پایان نشست تهران: دیپلماسی امیدبخش یا مدیریت بحران؟
نمایندگان سه کشور عضو پیمان مکه در تهران با مقامات ایرانی دیدار کردند. جلوگیری از سرگیری از بروز یک جنگ در منطقه، بازگشایی تنگه هرمز و پایان حملات حوثی‌ها به عربستان از جمله مهم‌ترین موضوعات نشست چهارجانبه در تهران بود.
روز دوشنبه ۲۶ اکتبر (۴ آبان)، مقامات ارشد پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی وارد تهران شدند. هیئت اعزامی سه کشور متشکل بود از خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان و برادر ولیعهد محمد بن سلمان، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ملی ترکیه. آنها با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی دیدار کردند.
این نخستین تماس در سطح بالا بین جمهوری اسلامی و اعضای پیمان مکه است. این پیمان دفاعی در اوت ۲۰۲۶ میان سه کشور امضا شد و بر اساس آن، حمله به هر یک از اعضا، حمله به همه آنها تلقی می‌شود. پاکستان پیمان را هفته گذشته تصویب کرد و پارلمان ترکیه فرآیند تصویب آن را آغاز کرده است.
این سفر در شرایطی صورت گرفت که تنش میان ایران و آمریکا دوباره به اوج رسیده است. گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال حمله نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، به‌ویژه پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره ایالات متحده در نیمه آبان، منتشر شده است. ترامپ در روزهای اخیر بارها از احتمال وقوع دوباره جنگ سخن گفته و مقامات ایرانی نیز هشدار داده‌اند که در برابر هر جنگ جدیدی، واکنش تهران شدیدتر خواهد بود. آنها حتی تهدید به هدف قرار دادن کابل‌های اینترنتی زیردریایی در خلیج فارس کرده‌اند.
یک روز پیش از نشست چهارجانبه، هیئتی از قطر در چارچوب میانجی‌گری به تهران رفت.
پاکستان هم در ماه‌های اخیر نقش میانجی کلیدی میان ایران و آمریکا را ایفا کرده است. این تلاش‌ها در ژوئن ۲۰۲۶ به توافق موقتی انجامید که پس از مدت کوتاهی اثر خود را از دست داد.
رویترز به نقل از مقامات پاکستانی می‌نویسد که جلوگیری از سرگیری حملات تهاجمی جدید و بروز جنگ در منطقه، تردد آزاد کشتیرانی در تنگه هرمز و پایان حملات حوثی‌ها به عربستان از جمله مهم‌ترین موضوعات نشست چهارجانبه در تهران بوده است.
همزمان، جنگ داخلی یمن شدت گرفته و حملات متقابل عربستان سعودی و حوثی‌ها افزایش یافته است. حوثی‌ها تاکنون فرودگاه‌های اصلی عربستان، تأسیسات نفتی و پایگاه‌های نظامی این کشور را هدف قرار داده‌اند.
به نظر می‌رسد که عربستان سعودی با صراحت وارد این نشست شده است. رائد قرملی، دستیار وزیر خارجه این کشور در امور دیپلماسی عمومی، هدف سفر را اینگونه توصیف کرد: «کاهش تنش‌ها، تشویق به گفت‌وگو و راه‌حل‌های دیپلماتیک، و حمایت از تلاش‌های میانجی‌گری قطر و پاکستان.»
ریاض از همه طرف‌های بحران خواست، برای دستیابی به توافقی که بحران را پایان دهد، تلاش جدی به خرج دهند.جمهوری اسلامی این نشست را با لحنی متفاوت توصیف کرد. علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، از "موفقیت‌های ملت ایران و نیروهای مسلح" سخن گفت و مدعی شد اکه الگوی دفاعی جمهوری اسلامی «به الگویی موفق برای امنیت‌سازی ملی تبدیل شده است.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز این نشست را "مقدمه‌ای برای شکل‌دهی به امنیت درون‌زا" خواند و گفت، موضوعاتی مثل "توسعه‌طلبی رژیم صهیونیستی" و "پیامدهای تجاوز نظامی آمریکا" در دستور کار قرار دارند.
به گزارش رسانه‌های ایرانی، مقامات تهران در دیدار هفته گذشته با عاصم منیر صریحا گفته بودند، تا زمانی که خواست‌های تهران برآورده نشود هیچ گفت‌وگویی با واشنگتن صورت نخواهد گرفت. بنابر این جمهوری اسلامی حاضر به مذاکره است، اما با شرط‌های از پیش تعیین‌شده.
نشست روز دوشنبه در تهران با انتشار بیانیه‌ای مشترک به پایان رسید. بر اساس گزارش رسانه‌های ایران، شرکت‌کنندگان توافق کردند گفت‌وگوها "به منظور تقویت همکاری میان چهار کشور منطقه، از جمله در حوزه صلح و امنیت" ادامه یابد.
این بیانیه نشان می‌دهد که پرسش‌های پیش از نشست همچنان بی‌پاسخ مانده است: آیا این سه کشور طرحی تازه برای پیشبرد توافق میان ایران و آمریکا به تهران ارائه کرده‌اند؟ آیا حامل پیامی از واشنگتن بوده‌اند؟ هدف اصلی این دیدار هشدار به تهران بود یا دعوت به همکاری؟
برخی تحلیلگران پیش از برگزاری نشست نیز بر این باور بودند که هدف نهایی این رایزنی‌ها، ترغیب ایران به پیوستن به یک نظم امنیتی جدید در منطقه است.
آنچه ناظران بر آن اتفاق نظر دارند این است که تا زمانی که عربستان بر "کاهش تنش" تأکید می‌کند و جمهوری اسلامی در پی نمایش "الگوی موفق" خود است، چنین نشست‌هایی نه به مدیریت مؤثر بحران کمک خواهند کرد و نه راهی برای حل ریشه‌ای آن خواهند گشود.