هزینه انسانی افزایش حملات هوایی آمریکا در سومالی

موگادیشو، سومالی - نزدیک به یک سال پس از حمله مشکوک ایالات متحده در جنوب سومالی ترکش هایی که در بدن پسرش جاسازی شده بود، مریم حاجی عبدی گولد هنوز احساس می کند که مجبور است او را تا مدرسه همراهی کند.

او می ترسد که کودک دیگری در حین بازی او را هل دهد و قطعه فلزی را که در نزدیکی لگن او قرار دارد، مختل کند. پزشکان هشدار داده اند که برداشتن آن می تواند او را فلج کند.

او به الجزیره گفت: "دستش را می گیرم، او را به مدرسه می برم و خودم او را برمی گردانم. مراقب او هستم."

پسر او، عبدالقادر صلاح، هفت ساله بود که در جریان یک حمله نظامی نوامبر 2025 که شامل حملات هوایی ایالات متحده و نیروهای زمینی سومالی در اطراف جامامه، در ایالت جوبالند جنوبی سومالی بود، مجروح شد.

مریم یکی از چندین بازمانده است که در ماه‌های اخیر با الجزیره مصاحبه کرده و می‌گویند اعضای خانواده در جریان این حمله کشته یا به شدت مجروح شده‌اند. گزارش های آنها مرگ، آوارگی، معیشت از دست رفته و جراحات را توصیف می کند که همچنان زندگی آنها را شکل می دهد.

شهادت آنها در حالی است که عملیات هوایی ایالات متحده علیه گروه های شورشی مسلح در سومالی در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ به شدت تشدید شده است.

سوابق عمومی از فرماندهی آفریقای ایالات متحده (AFRICOM) 84 حمله در سومالی را تا سپتامبر 2026 ذکر کرده است، در حالی که بنیاد آمریکای جدید که به طور مستقل این کمپین را دنبال می کند، 88 حمله را در مدت مشابه ثبت کرده است.

ارتش ایالات متحده به انجام حملات هوایی در 14 و 15 نوامبر 2025 در این منطقه اعتراف کرده است. اما این ادعاها را رد می کند که هواپیماهایش باعث تلفات غیرنظامیان شده است.

AFRICOM به الجزیره گفت که ارزیابی گزارش‌هایی را تکمیل کرده است که نشان می‌دهد عملیات آمریکا بین 10 تا 12 غیرنظامی کشته شده و خانه‌ها و مشاغل در جامامه ویران شده است. نتیجه‌گیری شد که اطلاعات بررسی‌شده از آستانه «احتمال بیشتری» ارتش برای تعیین اینکه حملات هوایی ایالات متحده باعث آسیب گزارش شده است، برآورده نمی‌شود.

این یافته ثابت نمی کند که حملات ایالات متحده هیچ آسیبی نداشته است. در عوض، AFRICOM گفت که شواهد نشان نمی‌دهد که عملیات ایالات متحده به احتمال زیاد باعث تلفات و خسارات گزارش شده است.

الجزیره پرسید که آیا بازرسان با بازماندگان، بستگان کشته شدگان، کارکنان بیمارستان، مقامات محلی یا شاهدان دیگر صحبت کرده اند یا خیر. AFRICOM نگفت که آیا آنها این کار را انجام داده اند یا خیر.

این فرماندهی گفت اگر اطلاعات جدیدی به دست آید که ممکن است یافته های آن را تغییر دهد، ارزیابی می تواند دوباره باز شود.

این نتیجه گیری با روایت های خانواده هایی که می گویند شاهد بمباران بوده اند و با گزارش های نظارتی مستقل که تلفات غیرنظامیان و آوارگی دسته جمعی را در طول حمله مستند می کند، در تضاد است.

برای کسانی که عزیزانشان را از دست داده اند یا از بستگان به شدت مجروح شده مراقبت می کنند، این که آیا هرگز عدالت را به دست خواهند آورد، حل نشده باقی مانده است.

مریم به یاد می آورد که هواپیمای صبح بر فراز جامامه ظاهر شد. او پس از بازگشت فرزندانش از مدرسه مشغول تهیه صبحانه بود که صدای غرشی از بالای سرش شنیدند. هواپیما آنقدر رایج شده بود که خانواده دیگر صدا را غیرعادی نمی دانستند.

او گفت: «هواپیماها، شب و روز، هرگز ما را ترک نمی کنند و ما به آنها عادت کرده ایم.

بچه هایش به سمت سر و صدا به بیرون دویدند. مریم به دنبال آن رفت و قصد داشت آنها را قبل از فرار خانواده به داخل بازگرداند. سپس یک مهمات در همان نزدیکی اصابت کرد و به دنبال آن انفجار دیگری در نزدیکی درب ورودی رخ داد. بمباران بیشتری در اطراف خانه دنبال شد.

مریم معتقد است که حمله به خانه او توسط پهپادهای آمریکایی انجام شد که قبل از بمباران بر فراز شهر می چرخیدند.

اوگاس احمد اوگاس سعید علی، رئیس قبیله بیمال که به طور منظم با خانواده های آسیب دیده از حملات در تماس است، گفت که رنج بسیار فراتر از کسانی است که موفق به ترک جامامه شده بودند.

او گفت: "مریم یکی از افراد خوش شانسی است که توانسته مراقبت های پزشکی را دریافت کند. مجروحان زیادی در شهر از این حمله باقی مانده اند که نتوانسته اند خود را به موگادیشو برسانند."

مریم به یاد می آورد که یک مهمات بدون منفجر شدن به زمین اصابت کرد، در حالی که حملات دیگر باعث کشته شدن افراد اطراف شد. در میان انفجارها، او از فرزندانش جدا شد. سه فرزند از شش فرزند او زخمی شدند، از جمله عبدیقدیر که شدیدترین جراحات را متحمل شد.

یک روز و یک شب طول کشید تا او به مراقبت های پزشکی در موگادیشو برسد. در طول این سفر که بیش از 24 ساعت به طول انجامید، پسرش خونریزی کرد و با درد دست و پنجه نرم کرد.

تجربه او یکی از چندین مورد گزارش شده در طی روزهای جنگ در جامامه و اطراف آن بود.

به گفته مقامات جوبالند، دولت سومالی و نیروهای منطقه ای، از جمله واحد کماندویی داناب که توسط ایالات متحده آموزش دیده است، عملیاتی را علیه مواضع گروه مسلح الشباب در روستاهای اطراف شهر آغاز کردند.

مقامات گفتند که حداقل 56 جنگجوی الشباب کشته و 20 نفر اسیر شدند. الجزیره نمی تواند به طور مستقل این ارقام را تأیید کند.

AFRICOM با استناد به امنیت عملیاتی از افشای تعداد حملات انجام شده یا مهمات استفاده شده خودداری کرد.

شاهدانی که با الجزیره مصاحبه کردند گفتند که بمباران بدون هشدار انجام شد. سه نفر - دو نفر که گفتند اعضای خانواده خود را از دست داده اند و دیگری که خانه اش ویران شده است - به دلیل نگرانی در مورد امنیت خود از صحبت در مورد پرونده خودداری کردند.

علی گفت که ساکنان از بحث در مورد خسارات ناشی از حملات هوایی و حملات دولتی می ترسند، زیرا آنها از انتقام می ترسند.

یک شبکه نظارتی به رهبری کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) 12 کشته غیرنظامی را در جریان جنگ و حملات هوایی در اطراف جامامه بین 16 تا 18 نوامبر 2025 ثبت کرد.

این ارقام مراحل مختلف یک حمله شامل حملات هوایی و نبرد زمینی را پوشش می‌دهند و تعیین اینکه کدام نیروها مسئول کشته‌های فردی هستند را دشوار می‌سازد.

شبکه تحت رهبری کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل همچنین 22,800 نفر را در حال فرار از جامامه و روستاهای اطراف آن بین 16 تا 18 نوامبر ثبت کرده است و این آوارگی را "سریع و گسترده" توصیف می کند.

این گزارش از آسیب به مغازه ها و انبارها، محدودیت در رفت و آمد غیرنظامیان در مناطق تحت کنترل الشباب و نشانه هایی از ناراحتی روانی در میان افرادی که فرار کرده بودند، خبر داد.

برای علی عدن بارو، یک کشاورز 52 ساله از جامامه، این حمله خانواده او را ویران کرد. او از خانه دور بود که با تماس تلفنی به او گفت که همسرش ضربه خورده است.

او نه ماهه باردار بود و سعی می‌کرد بچه‌هایشان را جمع کند تا از جنگ فرار کنند که آوارهای آنچه که علی به عنوان حمله هوایی توصیف کرد به گردن او اصابت کرد. او و فرزند متولد نشده اش فوت کردند.

سه فرزند بازمانده آنها، دو دختر و یک پسر، سرانجام برای زندگی نزد مادربزرگشان رفتند. علی از آن زمان بین روستاها و کیسمایو، پایتخت منطقه ای جوبالند، به دنبال کار و تلاش برای حمایت از آنها نقل مکان کرده است.

هزینه غذا، حمل و نقل و سایر مایحتاج او را بدهکار کرده است. او گفت که این خانواده کمک های خارجی اندکی دریافت کرده اند.

یکی دیگر از کشاورزان به نام نورعلی نور در حال کار روی زمین خود بود که همسرش در همان دوران درگیری مجروح شد. او به الجزیره گفت که ترکش های ناشی از یک حمله هوایی به پایین بدن و دست راست او اصابت کرد و او را از کمر به پایین فلج کرد.

دختر کوچک آنها نیز که هنوز شیر می داد، زخمی شد. همسایه ها به انتقال همسرش به بیمارستان کمک کردند در حالی که نور برای مراقبت از پنج فرزندشان تلاش می کرد.

او گفت که نمی تواند به سرعت او را به مراکز درمانی مجهزتر ببرد و همچنان برای درمانش بدهکار است. حتی سفر به کیسمایو به متقاعد کردن راننده برای پذیرش پرداخت بعدا بستگی داشت.

آنا زان، مسئول بایگانی مستقر در ایالات متحده در ایروارز، گفت که عواقب حملات هوایی ممکن است سال ها ادامه داشته باشد. جراحات اغلب در سومالی کمتر گزارش شده است، جایی که درمان ممکن است پرهزینه و طولانی باشد.

زان گفت: «در واقع، مراقبت‌های پزشکی مورد نیاز حتی ممکن است در دسترس نباشد، زیرا همان حملاتی که باعث صدمات شد، می‌تواند به زیرساخت‌های مورد نیاز - جاده‌ها، خودروها، بیمارستان‌ها، کارخانه‌ها - برای ارائه مراقبت‌های پزشکی پیشرفته و پایدار آسیب برساند.»

تحقیقات قبلی در جوبالند توسط سازمان صلح PAX جراحات مزمن، معیشت از دست رفته، آواره شدن و آسیب های روانی را در پی حملات هوایی ادعایی ایالات متحده مستند کرد. محققان گفتند که نمی توانند وضعیت هدف افرادی که در بیشتر موارد مورد بررسی قرار گرفته اند را تعیین کنند.

الجزیره گزارش های مریم، علی و نور را به AFRICOM ارائه کرد، از جمله مرگ گزارش شده همسر باردار و فرزند متولد نشده علی، جراحاتی که باعث ناتوانی همسر نور در راه رفتن شد و زخم های ترکش فرزندان مریم.

AFRICOM شواهد اساسی برای حمایت از ارزیابی خود ارائه نکرد. این سازمان گفت که تحقیقاتش مبتنی بر گزارش‌های اطلاعاتی و عملیاتی است که بسیاری از آنها در دسترس عموم نیست. همچنین نگفت که آیا بازرسان به طور مستقیم از خانواده های آسیب دیده شهادت گرفته اند یا خیر.

Zahn گفت که برخی از حملات اعلام شده توسط AFRICOM هیچ گزارش محلی که محققان بتوانند پیدا کنند ایجاد نکردند. در موارد دیگر، شاهدان آسیبی را توصیف کردند که نمی توان با اطمینان به نیروی خاصی نسبت داد.

او افزود که AFRICOM از اوایل سال 2025 به طور معمول از افشای تعداد جنگجویان کشته یا مجروح در اعلامیه های حمله انفرادی خودداری کرده است و اطلاعات موجود برای مقایسه مستقل را کاهش داده است.

آفریکام قبلا یافته های خود را در مورد تلفات غیرنظامیان در سومالی مورد بازنگری قرار داده است و پس از گزارش اولیه مبنی بر اینکه به هیچ غیرنظامی آسیبی نرسیده است، به مرگ ناشی از عملیات خود اذعان کرده است.

این فرماندهی گفت که وقتی ارزیابی مشخص می‌کند که عملیات نظامی ایالات متحده به احتمال زیاد باعث آسیب غیرنظامیان شده است، پاسخ‌های مناسب و امکان‌پذیر را در کنار اقداماتی که برای جلوگیری از حوادث مشابه در نظر گرفته شده است، در نظر می‌گیرد.

تصمیمات همچنین عواملی از جمله توصیه های دولت میزبان و خطرات احتمالی مرتبط با توزیع پرداخت ها را در نظر می گیرند.

ژنرال داگوین اندرسون، فرمانده AFRICOM در سخنرانی در موگادیشو در ماه ژوئیه گفت که مواردی وجود داشته است که نیروهای ایالات متحده مرتکب اشتباه شده و "غرامت ارائه کرده اند". او همچنین گفت که این فرماندهی تمام گزارش های موثق در مورد آسیب غیرنظامیان را بررسی کرده است.

در 13 سپتامبر 2025، AFRICOM حمله‌ای را در نزدیکی بادهان در شمال سومالی انجام داد که به گفته آن عمر عبداللهی، یکی از بزرگان قبیله محلی که به عنوان بخشی از یک کاروان سفر می‌کرد، کشته شد. فرماندهی بعدا او را به عنوان فروشنده اسلحه الشباب معرفی کرد.

اداره تحقیقات جنایی پونتلند متعاقبا گفت عبداللهی سابقه کیفری نداشته و تحت تحقیق نیست.

احمد معلم فیقی، مدافع سومالی، با این قتل در پارلمان مخالفت کرد و گفت که عبداللهی می‌توانست مورد بازجویی قرار بگیرد تا اینکه هدف قرار گیرد.

AFRICOM به الجزیره گفت که ارزیابی آسیب غیرنظامیان از این حمله، آستانه "احتمال بیشتری" برای نسبت دادن آسیب غیرنظامیان به عملیات ایالات متحده را برآورده نمی کند.

AFRICOM در پاسخ به این سوال که آیا همچنان عبداللهی را فروشنده تسلیحات الشباب می‌داند، چه شواهدی این ادعا را تایید می‌کند و آیا تصمیم هدف‌گیری بازنگری شده است، مستقیما پاسخی نداد.

AFRICOM بین حملات عمدی که در معرض چندین لایه بازبینی هستند و حملات دفاعی در برابر تهدیدات قریب الوقوع تمایز قائل می شود.

تعریف گسترده آن از رزمندگان شامل افرادی می شود که به نظر می رسد حمایت مادی برای خصومت ها را فراهم می کنند. این سؤالاتی را در مورد چگونگی اتخاذ چنین تصمیماتی و اینکه معیارها چگونه بر خطر هدف قرار گرفتن غیرنظامیان تأثیر می گذارد، ایجاد می کند.

ایالات متحده می گوید حملات این کشور با هماهنگی دولت فدرال سومالی انجام می شود. وزارت دفاع سومالی به درخواست الجزیره برای اظهار نظر پاسخ نداد.

این همکاری با گسترش عملیات هوایی واشنگتن علیه الشباب و گروه مسلح وابسته به داعش (داعش) در شمال سومالی، اهمیت فزاینده ای پیدا کرده است.

زان گفت که تعداد حملات در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ تقریبا به مجموع انجام شده در دوره اول او رسیده است، تقریبا چهار برابر نرخ ثبت شده در زمان جو بایدن، رئیس‌جمهور سابق آمریکا.

داده‌های Airwars که برای یک تحقیق جداگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت، حداقل 216 غیرنظامی را در حملات ایالات متحده در سومالی بین سال‌های 2007 تا پایان می 2025 کشته یا زخمی کردند.

این رقم تنها تلفاتی را نشان می دهد که سازمان قادر به ثبت آن بوده است، نه تخمینی از تلفات کامل. همچنین پیش از حمله به اطراف جامامه است.

عملیات هوایی ایالات متحده در سومالی به دو دهه قبل باز می گردد، زمانی که واشنگتن حملات خود را علیه جنگجویان مظنون مرتبط با القاعده در سال 2007 آغاز کرد. این کارزار از آن زمان به حمایت نظامی پایدار از نیروهای سومالیایی که با الشباب و اخیرا وابسته به داعش در سومالی می جنگند، گسترش یافته است.

در دوران ترامپ، ایالات متحده محدودیت ها را در مورد اینکه چه کسی می تواند مجوز حملات هوایی را صادر کند، کاهش داده است. استراتژی «مقابله با تروریسم» دولت در سال 2026 می گوید که مدت کوتاهی پس از روی کار آمدن ترامپ، اختیارات تأیید بیشتر به فرماندهان نظامی بازگردانده شد و رویه های متمرکزتر مورد استفاده در دوران بایدن را معکوس کرد.

اندرسون از افزایش انعطاف‌پذیری عملیاتی استقبال کرده و گفته است که با در دسترس قرار گرفتن دارایی‌های نظامی اضافی ایالات متحده، پاسخ‌های سریع‌تر و حملات هوایی سریع‌تر را ممکن می‌سازد.

حسن شیخ محمد، رئیس جمهور سومالی نیز طی حضور در شورای روابط خارجی در سپتامبر 2025، این تغییر را تصدیق کرد.

او در مورد حمایت نظامی آمریکا گفت: «در دوران پرزیدنت ترامپ، این وضعیت بزرگ‌تر و بسیار آسان‌تر از قبل است.

مقامات آمریکایی استدلال می کنند که الشباب همچنان یک تهدید مستقیم برای منافع آمریکا است. اندرسون در طول فرآیند نامزدی خود در سنای ایالات متحده در سال 2025، این گروه را بزرگترین، ثروتمندترین و کشنده ترین گروه وابسته به القاعده توصیف کرد. او گفت که هم گروه الشباب و هم گروه وابسته به داعش در سومالی آرزوی حمله به ایالات متحده را داشتند.

با این حال، گسترش عملیات هوایی ایالات متحده، الشباب را که بارها پس از حملات نیروهای سومالی و متحدانش دوباره به دست آورده است، از بین نبرده است.

دیوید استرمن، تحلیلگر ارشد سیاست در بنیاد آمریکای جدید، گفت که عملیات ایالات متحده در دوران ترامپ ابتدا بر شاخه داعش در شمال سومالی در اوایل سال 2025 متمرکز بود، اما به تدریج در طول سال 2026 به سمت جنوب برگشت که از نظر تاریخی تمرکز اصلی کارزار علیه الشباب بود.

احمد سلیمان حسین، یکی از مقامات امنیت ملی، در ماه مه در X نوشت که تحقیقات دولتی نشان داده است که آسیب غیرنظامیان از حملات هوایی می‌تواند باعث نارضایتی شود که الشباب و گروه وابسته به داعش ممکن است از آن برای تبلیغات و استخدام استفاده کنند.

از آن زمان، سومالی یک سیاست ملی حفاظت از غیرنظامیان را اتخاذ کرده است، که حسین گفت باید به طور مداوم در عملیات "ضد تروریسم" گنجانده شود.

برای مریم، حمله جامام تقریبا تمام بخش های زندگی خانواده او را تغییر داده است. پس از مجروح شدن فرزندانش، او ابتدا به حومه شهر گریخت، اما هیچ بیمارستانی برای معالجه عبدیقدیر وجود نداشت.

او در نهایت یک سفر تقریبا 24 ساعته به موگادیشو انجام داد و گاهی اوقات او را روی بدن خود می برد زیرا جراحاتش باعث می شد بدون درد شدید بنشیند یا بایستد.

او گفت: "او در ماشین خونریزی می کرد و جاده ناهموار بود."

زمانی که مریم در پایتخت بود، بین بیمارستان ها حرکت کرد و به دنبال درمان بود. او گفت که پزشکان هشدار داده‌اند که برداشتن ترکش‌هایی که در نزدیکی لگن عبدی‌قادر گیر کرده می‌تواند او را بکشد یا فلج کند.

در چندین بیمارستان، از او خواسته شد تا در صورت آسیب بیشتر، اسنادی را امضا کند که کادر پزشکی را از مسئولیت سلب کند.

او به یاد می آورد: «گفتم، نه، امضا نمی کنم. پسرم را پیش من بیاورید».

در بیمارستانی دیگر، پزشکان قطع کردن پای او را توصیه کردند که او نیز از آن خودداری کرد. در سپتامبر 2026، پس از یک کمپین جمع آوری کمک های مالی توسط روزنامه بریتانیایی گاردین که به پوشش درمان او کمک کرد، عبدیقدیر در موگادیشو تحت عمل جراحی قرار گرفت.

پزشکان دو تکه ترکش را بیرون آوردند اما یک ترکش دیگر را به دلیل خطر فلج در جای خود رها کردند.

مریم گفت: او در حال حاضر می تواند بازی کند و حرکت کند و ما نمی توانیم این ریسک را بپذیریم.

او در موگادیشو باقی مانده است تا او را در نزدیکی مراقبت های پزشکی نگه دارد و قادر به از سرگیری کار کشاورزی و دامداری که زمانی خانواده او در جامامه را حمایت می کرد، نبود.

او گفت: "من اکنون نمی توانم به آنجا برگردم. این کودک در آنجا مراقبت های پزشکی نمی شود، و وضعیتی که دیروز فرار کردیم هنوز وجود دارد، حتی ممکن است اتفاق بدتری رخ دهد."