نقطه عطف سوخت فسیلی

تابلویی برای COP31 در نزدیکی ورودی محل نمایشگاه آنتالیا در آنتالیا، ترکیه در 30 سپتامبر 2026. —Goksel YAPAR—AFP/Getty Images

جهان دهه ها را صرف بحث در مورد چگونگی دور شدن از سوخت های فسیلی کرده است. سه سال پیش، در COP28 در دبی، 195 کشور با اجماع، به توافق بی سابقه ای دست یافتند. از آن زمان، ما هم هزینه انتظار و هم فرصت عمل را دیدیم.

از هشدارهای هیئت بین دولتی تغییرات آب و هوایی (IPCC) تا تایید اخیر برنامه محیط زیست سازمان ملل مبنی بر اینکه جهان قرار است از محدودیت های مورد نیاز برای جلوگیری از برخی از بدترین آسیب های گرمایش جهانی عبور کند، تغییر ضروری است. رویدادهای شدید آب و هوایی کشنده تر، مکرر و شدیدتر می شوند.

برای ما کاملا واضح است که وابستگی به سوخت های فسیلی یک مسئولیت است که امنیت انرژی و توسعه اقتصادی در سراسر کره زمین را تهدید می کند.

با این حال، سال گذشته نیز پیشرفت چشمگیری داشته است و نشان می دهد که چگونه گذار از سوخت های فسیلی در حال تبدیل شدن به واقعیت است. پس از اینکه رهبران برای هفته آب و هوا و مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک گرد هم آمدند، چندین درس وجود دارد که باید در COP31 بیاوریم – و دلایلی برای تسریع در اقدام.

تاکید بر اجرا

در جلسه اختتامیه COP30، ما نقشه راهی را برای گذار از سوخت‌های فسیلی تا سال 2050 اعلام کردیم. این نقشه موانعی که جوامع با آن روبرو هستند، منابع مالی و سیاست‌های مورد نیاز آنها و مسیرهای مختلف در دسترس آنها را بررسی می‌کند و تشخیص می‌دهد که کشورها این گذار را از نقاط بسیار متفاوتی شروع می‌کنند.

دستور کار ما نیز برای تسریع در اجرای توافقنامه پاریس و متحد کردن جهان پیرامون راه حل ها بازسازی شد. یک چندجانبه گرایی دو لایه جدید هم اکنون در حال حرکت است. یک سرعت در کشورها و اجماع ثابت شده است. دومی که نیازی به اجماع ندارد، بر اجرای تصمیمات COP تمرکز دارد.

با این روحیه، COP30 ائتلاف هایی را تحت برنامه اقدام جهانی آب و هوا، مانند آنچه که کنفرانس سانتا مارتا را سازماندهی کرد، که توسط کلمبیا و هلند برگزار شد، تحریک کرد. گزارش بعدی گزینه هایی را برای برنامه ریزی ملی، سرمایه گذاری و همکاری بین المللی ارائه می کند.

این تلاش ها پایه های آینده ما را فراتر از نفت، گاز و زغال سنگ می سازند. اکنون آزمون این است که آیا آنها به کشورها کمک می کنند تا تعهدات را به عمل تبدیل کنند یا خیر.

پاسخ اولیه در ماه گذشته زمانی که آلمان پس از فرانسه و هلند سومین کشوری شد که نقشه راه ملی را برای دور شدن از سوخت های فسیلی منتشر کرد، پاسخ داد. در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، کارستن اشنایدر، وزیر محیط زیست، نقشه راه را برای حذف تدریجی نفت، زغال سنگ و گاز تا سال 2045 ارائه کرد و وابستگی به سوخت های فسیلی را به عنوان یک آسیب پذیری پرهزینه معرفی کرد.

وابستگی ما به سوخت های فسیلی آشکار شد

زمانی که جنگ علیه ایران باعث اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز شد، پیامدهای آن بسیار فراتر از منطقه بود. قیمت نفت خام برنت به بالای 100 دلار در هر بشکه رسید که بر هزینه های سوخت در سراسر جهان فشار وارد کرد و بودجه دولت و خانواده را به طور یکسان تحت فشار قرار داد. از زمان شروع بحران، قیمت های متورم نفت و گاز روزانه 1.83 میلیارد دلار اضافی برای واردکنندگان بدون هیچ سود اضافی هزینه داشته است.

اسپانیا و برزیل نشان می دهند که می توان این آسیب پذیری را کاهش داد. در اواخر آوریل، قیمت عمده فروشی برق در برخی از کشورهای اروپایی بیش از 20 درصد افزایش یافته بود. در اسپانیا که انرژی‌های تجدیدپذیر تقریبا 60 درصد برق را تأمین می‌کردند، قیمت‌ها کاهش یافته بود. سرمایه‌گذاری آن در انرژی تجدیدپذیر به کاهش شوک کمک کرد و نشان داد که چگونه انتخاب‌هایی که کشورها در مورد سیستم‌های انرژی خود انجام می‌دهند، می‌توانند از نوسانات سوخت‌های فسیلی محافظت کنند.

در برزیل، کشوری که بیشترین سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در ترکیب انرژی G20 را دارد، تأثیر قیمت‌ها نیز بسیار کمتر بوده است، زیرا اکثر رانندگان این گزینه را دارند که اتانول پایدار را به جای بنزین در پمپ‌های سراسر کشور انتخاب کنند.

اتکای بیش از حد ما به سوخت های فسیلی اجتناب ناپذیر، غیرقابل انکار و ناپایدار شده است.

انرژی های تجدیدپذیر منبع اصلی برق در جهان هستند

واضح‌ترین شواهد نشان می‌دهد که ما به نقطه اوج مثبتی برای سیستم‌های قدرت خود رسیده‌ایم در آوریل، زمانی که اتاق فکر جهانی انرژی، Ember، بررسی سالانه‌ای منتشر کرد که تأیید می‌کرد انرژی‌های تجدیدپذیر از زغال سنگ به عنوان منبع اصلی برق در جهان در سال 2025 پیشی گرفتند.

انرژی های تجدیدپذیر حقیقتا داستان رشد زمان ماست: تقویت اقتصاد، ایجاد شغل و تقویت رقابت. کشورهایی که انرژی تجدیدپذیر فراوان و مقرون به صرفه می‌سازند و شبکه‌هایی برای تحویل آن می‌توانند صنایع و سرمایه‌گذاری عصر برق را جذب کنند. و سوخت‌های غیرفسیلی را در مقیاس تولید کنید تا بخش‌هایی را که به سختی کاهش می‌دهند مانند حمل‌ونقل هوایی و دریایی کربن زدایی کنید.

مومنتوم به ساخت خود ادامه می دهد: کشورهای آسیای جنوب شرقی چهار برابر سیاست های بلندمدت انرژی تجدیدپذیر و برق رسانی نسبت به سیاست های سوخت فسیلی از زمان جنگ ایران منتشر کرده اند.

به گفته سازمان ملل، هر دلار سرمایه‌گذاری شده در انرژی‌های تجدیدپذیر تا سه برابر بیشتر از یک دلار سرمایه‌گذاری شده در سوخت‌های فسیلی شغل ایجاد می‌کند و این گذار را به فرصتی برای ایجاد معیشت و همچنین امنیت انرژی تبدیل می‌کند.

چالش پیش رو

در سال 2025، جهان بیش از هر سال گذشته ظرفیت برق تجدیدپذیر را اضافه کرد، اما استقرار باید تسریع شود. برای برآورده کردن این الزام جهانی، ما باید میزان انرژی تجدیدپذیری که در حال حاضر در شبکه های خود مستقر شده است را در چهار سال آینده دو برابر کنیم.

ما همچنین باید برق‌سازی انرژی، حمل‌ونقل و صنعت را برای تقویت امنیت انرژی، بهبود کارایی و افزایش رقابت افزایش دهیم. در اوایل سال جاری، ما کمپین Electrify Now را برای پیشبرد این تلاش راه اندازی کردیم. ریاست آتی COP31 همچنین افزایش سهم الکتریسیته از مصرف انرژی جهانی به 35 درصد تا سال 2035 را پیشنهاد کرده است.

اکنون چالش تبدیل این شتاب به پیشرفت‌هایی است که مردم می‌توانند ببینند: اتوبوس‌های برقی در خیابان‌های شهر، گرمای تمیزتر برای خانه‌ها و کارخانه‌ها، برق قابل اعتماد برای جوامعی که هنوز آن را ندارند، سوخت‌های پایدار جایگزین سوخت‌های فسیلی در بخش‌هایی که برق‌رسانی چالش برانگیز است.

ارائه این مزایا مستلزم انرژی های تجدیدپذیر و همچنین شبکه های قوی تر، ذخیره سازی و مؤسساتی است که بتوانند توسعه آنها را هماهنگ کنند. بدون برنامه‌ریزی مؤثر، پروژه‌ها می‌توانند سال‌ها منتظر اتصال باشند و منابع تجدیدپذیر به افرادی که به آن‌ها نیاز دارند دسترسی پیدا نمی‌کنند.

در COP31 در آنتالیا، ترکیه، ما برنامه‌ها یا تعهدات معتبر برای توسعه آنها را برای برق‌رسانی پاک در چارچوب استراتژی‌های انرژی و اقتصادی گسترده‌تر تقویت خواهیم کرد. این برنامه ها باید شرایط ملی را منعکس کنند، در گفتگو با جامعه ساخته شوند، و مشخص کنند که چگونه دولت های ملی و محلی، همراه با تجارت و بسیاری از بازیگران دیگر، زیرساخت ها را گسترش داده و سرمایه گذاری را تحریک می کنند.

تجارت باید این تعهدات را با سرمایه، فناوری و آموزش مطابقت دهد. موسسات مالی بین‌المللی باید به کشورهایی که با هزینه‌های استقراض بالا مواجه هستند کمک کنند تا منابع مالی مقرون به صرفه را تامین کنند. کارگران و جوامع متاثر از انتقال برای سهیم شدن در مزایای آن نیاز به حمایت دارند.

آنچه مهم است این است که چه چیزی فراتر از سالن های مذاکره تغییر می کند: انرژی ایمن تر، مقرون به صرفه تر، معیشت بهتر، و قرار گرفتن کمتر در معرض بحران بعدی سوخت های فسیلی. وظیفه پیش رو گسترده است و نیازمند تغییرات سیستمی است، اما جهت تعیین شده است و ابزارها در دسترس هستند.