«نه جنگ، نه صلح»: آیا ایران می تواند بن بست با آمریکا را بشکند؟

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد، به الجزیره گفت: در حالی که جنگ ایالات متحده و ایران ادامه دارد و مذاکرات متوقف شده است، تهران مصمم است از حالت «بدون جنگ و بدون صلح» عبور کند.

ایران همچنان بر کنترل کشتی‌هایی که می‌توانند از تنگه هرمز عبور کنند، ادامه می‌دهد، جایی که حملات به نفت‌کش‌هایی که در مسیرهای «غیر مجاز» حرکت می‌کنند، کشتی‌رانی را مختل کرده است.

قالیباف می‌گوید تهران برای توافق با آمریکا برای آتش‌بس و بازگشایی تنگه باز است و منتظر است تا واشنگتن به شرایطش پاسخ دهد تا این اتفاق بیفتد. او گفت: اکنون توپ در زمین آمریکاست.

کارشناسان می‌گویند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در مواجهه با چشم‌انداز شروع مجدد یک جنگ غیرمردمی یا امتیاز دادن به ایران به منظور حصول توافق، فعلا فشار اقتصادی را افزایش داده است. به همین منظور، واشنگتن تحریم‌ها را تشدید کرده، محاصره بنادر ایران را حفظ کرده و عملیاتی را اعلام کرده است که به گفته ترامپ، مسیرهای زمینی ایران را برای انتقال تسلیحات و فناوری‌های پیشرفته از آن استفاده می‌کند.

کارشناسان می گویند در حال حاضر، درگیری های تمام عیار متوقف شده است، اما به گفته کارشناسان، توافق صلح رسمی هنوز دور از دسترس است، با یک بن بست شکننده که ممکن است برای مدت طولانی ادامه پیدا نکند.

علی واعظ، معاون مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بین المللی بحران، به الجزیره گفت: «تعادل فعلی ذاتا ناپایدار است. از آنجایی که واشنگتن آن را یک بن‌بست پایدار می‌داند، تهران آن را یک خفه کردن آهسته می‌داند.

تهران قبل از موافقت با آتش بس و بازگشایی تنگه هرمز و سپس از سرگیری مذاکرات صلح از طریق یک میانجی قطری، هفت شرط گذاشته است و منتظر پاسخ رسمی آمریکا به خواسته های خود بوده است. این اقدامات شامل رفع محاصره دریایی ایالات متحده بر بنادر ایران، رفع تحریم ها، آزادسازی سرمایه های مسدود شده ایران، پایان دادن به خصومت ها در همه جبهه ها و اعلام رسمی پایان جنگ است.

قالیباف گفت: این شرایط قبلا بخشی از یادداشت تفاهم (تفاهم) با آمریکا در اسلام آباد در ژوئن بوده است و باید قبل از ورود مجدد ایران به مذاکرات با آمریکا اجرا شود.

تحلیلگران می گویند اما فشار تهران برای دستیابی به توافق نشان دهنده فشاری است که محاصره و تحریم ها بر اقتصاد این کشور وارد می کند. هر چه این فشار بیشتر طول بکشد، ممکن است برای رهبران ایران سخت‌تر شود تا با شرایطی که ممکن است در داخل کشور برای دفاع از آنها تلاش کنند، موافقت کنند.

واعظ گفت: "ایران خواهان رهایی از محاصره است، اما پس از پرداخت چنین بهای سنگینی... رهبران آن نمی توانند توافقی را که به نظر تسلیم است، بپردازند." هر چه واشنگتن بیشتر خواستار تسلیم شدن باشد، یک معامله گریزان تر می شود.

اما هنوز نشانه هایی از حرکت وجود دارد. قطر روز سه‌شنبه اعلام کرد که «به‌طور خستگی‌ناپذیر» برای حل بحران کار می‌کند و هر دو طرف اظهارات مثبتی درباره دیپلماسی داده‌اند. یک روز پیشتر، ترامپ پس از میزبانی از شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخست وزیر قطر در کاخ سفید، گفت: «تحرکی در پایان این درگیری وجود دارد». مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اما خواسته های ایران را «غیرقابل قبول» توصیف کرده است.

گرد نونمان، استاد روابط بین‌الملل و مطالعات خلیج‌فارس در دانشگاه جورج تاون قطر، به الجزیره گفت که هزینه تداوم این فشار می‌تواند فضای واشنگتن را برای مانور محدود کند.

وی گفت: "طرف آمریکایی ممکن است به طور موقت فکر کند که وضعیت موجود بر گرفتن امتیازات قابل توجه در حال حاضر ارجحیت دارد، اما این هرگز یک استراتژی پایدار نخواهد بود زیرا هم از نظر اثرات کلی اقتصادی و هم از نظر هزینه عملیات نظامی بسیار گران است."

تحلیلگران می گویند که منبع اصلی اهرم ایران در بن بست تنگه هرمز است. تهران با تلاش برای تعیین اینکه کدام کشتی ها می توانند عبور کنند و کدام مسیرها را می توانند طی کنند، می تواند هزینه بن بست واشنگتن و شرکای خود در خلیج فارس را افزایش دهد. قالیباف به الجزیره گفت این آبراه «هرگز» به وضعیت قبل از جنگ باز نخواهد گشت.

این اهرم در آخر هفته گذشته به نمایش گذاشته شد، زمانی که حمل و نقل در پی حملات به نفتکش ها به شدت کاهش یافت. خبرگزاری رویترز با استناد به داده‌های ردیابی کشتی گزارش داد که فقط پنج کشتی کالایی در روز شنبه، 7 نوامبر، عبور کردند، در حالی که شرکت اطلاعاتی تجاری Kpler در روز یکشنبه، 8 نوامبر هیچ‌یک را ثبت نکرد. این در مقایسه با 31 عبور در آخر هفته گذشته است.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در بیانیه‌ای که توسط خبرگزاری تسنیم منتشر شد، اعلام کرد که یک «انفجار مهیب» چهارشنبه شب باعث توقف دو نفتکش در مسیری غیرمجاز شد. سپاه پاسداران گفت که این کشتی ها بیش از چهار میلیون بشکه نفت بین خود حمل می کردند.

تحلیلگران می گویند حملات متناوب به نفتکش ها به ایران این امکان را می دهد که کشتیرانی را از طریق تنگه هرمز بی ثبات کند و منبع اصلی اهرم خود را بر واشنگتن حفظ کند.

واعظ گفت: «واشنگتن تجمل انتظار را دارد، اما این تجمل را ندارد که تصمیم بگیرد در زمان انتظار تهران چگونه رفتار کند. پارادوکس این است که هر چه کمپین فشار آمریکا موثرتر شود، انگیزه ایران برای شکستن بن بست با زور بیشتر می شود.

بر اساس گزارش ها، مشاوران ترامپ در مورد اقدامات بعدی اختلاف نظر دارند. به گفته اکسیوس، روبیو استدلال کرده است که کمپین فشار اقتصادی کار می کند، در حالی که معاون رئیس جمهور ایالات متحده، جی دی ونس، برای یک توافق مذاکره فشار آورده است. این روزنامه گزارش داد، اسکات بسنت، وزیر خزانه داری، جان رتکلیف، مدیر سیا و جرد کوشنر مشاور و داماد ترامپ، از حفظ فشار اقتصادی حمایت کرده اند.

آلبرت ویدال، از مؤسسه بین المللی مطالعات استراتژیک، به الجزیره گفت: «در حالی که هیچ کدام دوست ندارند به وضعیت جنگ بازگردند، من فکر می کنم که ایالات متحده کمی بیشتر از ایران به بن بست فعلی، در نتیجه فشار اقتصادی ناشی از محاصره دریایی، علاقه دارد.»

انتخابات میان دوره ای آمریکا در هفته گذشته نیز می تواند بر محاسبات ترامپ تأثیر بگذارد. ویدال گفت که وقتی کنگره جدید در ژانویه شروع به کار کند، دموکرات ها می توانند از کنترل جدید خود بر هزینه ها استفاده کنند تا ادامه عملیات نظامی را برای دولت دشوارتر کنند.

او گفت: «در همان زمان، پنجره دولت ترامپ برای انجام عملیات‌های بزرگ نیز ممکن است بسته شود، زیرا دموکرات‌ها ممکن است تصمیم بگیرند از قدرت کیف پول در کنگره جدید در ژانویه استفاده کنند.»

ویدال گفت کمبود رهگیرهای موشک بالستیک می تواند واشنگتن را وادار کند تا هرگونه درگیری مجدد را محدود کند.

وی گفت، در عین حال، ایران سیگنال داده است که ممکن است علیه زیرساخت های غیرنظامی و همچنین پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه انتقام بگیرد. بنابراین تصمیم برای از سرگیری خصومت‌ها می‌تواند کشورهای حوزه خلیج فارس را بیشتر وارد جنگی کند که هزینه‌های اقتصادی و انسانی آن از قبل متحمل شده‌اند.

واعظ گفت: «تراژدی این است که هر دو طرف می‌دانند چگونه دور دیگری از خصومت‌ها را آغاز کنند، اما هیچ یک نمی‌دانند چگونه آن را کنترل یا پایان دهند».