نرگس محمدی، فعال ایرانی و برنده جایزه صلح نوبل، داستان خود را در خاطراتش به اشتراک می گذارد

همزمان با گرامیداشت روز نویسندگان زندانی در 15 نوامبر، خاطرات نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل در سال 2023، به عنوان یک اقدام قدرتمند مقاومت در برابر رژیم‌های استبدادی است.

"یک زن هرگز از مبارزه نمی ایستد - مبارزه من برای آزادی، دموکراسی و حقوق بشر در ایران" به تازگی به زبان آلمانی منتشر شده و قرار است در سپتامبر 2027 به زبان انگلیسی منتشر شود.

مریم کلارن، سخنگوی بنیاد نرگس محمدی آلمان، به دویچه وله گفت: این زندگینامه "به تصویر می کشد که چگونه نرگس در واقع تبدیل به زنی شد که امروز هست - و همچنین نشان می دهد که او باید برای تبدیل شدن به آن زن بپردازد."

محمدی زندگینامه خود را در زندان نوشت: «او دائما مشغول نوشتن بود. سپس، در سال 2020، نرگس به زور به زندان دیگری منتقل شد. تمام مدارک او از بین رفته بود. و او مجبور شد همه چیز را از اول شروع کند.

اما او موفق شد همه چیز را بازنویسی کند و متون او توسط زندانیان و بازدیدکنندگانی که امنیت خود را به خطر می انداختند، به صورت تکه تکه به خارج از زندان منتقل شدند.

محمدی در خاطرات خود از لحظات مهم زندگی خود، از جمله دوران کودکی و جوانی خود، چگونگی آغاز اقدام علیه تبعیض جنسیتی، سرکوب سیاسی، مجازات اعدام و نقض حقوق بشر، و آسیب های شخصی و عاطفی فعالیت خود را بازگو می کند.

این فعال حقوق بشر در مجموع به بیش از 44 سال زندان و 154 ضربه شلاق محکوم شده است. او بیش از یک دهه است که از فرزندان دوقلوی خود که اکنون 19 ساله هستند و برای حمایت از خودشان در تبعید در فرانسه زندگی می کنند، جدا شده است.

نرگس محمدی متولد 31 فروردین 1351 در زنجان، همزمان با تحصیل در رشته فیزیک در دانشگاه امام خمینی قزوین در دهه 90 به فعالیت سیاسی پرداخت.

او در «زنی هرگز از جنگیدن دست نمی‌کشد» توضیح می‌دهد که چگونه کوه‌نوردی را در دوران دانشجویی آغاز کرد و گروه‌هایی با جنسیت مختلط را که به کوهنوردی اختصاص داده بودند، سازماندهی کرد - ابتکار بحث‌برانگیزی در آن زمان. او همچنین به ایجاد یک سازمان دانشجویی مستقل کمک کرد و از اصلاحات سیاسی دفاع کرد. فعالیت های او منجر به آزار و اذیت و دستگیری های مکرر توسط مقامات شد.

او کار روزنامه نگاری خود را در سال 1996 با نوشتن درباره جنبش های دانشجویی و زنان ایران آغاز کرد. با افزایش وجهه عمومی او، او به طور فزاینده ای درگیر جامعه مدنی و جامعه حقوق بشر ایران شد.

در سال 1377 با تقی رحمانی، فعال سیاسی ازدواج کرد. دوقلوهای این زوج، علی و کیانا در سال 2006 به دنیا آمدند.

محمدی در طول زندگی حرفه‌ای خود با برخی از برجسته‌ترین سازمان‌های حقوق بشر ایران کار کرد و به یکی از چهره‌های برجسته در کانون مدافعان حقوق بشر تبدیل شد که توسط شیرین عبادی برنده جایزه صلح نوبل در سال ۲۰۰۳ تأسیس شد.

او نقش کلیدی در ابتکارات ترویج انتخابات آزاد، صلح و لغو مجازات اعدام، به ویژه برای مجرمان نوجوان داشت. او همچنین به تأسیس سازمان‌هایی برای حمایت از زندانیان سیاسی و مدافع حقوق زنان کمک کرد.

اولین محکومیت بزرگ او در رابطه با فعالیت های حقوق بشری او در سال 2011 صادر شد. این حکم آغاز چرخه ای از دستگیری ها و پیگردهای قانونی بود که بیشتر زندگی بزرگسالی او را مشخص می کرد.

او در خاطراتش از دستگیری ای که در مقابل چشمان فرزندان خردسالش رخ داده است، توضیح می دهد. در دوره ای از زندان، او حق تماس با آنها را برای چندین ماه از دست داد.

او همچنین جزئیات رفتار وحشیانه ای را که در زندان تجربه کرد، با بازجویی های مداوم، ضرب و شتم و محرومیت از مراقبت های پزشکی ارائه می دهد.

یکی دیگر از تمرکزهای اصلی فعالیت او، محکوم کردن تأثیرات روانی سلول انفرادی است که قبلا در کتاب و پروژه مستند خود «شکنجه سفید» با هم زندانیانش ثبت کرده بود.

او در خاطرات خود می‌نویسد: «وقتی کسی تحت شکنجه فیزیکی قرار می‌گیرد، زخم‌ها، خون و عفونت‌ها - هر چند که ممکن است وحشتناک باشند - به عنوان شاهدانی قابل مشاهده هستند. اما، او می‌افزاید، "وقتی کسی تحت شکنجه روانی قرار می‌گیرد، هیچ اثر قابل مشاهده‌ای باقی نمی‌ماند، و قربانی نمی‌تواند تروما را توجیه کند - نه برای خودش و نه برای دیگران. در واقع، حتی قبول کردن این که یک فرد اصلا شکنجه شده است، که باعث می‌شود تا بی‌نهایت این رنج ادامه یابد، عملا غیرممکن می‌شود."

او می نویسد: "هدف سلول انفرادی نیز همین است: رساندن فرد زندانی به لبه نیستی - سلب هویت و هر چیزی که آنها را انسان می کند."

او از طریق مبارزات بی‌امانش علیه اعدام‌ها و خشونت‌های دولتی، به مطرح کردن این موضوعات در خط مقدم بحث عمومی در میان فعالان ایرانی کمک کرد.

به رسمیت شناختن بین المللی کار او در اکتبر 2023 به اوج خود رسید، زمانی که او جایزه صلح نوبل را به خاطر "مبارزه با ستم بر زنان در ایران و مبارزه برای ارتقای حقوق بشر و آزادی برای همه" دریافت کرد.

از آنجایی که محمدی به دلیل محبوس ماندن در زندان اوین تهران نتوانست در این مراسم شرکت کند، این جایزه توسط دوقلوهای نوجوانش به نمایندگی از او پذیرفته شد و پیام او را به جهانیان رساند.

پس از دریافت جایزه نوبل، مقامات ایرانی به پیگیری پرونده های حقوقی جدید علیه او، محدود کردن ارتباطات او و تشدید فشار از زندان بر او ادامه دادند.

او هدف یک کمپین بدنامی سیستماتیک، از جمله افتراهای گسترده، آزار و اذیت جنسیتی و تهدید صریح به مرگ شد.

کلارن از بنیاد نرگس محمدی می‌گوید: «ما کاملا متقاعد شده‌ایم که جمهوری اسلامی ایران ارتش سایبری خود را - که دومین ارتش بزرگ بعد از روسیه است - برای این منظور مستقر کرده است. نظریه‌پردازان توطئه حتی شروع کردند به این ادعا که او ممکن است برای رژیم کار کند، او می‌افزاید: «و آنچه واقعا وحشتناک است این است که وقتی دروغی بارها و بارها تکرار می‌شود و در طول سال‌ها پخش می‌شود، در نهایت حتی مردم عادی را به باور آن سوق می‌دهد.»

در اواخر سال 2024، پس از عمل جراحی، محمدی مرخصی موقت پزشکی دریافت کرد. پزشکان در آن زمان هشدار دادند که بازگشت به زندان می تواند سلامت او را به طور جدی به خطر بیندازد.

با این وجود، محمدی بار دیگر در دسامبر 2025 هنگام شرکت در مراسم یادبود خسرو علیکردی، وکیل و فعال حقوق بشر که در شرایط مشکوکی جان باخت، به طرز وحشیانه‌ای دستگیر شد.

به گزارش کلارن، او در زندان برای مدت طولانی در سلول انفرادی نگهداری شد و وضعیت سلامتی او همچنان رو به وخامت بود. اما "به لطف یک کمپین عمومی، اکنون به او اجازه داده شده است که به دلایل پزشکی به عنوان قطع بازداشت شناخته می شود."

اما کلارن می افزاید: «این به این معنی نیست که او آزاد است.

در ماه فوریه، دادگاهی در ایران حکم حبس اضافی را برای محمدی به همراه ممنوعیت سفر صادر کرد.

کلارن خاطرنشان می کند که محمدی در ترس دائمی از اینکه مجبور شود هر روز به زندان بازگردد، زندگی می کند و "همه اینها با فشاری است که جامعه مدنی ایران - از جمله، البته افرادی مانند نرگس - در حال حاضر تحت فشار قرار دارد، با سوالاتی مانند: آیا ترامپ حمله خواهد کرد، بله یا نه؟ آیا جنگ دیگری رخ خواهد داد؟"

با وجود این بلاتکلیفی، محمدی به فعالیت خود ادامه می دهد. کلرن می‌گوید مشخصات بین‌المللی او همچنین به حامیانش کمک می‌کند تا به طور علنی به موضوع حقوق بشر در ایران در انظار عمومی بپردازند: «بسیار مهم است که در کنار شخص نرگس محمدی، تمرکز دائما بر مبارزه مردم در ایران برای آزادی، کرامت و حقوق اساسی - برای حق آواز خواندن و رقصیدن - باقی بماند.