پاسخ اروپا به استارلینک: سازندگان IRIS² و نقش آلمان

در این هفته ارتش اوکراین از اعمال محدودیت در خدمات ماهواره‌ای استارلینک خبر داد. براساس این گزارش، هر زمان که دستگاههای گیرنده با سرعتی بیش از ۱۶۰ کیلومتر در ساعت حرکت کنند، مانند آنچه در مورد پهپادها معمول است، ارتباط قطع می‌شود. این سرویس در ابتدا به طور جزیی دوباره برقرار شد، اما سقف سرعت حفظ شد. هنوز مشخص نیست چه کسی این محدودیت را اعمال کرده است.ایلان ماسک، مدیر شرکت اسپیس‌اکس، مسئولیت را رد کرده است. او در شبکه ایکس نوشت سامانه استارشیلد تحت کنترل دولت آمریکا است. در این میان باید تفاوت را روشن کرد: استارلینک و استارشیلد هر دو محصول اسپیس‌اکس هستند، اما برای مشتریان متفاوتی طراحی شده‌اند. استارلینک برای کاربران خانگی و تجاری است و استارشیلد به دولت‌ها و ارتشها عرضه می‌شود. در برخی گزارشها آمده است که نسخه نظامی هدف محدودیت بوده است.رادوسواف سیکورسکی، وزیر خارجه لهستان، در شبکه ایکس با لحنی تند نوشت: «هی، ایلان ماسک، مرد بزرگ، دوباره با محصولاتت سیاست می‌کنی؟ ما به عنوان مشتریان اروپایی تو حواسمان به تو هست.»بخش بزرگی از هزینه ترمینالهای اوکراینی را لهستان پرداخت کرده است. وابستگی نیروهای مسلح به ارتباطات ماهواره‌ای بار دیگر به موضوع روز تبدیل شده است. اروپا به همین دلیل از مدت‌ها قبل روی یک راه‌حل مستقل کار می‌کند.پاسخ اروپا: IRIS²اتحادیه اروپا حدود شش سال است که روی IRIS²، یک شبکه ماهواره‌ای مستقل، کار می‌کند. این نام مخفف عبارت «Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite» است که به معنای زیرساخت برای تاب‌آوری، ارتباط‌پذیری و امنیت از طریق ماهواره‌ها است. این سامانه قرار است برای دولت‌ها، شرکتها و شهروندان ارتباطات ایمن فراهم کند و شکافهای پوشش رادیویی در اروپا و آفریقا را از میان بردارد. برای رمزگذاری از فناوری کوانتومی در قالب زیرساخت اروپایی ارتباطات کوانتومی EuroQCI استفاده می‌شود.اوایل اوت کمیسیون اروپا و کنسرسیوم SpaceRISE بر سر اجرای این طرح به توافق رسیدند (منبع به زبان آلمانی). طبق برنامه، این شبکه شامل ۳۴۸ ماهواره خواهد بود که ۳۳۰ ماهواره در مدار پایین و ۱۸ ماهواره در مدار میانی زمین قرار می‌گیرند. ۶۶ ماهواره اضافی به طور ویژه برای تقویت توان دفاعی، امنیتی و خدمات امدادی در نظر گرفته شده‌اند. به گفته کمیسیون، به این ترتیب ظرفیت تضمین‌شده برای کاربران دولتی ۶۰ درصد در اتحادیه اروپا و ۵۴ درصد در سطح جهان افزایش می‌یابد.تمرکز این سامانه در گام نخست بر دولت‌ها، ارتشها و خدمات حیاتی است و در مراحل بعد قرار است شهروندان عادی نیز از آن استفاده کنند. نخستین ماهواره‌ها قرار است در سال ۲۰۲۹ پرتاب شوند و خدمات اولیه از سالهای ۲۰۲۹ یا ۲۰۳۰ به تدریج ارائه شود.نقش آلماناز آلمان، شرکت فضایی OHB مستقر در شهر برمن، که نام کامل آن Orbitale Hochtechnologie Bremen است، در این پروژه حضور دارد. این شرکت ۳۱ اوت قراردادی نزدیک به یک میلیارد یورو با اپراتور ماهواره‌ای SES برای ساخت ۱۸ ماهواره مدار میانی امضا کرده است (منبع به زبان آلمانی). هر ماهواره در زمان پرتاب حدود ۲.۶ تن وزن خواهد داشت. مارکو فوخس، مدیرعامل OHB، این برنامه را گامی مهم به سوی استقلال بیشتر اروپا می‌داند.سهم آلمان از همان ابتدا محل اختلاف بود. به گزارش روزنامه Frankfurter Rundschau، وزارت اقتصاد آلمان در دسامبر ۲۰۲۳ در نامه‌ای تند به شرکتهای درگیر خواستار روشن شدن فوری سطح مشارکت صنعت آلمان و سهم آن در ایجاد ارزش افزوده شده بود.نیروهای مسلح آلمان: شبکه ماهواره‌ای مستقل؟فارغ از IRIS²، بوندس‌ور در حال برنامه‌ریزی برای ایجاد یک شبکه ماهواره‌ای مستقل است. این پروژه‌ای ملی است که بودجه آن را دولت فدرال تامین می‌کند. آرمین فلایشمن، سرتیپ و مسئول امور فضایی در فرماندهی فضای سایبری و اطلاعاتی بوندس‌ور، به MDR گفت در حال برنامه‌ریزی برای سامانه‌ای مشابه استارلینک اما در ابعادی کوچکتر هستند. او به روزنامه Handelsblatt گفت که می‌خواهند «فریتز‌باکسهای پرنده» را در فضا داشته باشند. این شبکه ابتدا باید جناح شرقی ناتو را زیر پوشش قرار دهد و در عین حال تحت کنترل ملی باقی بماند. قرار است برخی اجزا از سوی شرکای غربی، از جمله ایالات متحده، تامین شود.بوریس پستوریوس، وزیر دفاع آلمان، در سپتامبر ۲۰۲۵ در کنگره فضایی اتحادیه صنایع آلمان در برلین اعلام کرده بود که تا سال ۲۰۳۰ در مجموع ۳۵ میلیارد یورو در پروژه‌های فضایی نظامی سرمایه‌گذاری خواهد شد. او در ماه ژوئیه از شرکت OHB در برمن بازدید کرد و از نزدیک با برنامه‌های ماهواره‌ای و تولید در حال انجام این شرکت آشنا شد.نام این طرح SATCOMBw 4 است که مخفف سامانه ارتباطات ماهواره‌ای بوندس‌ور به شمار می‌رود. طبق اعلام بوندس‌ور، در مرحله نهایی قرار است صدها ماهواره در مدار پایین زمین داشته باشد و هزینه آن بین هشت تا ده میلیارد یورو برآورد شده است. براساس برنامه، تا سال ۲۰۲۹ نخستین پیکربندی جزئی با حداکثر ۴۰ ماهواره آماده بهره‌برداری خواهد بود و از ۲۰۳۰ بهره‌برداری کامل آغاز می‌شود.برای دریافت این قرارداد، شرکت مشترک «OHB Rheinmetall Space Networks» مستقر در برمن که دو شرکت در ژوئن آن را تاسیس کردند (منبع به زبان آلمانی) اعلام آمادگی کرده است. براساس اعلام این شرکتها، OHB مسئول ماهواره‌ها خواهد بود و راین‌متال مدیریت ایستگاههای زمینی و تجهیزات نهایی را بر عهده می‌گیرد. هنوز تصمیم نهایی درباره واگذاری این پروژه گرفته نشده است.براساس گزارشهای صنعتی، واگذاری قرارداد احتمالا در پایان سال اعلام می‌شود و برخی مطلعان آغاز سال ۲۰۲۷ را نیز محتمل می‌دانند. در صورت تحقق این سناریو، OHB در هر دو طرح بزرگ نقش خواهد داشت؛ در IRIS² به عنوان سازنده ماهواره و در شبکه بوندس‌ور به عنوان بخشی از شرکت مشترک.بوندس‌ور تاکنون از دو ماهواره اختصاصی در مدار زمین‌ثابت در ارتفاع حدود ۳۶ هزار کیلومتری استفاده می‌کند؛ COMSATBw-1 و COMSATBw-2 که در سالهای ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ به فضا پرتاب شدند. ساخت جانشینان آنها بر عهده ایرباس است و قرار است در سال ۲۰۲۹ در مدار تحویل داده شوند. نخستین ماهواره از سه ماهواره راداری آلمانی SARah در سال ۲۰۲۲ با موشک فالکن ۹ اسپیس‌اکس به فضا پرتاب شد.شرکت جوانی از بلژیک در ساخت شبکه ماهواره‌ای اروپاماهواره‌های IRIS² را چندین شرکت می‌سازند. بخش عمده سفارش به یک شرکت نوپا رسیده است و نه یک غول قدیمی: شرکت Aerospacelab که در سال ۲۰۱۸ تاسیس شده و در شهر شارلروآ در بلژیک مستقر است، ۲۶۴ ماهواره مدار پایین زمین را می‌سازد.به گفته این شرکت، ارزش این قرارداد ۲.۴ میلیارد یورو است و ماهواره‌ها باید تا سال ۲۰۳۰ تحویل داده شوند. تولید آنها در کارخانه جدیدی در شارلروآ انجام خواهد شد که از سال ۲۰۲۷ قادر به ساخت تا ۵۰۰ ماهواره در سال است.ایرباس دست‌کم ۶۶ ماهواره نخستین لایه برای ارتباطات نظامی را می‌سازد که باید تا سال ۲۰۲۹ آماده شوند. به این ترتیب، کل بخش مدار پایین با ۳۳۰ ماهواره تخصیص یافته است. همراه با ۱۸ ماهواره OHB برای مدار میانی، این شبکه در مجموع ۳۴۸ ماهواره خواهد داشت.۲۰۲۹ تا چه حد واقع‌بینانه است؟اینکه برنامه زمان‌بندی تا چه حد رعایت شود روشن نیست. طبق طرح فعلی، نخستین ماهواره‌ها باید در سال ۲۰۲۹ پرتاب شوند، در حالی که بنا بر گزارشهای رسانه‌ای قرار بود این کار دو سال زودتر انجام شود.کارشناسان کمبود پرتاب موشک را گلوگاه اصلی می‌دانند. بدون موشک، بهترین ماهواره‌ها هم به فضا نمی‌رسند و آنهایی که خود توان پرتاب ندارند، وابسته به دیگران می‌مانند. اروپا در این زمینه روی موشک حامل آریان ۶ حساب کرده است که از سال ۲۰۲۴ در حال پرواز است. آندریاس کنوپ از دانشگاه بوندس‌ور مونیخ در هفته‌نامه Das Parlament به تعداد محدود پرتابهای این موشک اشاره کرده و آنتیه نوتسولد، کارشناس علوم سیاسی در دانشگاه فنی کمنیتس، در گفت‌وگو با MDR از «مشکل پرتابگر» سخن گفته است.موشک آریان ۶ امسال تاکنون چهار بار پرتاب شده است؛ سه پرتاب آن ماهواره‌های پروژه Amazon Leo، اینترنت ماهواره‌ای شرکت آمریکایی آمازون را به مدار برده که قرار است رقیبی برای استارلینک باشد. آمازون دست‌کم ۱۸ پرتاب آریان ۶ را رزرو کرده است. کمیسیون اروپا اوایل اوت تدارک خدمات پرتاب برای IRIS² را یکی از گامهای بعدی اعلام کرده بود.