وقتی زنان کنار گذاشته می‌شوند، صلح‌سازی چه چیزی را از دست می‌دهد

پناهندگان سودانی از دارفور در آشپزخانه مشترک اتاق واکنش اضطراری در تاین، در شرق چاد، در 4 مه 2025 غذا دریافت می کنند. —Lynsey Addario-Getty Images

جنگ‌ها تلفات سنگینی بر زنان وارد می‌کنند و با این حال، اغلب صداها و نگرانی‌های آنها به حاشیه‌های صلح‌سازی جهانی کشیده می‌شود. از زمان پایان جنگ سرد، سازمان ملل متحد در کشاندن زنان به مذاکرات صلح و بازسازی پس از جنگ از گواتمالا تا بانگسامورو و فراتر از آن، پیشرفت‌های واقعی را متوقف کرده است.

اکنون این پیشرفت معکوس شده است. در حالی که سازمان‌های صلح‌جو شکسته می‌شوند و توانایی خود را برای فشار دادن گروه‌های متخاصم به سمت سازش از دست می‌دهند، مجموعه‌ای از محافظه‌کاران اجتماعی و جنگ‌سالاران راه‌های جدیدی برای حذف زنان از بحث‌های جنگ و صلح پیدا می‌کنند. یافتن فضایی برای تنوع جنسیتی می تواند بیشتر از اطمینان از شنیده شدن زنان باشد. همچنین می تواند به تلاش های صلح شانس بیشتری برای موفقیت بدهد.

حدود یک دهه پیش، روند صلح کلمبیا در توافقنامه ای به اوج رسید که به نظر می رسید درسی در مورد چگونگی پایان دادن به یک درگیری عمیقا ریشه دار ارائه دهد. مذاکره کنندگان متخاصم را وارد کردند اما آنها همچنین با گروه های جامعه مدنی در مورد اصلاحات روستایی، حکمرانی فراگیر و پاسخگویی در قبال جنایات دوران جنگ، از جمله خشونت جنسی، مشورت کردند. گروه های زنان در این بحث ها صدای خود را داشتند.

این روند کاستی هایی داشت. جامعه مدنی به طور نابرابر نمایندگی داشت و بسیاری از مفاد توافقنامه صلح در مورد جنسیت هنوز به طور کامل اجرا نشده است. با این حال، بر این فرض استوار بود که افراد دارای روابط محلی، مشروعیت و دانش باید در روند صلح مشارکت داشته باشند تا به یک توافق پایدار کمک کنند.

این اعتقاد در حال محو شدن است. زنان به طور فزاینده ای از میز مذاکره غایب می شوند. تلاش‌های دیپلماتیک اخیر - از مذاکرات صلح سودان، مذاکرات تجاری با چین، هیئت صلح غزه - تیم‌هایی را نشان می‌دهد که کاملا از مردان تشکیل شده‌اند. نمایندگی زنان ممکن است هنوز برای برخی از دولت‌ها در زمینه‌های برجسته، مانند انتخاب دبیرکل بعدی سازمان ملل، اولویت اصلی باشد، اما در رویه دیپلماتیک روزانه برقراری صلح کمتر قابل مشاهده است.

توافقنامه‌های آتش‌بس محدود امروزی در تلاش هستند تا حتی حداقل حمایت‌ها را در برابر خشونت جنسی تضمین کنند: هیچ یک از 13 توافق آتش‌بس منعقد شده در سال 2025 آن را ممنوع نکرده است. ضرر هم عملی است و هم اخلاقی. در بسیاری از درگیری ها، زنان شبکه های سیاسی دارند که مردان ندارند. آنها می توانند بازیگران بشردوستانه را با جوامع مرتبط کنند و به عنوان پل ها و واسطه هایی عمل کنند که می توانند رهبران محلی را با فرآیندهای ملی مرتبط کنند.

ترکیبی از عوامل به توضیح اینکه چرا دیپلماسی کمتر فراگیر شده است کمک می کند. بن‌بست‌ها در میدان نبرد رویکرد حداقلی را برای ایجاد صلح تشویق کرده است: دیپلمات‌ها و فرستادگان رهبران نظامی و سیاسی را گرد هم می‌آورند تا جنگ را متوقف کنند، با توجه کمتر به شرایطی که صلح را حفظ می‌کند.

با پیچیده‌تر شدن درگیری‌ها و انتقال‌های پس از جنگ، دیپلمات‌ها فضای کمتری برای پیگیری اهداف بلندمدت مانند نمایندگی سیاسی دارند. در نهایت، تنوع به محل اختلاف تبدیل شده است. دولت ترامپ تلاش ها برای افزایش نمایندگی گروه های به حاشیه رانده شده تاریخی را به چالش کشیده است.

هیچ کشوری برای زنان وجود ندارد

جنگ خونین سودان بیش از سه سال است که ادامه دارد و نیاز به یک آتش بس ضروری است. در سپتامبر 2025، ایالات متحده، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و مصر که تلاش‌های میانجی‌گری را رهبری می‌کنند، یک آتش‌بس بشردوستانه را پیشنهاد کردند. تلاش شکست خورد. سایر ابتکارات دیپلماتیک سعی کرده اند غیرنظامیان را وارد گفتگو کنند. کنفرانس آوریل در برلین شامل گروه‌های زنان و سازمان‌های دیگر بود، اما نتوانست طرف‌های متخاصم را متقاعد کند که با کسی درگیر شوند، خیلی کمتر با جامعه مدنی.

در حال حاضر، حتی پیشرفت به سوی یک آتش بس اساسی دست نیافتنی به نظر می رسد و رویکرد گسترده تر برای پایان دادن به خشونت را دورتر می کند.

دیپلمات‌هایی که در جریان مذاکرات سودان هستند، جنسیت را با نیروهای مسلح سودان و نیروهای پشتیبانی سریع «غیر شروع کننده» توصیف می‌کنند. هر دو جناح منافع خود را در اجتناب از پاسخگویی در مورد خشونت جنسی و سایر جنایات و در عین حال تمرکز بر حفظ قدرت خود دارند. در حالی که جوامع سودانی جنگ را تحمل می‌کنند، دیپلمات‌ها یک هدف محدود اما عمل‌گرایانه را دنبال می‌کنند: یافتن راهی برای آتش‌بس و در عین حال فضایی را برای گفتگوهای بعدی در مورد اینکه چه کسی در آینده سیاسی سودان خواهد بود، حفظ کرد.

در جاهای دیگر نیز، امیدها برای نمایندگی عادلانه حتی در آینده پس از جنگ تیره و تار است. تنوع در سوریه پس از جنگ از دستور کار دیپلماتیک خارج می شود. نگرانی های فوری در مورد ثبات و امنیت بر هر گونه بحث در مورد نمایندگی زنان بین دولت های خارجی با نفوذ و دولت رئیس جمهور احمد الشرعه اولویت دارد.

هنوز مشخص نیست که آیا رئیس جمهور الشرعه قصد دارد دولتی بسازد که منعکس کننده تنوع سوریه در میان زنان و مردان و در میان بسیاری از جوامع قومی و مذهبی آن باشد. زنان تنها 22 کرسی از 207 کرسی پارلمان اخیرا تشکیل شده را در اختیار دارند. این تعداد کمتر از سهمیه 20 درصدی زنان در نهادهای انتخاباتی است که نامزدها از میان آنها انتخاب شده‌اند، و بسیار کمتر از هدف 30 درصدی است که گروه‌های جامعه مدنی و سازمان ملل اغلب به افزایش نمایندگی سیاسی زنان در سوریه و جاهای دیگر تاکید کرده‌اند.

در سراسر سوریه، زنان تأثیر معناداری در زندگی اجتماعی محلی دارند. ممکن است نمایندگان پارلمان در طول زمان اعتماد برخی از جوامع را به دست آورند، اما غیبت زنان در سیاست ملی، شکافی را ایجاد می‌کند که سیستم فراگیرتر برای رفع آن مجهزتر خواهد بود.

خیابان‌های آراسته واشنگتن اکنون خانه برخی از قدرتمندترین نیروهای مخالف تنوع و عدالت جنسیتی است. حتی قبل از اینکه دولت ترامپ خود را به عنوان یک صلح‌ساز جهانی معرفی کند، رهبری اکثریت مردانش مخالفت با تنوع را به یکی از ویژگی‌های تعیین‌کننده سیاست خارجی خود تبدیل کرده بود و این ایده را رد می‌کرد که گروهی را می‌توان بر اساس ویژگی‌هایی مانند جنسیت، نژاد یا مذهب مظلوم تلقی کرد.

در دیپلماسی خود در سازمان ملل و جاهای دیگر، دولت مخالفت خود را با سهمیه بندی و سایر اهداف نمایندگی اعلام کرده است. مقامات ارشد ایالات متحده تنوع را به عنوان یک ضعف به تصویر کشیده اند و نشانگرهای سنتی مردانگی مانند سطح تستوسترون را به توانایی جلوگیری موثر از تهدیدات میدان نبرد مرتبط می دانند.

نتیجه، چشم اندازی از قدرت جهانی است که مردان را در مرکز آن قرار می دهد. با توجه به نقش برجسته واشنگتن در بسیاری از تلاش‌های صلح در حال انجام، و تمایل آشکار ترامپ به افراد قدرتمند، این موضع دو گرایش دیگر صلح‌سازی حداقلی را با مجموعه محدودی از گفتگوکنندگان نخبه و مجموعه‌ای به همان اندازه محدود از موضوعات برای بحث، تقویت می‌کند. برخی از دولت‌ها از ترس تلافی‌جویانه، در طرح موضوعات گوناگون با دولت ترامپ تردید دارند. برخی دیگر که بار دیگر در مخالفت با تنوع محافظت می‌کردند، اکنون احساس اعتبار می‌کنند.

چه جوامعی می توانند به دیپلمات ها آموزش دهند

ممکن است تنوع در دیپلماسی نخبگان در حال از دست دادن جایگاه خود باشد، اما نزدیک به زمین حیاتی است. اتاق های واکنش اضطراری سودان نمونه ای را ارائه می دهند. هنگامی که جنگ در آوریل 2023 آغاز شد، زنانی که در کمیته های مقاومت سیاسی کار می کردند، شروع به سازماندهی حول ضروری ترین نیازهای جوامع خود کردند: حفاظت، مراقبت های بهداشتی و حمایت روانی-اجتماعی.

آن‌ها اتاق‌های پاسخگویی زنان را تأسیس کردند تا این کار را به پیش ببرند، و از شبکه‌هایی استفاده کردند که طی سال‌ها تلاش برای ادعای صدایی در تصمیم‌های عمومی ایجاد شده‌اند. در سراسر شبکه گسترده‌تر اتاق‌های واکنش اضطراری، داوطلبان درباره دسترسی بشردوستانه مذاکره کرده‌اند، در حالی که زنان میانجی‌گری در مناقشات محلی و کمک به حفظ جوامع در کنار هم از طریق درگیری و آوارگی بوده‌اند.

این کار خارق العاده عمدتا خارج از مذاکرات رسمی صلح صورت می گیرد. این روندهای صلح ممکن است تغییر کرده باشند، شاید به طور غیر قابل برگشت، اما صلح محلی همچنان ادامه دارد. مذاکره کنندگان سطح بالا باید درسی را به خاطر بسپارند که زمانی به نظر می رسید آن را درک می کردند: صلح نه تنها باید توسط و برای متخاصمان در یک درگیری، بلکه با و توسط افرادی که مشروعیت و روابط لازم برای حفظ جوامع از طریق جنگ و صلح را دارند، ایجاد شود.

اکنون سؤال این است که آیا دیپلمات‌ها به این تلاش‌ها متصل می‌مانند و تشخیص می‌دهند که روند صلح وقتی مردم را در خارج از اتاق نگه می‌دارد، چه چیزی را از دست می‌دهد.