هنرمندان تئاتر ضد جنگ روسیه به دنبال صحنه جدیدی در تبعید هستند

برلین - زمانی که چراغ ها در کومیشه اپر برلین خاموش شد، به سختی یک صندلی خالی باقی نمانده بود. بلیت‌های جشنواره 10 روزه تئاتر کریل سربرنیکوف از ماه‌ها قبل فروخته شده بود.

جشنواره ماه گذشته تئاتر، فیلم و بحث های عمومی را با هنرمندان روسی که اکنون در خارج از کشور کار می کنند، گرد هم آورد و اجراهایی بین آلمانی، روسی و انگلیسی در حال حرکت بودند.

برای سربرنیکوف، یکی از شناخته‌شده‌ترین کارگردانان تئاتر روسی در اروپا، تبعید فصل جدیدی را در یک حرفه بین‌المللی باز کرده است. اما برای بسیاری از بازیگران و کارگردانان کمتر تثبیت شده ای که پس از تهاجم گسترده به اوکراین روسیه را ترک کردند، تبعید به معنای تلاش برای یافتن جایگاه خود در دنیای تئاتر است.

مایا دوروژنکو، 30 ساله، زمانی که تهاجم آغاز شد، در مسکو شغلی ایجاد می کرد. او که کارگردان و فیلمنامه نویس بود، از مدرسه تئاتر معتبر GITIS فارغ التحصیل شد و برای همکاری با تئاترهای پیشرو در پایتخت دعوت نامه دریافت کرد.

زمانی که جنگ شروع شد، او قصد داشت یک نمایشنامه ضدجنگ بر اساس زندگی و کار فیلسوف هانا آرنت به صحنه ببرد، اما به نظر می‌رسید که مکان‌ها در آنجا تمایلی به قبول خطر نداشتند.

او به یاد می آورد: "نمایشنامه بازبینی شد و آنها گفتند که قرار نیست این اتفاق بیفتد. بنابراین من و بازیگرم ترک کردیم." آنها به ایروان، ارمنستان نقل مکان کردند و اتاقی را اجاره کردند که به سختی فضای کافی برای تمرین وجود داشت.

او گفت: "فضای بسیار باریکی بین تخت و دیوار وجود داشت. این یک نمایش یک زن بود، بنابراین بازیگر من درست جلوی من اجرا می کرد و من فقط آنجا می نشستم و اجرای او را تماشا می کردم."

از زمان تهاجم، تئاترهای روسیه با سانسور شدیدتر و کنترل دولتی مواجه شده اند. هنرمندانی که مخالف جنگ هستند باید خطرات صحبت کردن را در مقابل چشم انداز رها کردن مشاغل ساخته شده در طول سالیان بسنجند.

در سال 2024، یوگنیا برکوویچ، کارگردان تئاتر و سوتلانا پتریچوک، نمایشنامه‌نویس به دلیل «توجیه تروریسم» به خاطر نمایشنامه برنده جایزه‌شان درباره زنان روسی که عاشق شبه‌نظامیان اسلام‌گرا شده‌اند و قصد دارند در سوریه به آنها بپیوندند، به شش سال زندان محکوم شدند. حامیان برکوویچ معتقدند که اظهارات برکوویچ علیه حمله به اوکراین و اشعار ضد جنگ دلیل واقعی دستگیری آنها بوده است.

برای کسانی که ترک کردند، ارمنستان و گرجستان، با ورود بدون ویزا و جوامع بزرگ روسی زبان، به قطب بازیگران و کارگردانان تبدیل شدند.

از جمله یگور ریباکوف، بازیگر 43 ساله، که در سال 2022 پس از دریافت تهدیدهایی در رسانه های اجتماعی مبنی بر اینکه به دلیل انتقاد از کرملین و حمایت از اوکراین به مقامات گزارش خواهد شد، از مسکو به تفلیس نقل مکان کرد. در آن زمان، او در چهار نمایش اجرا می کرد، از جمله نمایشنامه ای که در رده 10 نمایش برتر مسکو قرار گرفت.

ریباکوف به مسکو تایمز گفت: "من برای تماشاگران حدود 35 نفر و دیگران برای 5000 تولید داشتم. این تضاد بزرگ و بسیار به یاد ماندنی بود و به عنوان یک بازیگر آن را دوست داشتم."

اما در تفلیس پیدا کردن کار معمولی بازیگری سخت تر بود. او گفت که به عنوان مجری رویداد و معلم بازیگری مشاغل جانبی را بر عهده گرفت تا در بین کنسرت های بازیگری امرار معاش کند.

او گفت که فرصت‌ها در تولید ویدئو به زبان روسی نیز محدود بود، در حالی که کار در صحنه تئاتر محلی گرجستان به معنای ایجاد ارتباطات حرفه‌ای جدید و اغلب یادگیری زبان دیگر بود.

فراتر از مانع زبانی، کارگران تئاتر به مسکو تایمز گفتند که آنها همچنین با انتخاب بین ساختن کار برای تماشاگران روسی زبان در تبعید - چه در اروپا، گرجستان یا ارمنستان - روبرو هستند یا تلاش برای ادغام در صحنه تئاتر محلی و دستیابی به مخاطبان جدید.

کارگردان آناستازیا آنیسیموا، که اکنون در پاریس زندگی می کند، یکی از معدود کسانی است که توانسته است وارد صحنه تئاتر بین المللی شود. نمایشنامه او "جعلی عمیق" که به دو زبان روسی و انگلیسی روی صحنه می رود، در تفلیس، برلین و جشنواره معتبر آوینیون فرانسه با اجرای برنامه آمستردام روی صحنه رفته است.

اما او گفت که بودجه و الزامات بوروکراتیک - حتی برای شرکت در جشنواره‌های بین‌المللی - همچنان چالش‌های اصلی هستند.

انیسیمووا گفت: «تئاتر در تبعید اصلا پول درآوردن نیست. "شما فقط می خواهید هنر کنید و در این حرفه بمانید."

بسیاری از تئاترهای روسی در تبعید، واقعیت های جنگ و مهاجرت را منعکس می کند. «وانیا زنده است» داستان مادر یک سرباز روسی را روایت می‌کند که به جنگ اوکراین فراخوانده شده بود، در حالی که «اینوسترانکا» (خارجی) و «نامه‌های خانه» به معنای ترک کشورتان می‌پردازند.

برای برخی، تبعید راهی برای پرداختن به موضوعات سیاسی است که در غیر این صورت در داخل روسیه غیرممکن خواهد بود.

با این حال، همه تئاترهای تبعیدی به صراحت سیاسی نیستند. آنیسیمووا گفت که او "قاطعانه با تئاتر سیاسی مخالف بود، زیرا برای من، این طور نیست که من دنیا را چگونه می شنوم یا می بینم." اگرچه او گفت که هنر و سیاست در هم تنیده هستند، اما استدلال کرد که "لزوما لازم نیست تا این حد به هم مرتبط باشند."

بی ثباتی تبعید همچنین حفظ یک تولید یا برنامه ریزی تولید جدید را دشوار کرده است.

ریباکوف گفت: "افراد [در جامعه تئاتر] دائما در حال تغییر هستند. برخی به کشور دیگری نقل مکان می‌کنند، برخی می‌مانند. این تأثیر بسیار زیادی بر برنامه‌ریزی‌ها و آنچه می‌توانید در مورد تمرین‌ها و پروژه‌ها داشته باشید، دارد."

دوروژنکو گفت که او با بسیاری از مشکلات مشابه روبرو شده است. ترک روسیه به معنای از دست دادن محیط حرفه‌ای بود که کار او را ممکن کرده بود، از همکاران و مخاطبان گرفته تا شبکه‌هایی که سال‌ها صرف ساختن آن کرده بود.

دوروژنکو گفت: "به مدت چهار سال تقریبا در انزوای [حرفه ای] بودید. افرادی را می بینید که همچنین سعی می کنند راهی برای کار پیدا کنند، چیزی مهم را به عنوان هنرمند بیان کنند، اما همچنین به عنوان انیماتور، به عنوان معلم کار می کنند و هر کاری که می توانند [برای زنده ماندن] انجام می دهند. هنوز هم بسیار دشوار است."

جشنواره‌های تئاتر راهی کلیدی برای ارتباط با جامعه پس از پراکنده شدن در اثر مهاجرت است.

لوبیموفکا، در اصل یک جشنواره مسکو است که در سال 1990 تأسیس شد و به درام جدید روسی زبان اختصاص داشت، پس از تهاجم پس از تصمیم خود برای انتقال جشنواره به خارج از کشور برای جلوگیری از سانسور زمان جنگ و حمایت از نویسندگان، به شبکه ای بین المللی از خوانش ها و همکاری ها تبدیل شد.

نمایندگان آن گفتند که این جشنواره مستقل و غیرانتفاعی عمدتا به عنوان یک ابتکار مردمی از سراسر جهان که می خواهند نمایشنامه خوانی را ادامه دهند، عمل می کند و همچنین فرصت هایی را برای دستیابی به مخاطبان غیر روسی از جمله در سراسر اروپا، آسیا و ایالات متحده ایجاد می کند.

«این جشنواره‌ها [به نام اکو لوبیموکا] به‌طور خودجوش در تبعید شروع به ظهور کردند - دیگر امکان برگزاری یک رویداد بزرگ مانند مسکو وجود نداشت، بنابراین مردم با ایده‌های خودشان به ما نزدیک شدند: «بیایید سه نمایشنامه را در تفلیس بخوانیم، بیایید سه نمایشنامه در تل‌آویو بخوانیم.» و همه چیز مانند یک گلوله برفی رشد کرد.»

نمایندگان جشنواره با بیان اینکه با شروع با اکو لوبیموکا در پاریس در سال 2022، تصمیم گرفتیم نمایشنامه‌ها را به زبان محلی ترجمه کنیم، افزودند که یکی از نمونه‌های اخیر رویدادی در توکیو است که در آن خوانش‌ها به زبان ژاپنی اجرا شد و توسط کیوریتورهای ژاپنی انتخاب شد.

آنها افزودند: "گام به گام، این ابتکارات کوچک در سراسر جشنواره های Echo of Lubimovka، به زبان های مختلف، شروع به ایجاد ارتباط با خارج از جهان روسی زبان می کنند."

لوبیموکا گفت: «اشتیاق شدیدی برای صحبت کردن و بیان خود و همچنین نیاز به ارتباط با همکاران و بازسازی روابط حرفه‌ای در تبعید وجود دارد».

برای بازیگران و کارگردانانی که مسکو تایمز با آنها مصاحبه کرده است، با وجود مشکلات خارج از کشور، آنها می خواستند در تئاتر بمانند و هنوز نمی توانند تصور کنند که در روسیه زمان جنگ کار کنند.

برای ریباکوف، ارتباط با مخاطب چیزی است که این تلاش را ارزشمند می کند.

ریباکوف گفت: «وقتی این واکنش مردم را احساس می‌کنید، وقتی می‌بینید که آنها از کاری که انجام می‌دهید تحت تأثیر قرار گرفته‌اند، به‌ویژه در این دوران وحشتناکی که ما در آن زندگی می‌کنیم، شما را از درون برمی‌گرداند.

"چیزی که در دنیا بیشتر از همه دوست دارم زمانی است که کار بازیگری دارم، زمانی که تمرین می کنم و اجرا می کنم، زمانی که فیلمبرداری می کنم. آن وقت است که خوشحال هستم."

ما با چالش های بی سابقه ای روبرو هستیم. دفتر دادستانی کل روسیه، مسکو تایمز را به عنوان یک سازمان "نامطلوب" معرفی کرده است که کار ما را جرم انگاری کرده و کارکنان ما را در معرض خطر پیگرد قانونی قرار می دهد. این به دنبال برچسب ناعادلانه قبلی ما به عنوان "عامل خارجی" است.

این اقدامات تلاش های مستقیمی برای ساکت کردن روزنامه نگاری مستقل در روسیه است. مقامات ادعا می کنند که کار ما "تصمیمات رهبری روسیه را بی اعتبار می کند." ما چیزها را متفاوت می بینیم: ما تلاش می کنیم تا گزارش های دقیق و بی طرفانه درباره روسیه ارائه دهیم.

ما، روزنامه نگاران مسکو تایمز، از ساکت شدن خودداری می کنیم. اما برای ادامه کار به کمک شما نیاز داریم.

حمایت شما، هر چقدر هم که کوچک باشد، دنیای متفاوتی را ایجاد می کند. اگر می توانید، لطفا ماهانه با شروع فقط 2 دلار از ما حمایت کنید. راه اندازی آن سریع است و هر کمکی تأثیر قابل توجهی دارد.

با حمایت از مسکو تایمز، شما از روزنامه نگاری آزاد و مستقل در برابر سرکوب دفاع می کنید. ممنون که کنار ما ایستادید