده است.

جستجوی اتیوپی برای دسترسی به دریا، همسایگان را در معرض خطر قرار می دهد

اتیوپی پرجمعیت ترین کشور محصور در خشکی جهان است، با حدود 135.5 میلیون نفر، اما برای تجارت به شدت به بندر همسایه جیبوتی متکی است.

جست‌وجوی ابی برای جایگزین‌ها نیز تنش‌ها را با سومالی افزایش داده است. در سال 2024، اتیوپی قراردادی را با سومالی لند، منطقه جدا شده از سومالی، امضا کرد که در آن پیشنهاد اجاره ساحلی برای پایگاه دریایی اتیوپی شد. مقامات سومالیلند گفتند که اتیوپی در ازای آن استقلال خود را به رسمیت خواهد شناخت.

این اختلاف به نزدیک شدن سومالی به مصر کمک کرد. رهبران سومالی، مصر و اریتره در اکتبر 2024 به همکاری امنیتی منطقه‌ای متعهد شدند و نگرانی‌های مربوط به حاکمیت سومالی، ترس اریتره از بنادر آن و اختلاف مصر با اتیوپی بر سر آب‌های نیل را به هم مرتبط کردند.

میانجیگری ترکیه بعدا توافقی را برای اتیوپی و سومالی برای پیگیری دسترسی تجاری به دریا تحت حاکمیت سومالی تضمین کرد.

مصر و سودان بر اتیوپی بر روی آب های نیل فشار می آورند

مصر تقریبا به طور کامل به نیل به عنوان منبع آب برای جمعیت و کشاورزی خود متکی است و سد بالادست اتیوپی را یک تهدید وجودی نامیده است.

سد بزرگ رنسانس اتیوپی اتیوپی که در سپتامبر 2025 بر روی نیل آبی نزدیک سودان افتتاح شد، بزرگترین سد برق آبی آفریقا است. در نظر گرفته شده است که ظرفیت تولید برق اتیوپی را دو برابر کند و از صادرات برق حمایت کند. اتیوپی می گوید که کشورهای پایین دستی را از سهم خود از آب محروم نخواهد کرد.

بحث اصلی این است که اتیوپی در طول یک خشکسالی طولانی چه مقدار آب آزاد می کند. مصر و سودان خواهان قوانین الزام آور برای پر کردن و بهره برداری از سد هستند. اتیوپی از دستورالعمل ها حمایت می کند. سودان همچنین خواهان هماهنگی برای حفاظت از سدهای خود است.

مصر و سودان در ماه ژانویه از پیشنهاد ایالات متحده برای میانجیگری در مناقشه سد استقبال کردند، اما اختلاف نظرها به اشتراک گذاری گسترده تر آب های رود نیل گسترش یافت. یک توافق جداگانه حوضه نیل در سال 2024 اجرایی شد و استفاده عادلانه و معقول از رودخانه را ترویج کرد. اتیوپی و پنج کشور دیگر از آن حمایت کردند. مصر و سودان از ترس کاهش سهم آب خود از امضای قرارداد خودداری کردند.

خطر این است که جنگ داخلی اتیوپی، رویارویی آن با اریتره و اختلافات منطقه ای بر سر بنادر و آب می تواند به یکدیگر دامن بزند. تیلور هشدار داد که نزدیکی نیروهای اتیوپی و اریتره خطر درگیری گسترده تر را افزایش می دهد.

این داستان در ابتدا در سایت Fortune.com منتشر شد