پنجاه میلیارد نهال: آیا اتیوپی می تواند جنگل های ویران شده خود را احیا کند؟

زنان نهال‌هایی را در مهد کودکی در نزدیکی بوئی، اتیوپی آبیاری می‌کنند. مایکل تولده / خبرگزاری فرانسه از طریق گتی ایماژ

مزرعه نیکو آرگان در دامنه تپه‌ای شیب‌دار در منطقه نیمه کوهستانی گوریج در مرکز اتیوپی قرار دارد، جایی که سال‌ها سیل خندق‌های عمیقی را بر روی زمین ایجاد کرده است. خاکی که زمانی برای تغذیه همسر و چهار فرزندش جو و سیب‌زمینی کافی تولید می‌کرد - و مازاد آن برای فروش در بازار باقی می‌ماند - فرسایش یافته است، در حالی که خشکسالی باعث شده است زمین‌هایی که هنوز کشت آن سخت‌تر باشد.

این مرد 32 ساله از مزرعه خود در Ambele Kebele گفت: "ما هرگز کشاورزی را متوقف نکردیم، اما تولید ما به دلیل تخریب زمین کاهش یافت."

در طول قرن گذشته، اتیوپی تقریبا جنگل های خود را ریشه کن کرد زیرا درختان برای کشاورزی، چرا و سوخت پاکسازی شدند. از بین رفتن پوشش درخت و ریشه درختان به باد و باران اجازه داد تا خاک سطحی حاصلخیز را بشوید و به کاهش عملکرد محصول کمک کرد. این آسیب پذیری اکنون با تغییرات آب و هوایی تشدید شده است: اتیوپی در میان کشورهایی است که در برابر اثرات آن آسیب پذیرتر است. بارش های شدیدتر خاک های فرسوده را از بین می برد و زمین لغزش ها را آغاز می کند، در حالی که خشکسالی های شدیدتر، همراه با از بین رفتن سایه ای که درختان زمانی ایجاد می کردند، به سرعت زمین را خشک می کند.

اکنون کشور در تلاش است تا این مسیر را معکوس کند. آرگان 80 نهال درخت را در زمین کشاورزی خود و 50 نهال دیگر را در یک منطقه مشترک کاشت - کمک کوچکی به تلاشی بسیار بزرگتر. تنها در هفت سال گذشته، ده‌ها میلیون اتیوپیایی بیش از 47 میلیارد نهال در سراسر کشور در یکی از بزرگترین کمپین‌های احیای محیط زیست در جهان کاشته‌اند. داوطلبان این برنامه که هدف آن کاشت 50 میلیارد نهال تا سال 2030 است، در حال کاشت درخت برای بازسازی جنگل های بومی و ادغام آنها در زمین های کشاورزی هستند.

در این فرآیند، آنها کربن را جدا می کنند تا به محافظت از نسل های آینده در برابر آب و هوای شدیدتر کمک کنند.

چنین برنامه‌هایی اغلب کوتاهی می‌کنند، اما اتیوپیایی‌ها در مقیاس جاه‌طلبی‌های خود امیدوار هستند. آد کسلر، محقق دانشگاه واگنینگن هلند می گوید: «احیای جنگل یکی از سخت ترین چیزهایی است که می توانید تصور کنید. "تقریبا همیشه شکست می خورد، اما این به قدری بزرگ است که حتی اگر 30 درصد از درختان زنده بمانند، باز هم بزرگ است."

در اوایل قرن بیستم، جنگل ها حدود 35 تا 40 درصد از اتیوپی را پوشش می دادند. ارتفاعات آن سرسبزتر بود، با جنگل‌هایی که بیشتر مناطق مرتفع و خنک و حاصلخیز کشور را در بر می‌گرفت. اما با افزایش جمعیت و گسترش سکونتگاه ها، درختان برای کشاورزی، مرتع، سوخت و ساخت و ساز پاکسازی شدند. همانطور که خاک حاصلخیزی خود را از دست داد، کشت به سمت زمین‌های حاشیه‌ای رفت، از جمله شیب‌های شیب‌دار، جایی که خاک‌ورزی و از بین رفتن پوشش گیاهی محافظ منجر به فرسایش خاک سطحی حاصلخیز شد که به رودخانه‌ها و مخازن می‌رفت.

تا سال 1989، پوشش جنگلی کمتر از 3 درصد برآورد شد، در حالی که ارتفاعات اتیوپی هر سال حدود 1 میلیارد تن از خاک سطحی را از دست می داد.

مزارع در گوندار شمالی در ارتفاعات اتیوپی. گسترش کشاورزی منطقه را از درختان محروم کرده است. دانیتا دیلیمونت خلاق

پس از خشکسالی‌ها و قحطی‌های ویرانگر دهه‌های 1970 و 1980، دولت اتیوپی و سازمان‌های کمک‌کننده بین‌المللی سرمایه‌گذاری هنگفتی را در حفاظت از خاک و آب، حذف دام‌ها از زمین‌های فرسوده، کاشت درختان در سراسر کشور، ساختن تراس‌ها و سدهای بازرسی - موانع کوچک و کم جریان سنگ‌ها را آغاز کردند. آب باران در دهه 2000، برنامه های مرمت در مقیاس فزاینده ای در حال اجرا بودند.

بر اساس آمارهای دولتی، در ماه اوت، 26.6 میلیون اتیوپیایی 800 میلیون نهال درخت در یک روز کاشتند که از رقم 714.7 میلیون در سال گذشته بیشتر است. یکی از داوطلبان، Yeshihareg Teferi، هنگام طلوع خورشید از خانه خود در آدیس آبابا به تولو دیمتو سفر کرد تا بتواند زیر باران قوز کرده و در گل و لای سوراخ کند. این پنجمین سالی بود که تفری در این رویداد سالانه شرکت می کرد. او قبلا گونه‌های بومی از جمله زیتون وحشی آفریقایی و کاج سرخس آفریقایی را کاشت. این بار او درخت عرعر را انتخاب کرد.

او گفت: «ما مسئولیت داریم تا اطمینان حاصل کنیم که نسل‌های آینده به جای زمین‌های بایر، محیطی سبز و حاصلخیز را به ارث خواهند برد.

در حال حاضر نشانه هایی وجود دارد که کار تأثیرگذار است.

دولت گزارش می دهد که پوشش جنگل ملی از 17.2 درصد در سال 2019 به 23.6 درصد در سال 2023 رسیده است، در حالی که مطالعات مناطق احیا شده کاهش قابل توجهی در فرسایش خاک نشان داده است. بین سال‌های 2013 و 2023، نرخ سالانه جنگل‌زدایی از بیش از 350 مایل مربع به حدود 100 مایل مربع کاهش یافت.

چنین تلاش هایی می تواند به نفع حیات وحش نیز باشد. در پارک ملی Abijata-Shalla، در ارتفاعات اتیوپی، کارگران مناطق تخریب‌شده را دوباره کاشتند و تراس‌ها و دسته‌های کانتوری (برآمدگی‌های خاکی کوچکی که از دامنه‌های تپه‌ها عبور می‌کنند تا رواناب را کاهش دهند و آب را در خاک خیس کند) ساختند. کومرا واکجیرا، مدیر کل سازمان حفاظت از حیات وحش اتیوپی، گفت که با بازگشت درختان و علف های بومی، آب بیشتری به زمین نفوذ کرد و سطح آب در دریاچه های پارک شروع به افزایش کرد. آب بیشتر باعث بازگشت ماهی ها و پرندگان ماهی خوار مانند باکلان و دارترهای آفریقایی شد.

واکجیرا گفت که غزال‌ها و سگ‌های وحشی گرانت نیز در حال گسترش به مناطقی هستند که قبلا کمیاب بودند.

داوطلبان نهال هایی را در حومه آدیس آبابا به عنوان بخشی از یک حرکت درختکاری سراسری در اوایل ماه اوت می کارند.

اما درختان کاشته شده تضمینی برای زنده ماندن نیستند. یک مطالعه در سال 2022 از 176 پروژه احیای جنگل در آسیا نشان داد که حدود نیمی از درختان کاشته شده پنج سال عمر نکرده اند. Endalkachew Wolde-Meskel، دانشمند خاک و محقق ارشد در مرکز تحقیقات بین المللی جنگلداری، گفت و درختان به تنهایی جنگل نمی سازند: این فرآیند معمولا مستلزم بازسازی علف ها و سایر پوشش های گیاهی، علاوه بر اقدامات حفاظت از خاک و آب و مدیریت جوامع محلی است. او گفت: «هدف واقعا «کاشت درخت» نیست.

"این برای بازگرداندن عملکرد کل چشم انداز است."

Emiru Birhane Hizikias، بوم شناس اتیوپیایی احیا در دانشگاه نورد نروژ، گفت که رهبری نخست وزیر در کاشت درختان، از نظر سیاسی یک موهبت است، اما مقیاس طرح میراث سبز از سیستم های مورد نیاز برای کارکرد موثر آن در زمین پیشی گرفته است. او گفت که اغلب اوقات تمرکز بر روی آوردن تعداد زیادی نهال به زمین است تا تضمین بقای آنها. او گفت که نمی‌توان انتظار داشت که یک نوزاد رشد کند، اگر به آن اهمیت ندهی، اما "این گونه است که در اتیوپی کاشت می‌شود."

آبراهام برتا آنسی، دانشمند محیط زیست در دانشگاه ولکیت اتیوپی و مشاور وزارت کشاورزی، این ویژگی را رد می کند و می گوید که کارزار کاشت با توصیه های عملی کارشناسان دولتی در جنگلداری و کشاورزی همراه است. او گفت که کارشناسان از مزرعه ای به مزرعه دیگر می روند و به مالکان کوچک در مورد نحوه کاشت و مراقبت از انواع مختلف نهال توصیه می کنند، از جمله اینکه تا چه حد آنها را در خاک قرار دهند و چگونه خاک را با ساختارهایی مانند دسته ها حفظ کنند. آنها همچنین به کشاورزان توصیه می کنند که به جای قطع درختان، جنگل ها را مدیریت کنند و از درختان محافظت کنند.

یک مطالعه در سال 2026 روی بیش از 44500 نهال کاشته شده در جنوب اتیوپی تحت ابتکار میراث سبز در سال 2023 نشان داد که حدود 80 درصد آنها زنده مانده‌اند، با نرخ‌های قابل توجهی در میان نهال‌های قدیمی‌تر، کاشت‌های فصل مرطوب و نهال‌هایی که کاشت‌کنندگان آن‌ها آموزش‌های مناسبی را دریافت کرده‌اند. در نواحی Humbo و Boloso Sore در جنوب غربی منطقه Wolaita اتیوپی، ابتکار میراث سبز در تلاش‌های طولانی‌تری برای مدیریت پایدار زمین قرار گرفته است، با جوامعی که سدهایی را برای تثبیت خندق‌ها، حفر خندق‌های نیمه ماه برای به دام انداختن آب و اجازه دادن به آن انجام می‌دهند.

در خاک غوطه ور می شود و درختانی را در کنار علف ها و سایر گیاهان می کارد.

کسلر از دانشگاه واگنینگن گفت که رویکرد اتیوپی به دلیل ترکیب رهبری سیاسی، بودجه، بسیج عمومی و مقیاس، مشابهت مستقیم کمی در آفریقا دارد. او این تلاش را با بازسازی فلات لس توسط چین، یکی از مناطق بسیار فرسایش یافته جهان مقایسه کرد. در دهه 1990، چین تلاش‌های عمده‌ای را برای بازسازی در فلات آغاز کرد، از جمله پروژه بازسازی حوضه آبخیز تحت حمایت بانک جهانی و از سال 1999، برنامه Grain for Green، که به کشاورزان برای محدود کردن کشت و کاشت درختان، درختچه‌ها و علف‌ها پرداخت می‌کرد.

تا سال 2016، بیش از 11500 مایل مربع از زمین‌های زراعی دیم به جنگل‌ها یا مراتع انبوه‌تر تبدیل شده بود که به افزایش 25 درصدی پوشش گیاهی در یک دهه کمک کرد.

سمت چپ: یک سد کنترلی با کند کردن جریان آب در یک خندق، فرسایش را مهار می کند. سمت راست: خندق های نیمه ماه، رواناب را به دام می اندازند و به تغذیه گیاهان و مبارزه با فرسایش کمک می کنند. با حسن نیت از Alliance of Bioversity International و CIAT

اما مقایسه محدودیت هایی دارد. چین به کشاورزان پول می‌دهد تا دامنه‌های تخریب‌شده را از کشت خارج کنند، در حالی که میلیون‌ها خرده‌مالک اتیوپیایی هنوز برای غذا و امرار معاش به زمین وابسته هستند. اما کسلر گفت که این دو تلاش یک رویکرد اساسی مشترک داشتند: "این کار را به طور گسترده انجام دهید و سپس ببینید به کجا می رسید."

کار کسلر، که شامل یک پروژه مزرعه ای تحت حمایت دولت در اتیوپی است، رویکرد مشارکتی تری دارد و کشاورزان و جوامع را در تصمیم گیری در مورد اینکه چه چیزی و چگونه بازیابی کنند، مشارکت می دهد. او گفت: «البته این بهتر است [از اقدام از بالا به پایین]، اما زمان بیشتری می‌طلبد.»

حتی در حالی که اتیوپی در بازسازی جنگل ها و خاک ها سرمایه گذاری می کند، تغییرات آب و هوا شرایطی را که مناظر باید تحمل کنند را تغییر می دهد. در مناطق خشک چراگاهی آفار و سومالی، ابتکار میراث سبز بر گونه‌های مقاوم به خشکسالی تمرکز دارد، اما مشخص نیست که آیا درختانی که امروز کاشته شده‌اند قادر به تحمل شرایطی هستند که ده‌ها سال بعد با آن مواجه هستند یا خیر.

هیئت بین دولتی تغییرات آب و هوا، با افزایش دمای جهانی، بارندگی های مکرر و شدیدتر را در شرق آفریقا انجام می دهد. در ژوئیه 2024، بارش شدید باران در منطقه گزه گوفا اتیوپی، در ارتفاعات جنوبی، باعث دو رانش زمین شد که حداقل 257 نفر را کشت. مطالعات اخیر همچنین نشان می‌دهد که تغییرات آب و هوایی ال نینو را مکرر و شدیدتر می‌کند و عواقبی برای شرق آفریقا دارد.

تابستان امسال، شبکه سیستم‌های هشدار زودهنگام قحطی، ال نینو را به باران‌های تابستانی «تاریخی ضعیف» در بخش‌هایی از اتیوپی مرتبط کرد و برخی مناطق را با خشک‌ترین ماه‌های ژوئن و جولای ثبت کرد.

داوطلبان پس از رانش زمین در سال 2024 در منطقه گزه گوفا در جنوب اتیوپی به دنبال اجساد می گردند. پاکسازی جنگل، منطقه را در برابر رانش زمین آسیب پذیرتر کرده است. میشل اسپاتاری / خبرگزاری فرانسه از طریق گتی ایماژ

برای برخی از کشاورزان، تغییر آب و هوا در حال حاضر اساسی ترین نیاز مرمت را پیچیده کرده است: تهیه نهال برای زنده ماندن در فصل اول. بلاینه مامو، 65 ساله، یک کشاورز از منطقه شمالی و مستعد خشکسالی آمهارا اتیوپی، برای تهیه بلغور، سورگوم، ذرت و گندم به بارندگی های جولای متکی است. او همچنین قهوه، چریش، و دانه‌های گشو را دریافت می‌کند، اما تا اوت، زمانی که اولین بارندگی‌های فصل رسید، قادر به کاشت محصول نبود.

او گفت: «در سال‌های گذشته، شهریور دوره‌ای بود که محصولات زراعی در حال توسعه بودند و مواد غذایی مانند بلغور و ذرت برای مصرف در دسترس بودند. تأخیرها بر نهال‌هایی که می‌کاریم، محصولات ما و در دسترس بودن خوراک دام تأثیر گذاشت.»

با این حال، در دامنه تپه Argane در منطقه Gurage، نشانه‌هایی از بازسازی از قبل قابل مشاهده است. از سال 2019، او علف، علوفه، شنبلیله و درختان میوه را در امتداد لبه‌های مزارع خود کاشته است و به حفظ خاک کمک می‌کند و برای چهار گاو، شش بز و سه گوسفندی که برای شیر و گوشت نگه می‌دارد، غذا می‌دهد. برداشت جو او از حدود 1800 پوند در هر جریب به 3200 پوند افزایش یافته است، در حالی که درختان و علف ها فرسایش را کاهش داده و جریان آب را در سرتاسر زمین در هنگام باران های شدید کند کرده اند.

آرگان گفت: «احیای زمین های تخریب شده فقط حفاظت از محیط زیست نیست. "این همچنین در مورد بهتر کردن زندگی برای خانواده و جامعه من است."