چرا با وجود اینکه آیزنکوت مامور تشکیل دولت اسرائیل شده هنوز کنار رفتن نتانیاهو قطعی نیست؟

اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهوری اسرائیل روز یکشنبه هشتم نوامبر گادی آیزنکوت، رهبر حزب میانه‌روی «یاشار» و رئیس پیشین ستاد ارتش این کشور را مأمور تشکیل دولت جدید کرد. این تصمیم پس از انتخابات پارلمانی ۲۷ اکتبر گرفته شد که در آن هیچ‌یک از دو اردوگاه اصلی سیاسی نتوانستند اکثریت لازم را برای تشکیل دولت به دست آورند.با وجود آنکه ماموریت تشکیل دولت به آقای آیزنکوت واگذار شده است، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر کنونی اسرائیل همچنان امکان باقی ماندن در قدرت را دارد. اختلاف میان احزاب مخالف او بر سر مشارکت احزاب عرب و معافیت یهودیان ارتدوکس افراطی از خدمت سربازی، تشکیل ائتلاف جدید را با دشواری روبه‌رو کرده است.آقای نتانیاهو نیز با پیشنهاد تشکیل دولت وحدت ملی تلاش می‌کند تا جایگاه خود را در مذاکرات حفظ کند. او همچنین ادعاهایی درباره تقلب در انتخابات از سوی احزاب عرب مطرح کرده، اما کمیسیون مرکزی انتخابات اسرائیل اعتبار نتایج را تایید کرده و شواهدی که این ادعاها را ثابت کند ارائه نشده است.چرا آیزنکوت مامور تشکیل دولت شد؟در انتخابات اخیر، حزب لیکود به رهبری آقای نتانیاهو با کسب ۲۷ کرسی، بزرگ‌ترین حزب کنست باقی ماند. با این حال در نظام پارلمانی اسرائیل بیشترین تعداد کرسی یک حزب به‌تنهایی تضمین‌کننده حق تشکیل دولت نیست.رئیس‌جمهوری پس از مشورت با احزاب مسئولیت تشکیل دولت را به نماینده‌ای واگذار می‌کند که از نظر او بیشترین شانس را برای تشکیل ائتلاف دارد.بر اساس اعلام رسمی دفتر ریاست‌جمهوری اسرائیل، نمایندگان احزابی که مجموعا ۶۷ کرسی کنست را در اختیار دارند، از واگذاری مأموریت تشکیل دولت به آقای آیزنکوت حمایت کرده‌اند. در مقابل، ۴۶ نماینده از آقای نتانیاهو حمایت کردند و یک حزب با هفت‌کرسی نیز از معرفی نامزد خودداری کرد.این حمایت ۶۷ نفره به معنای توافق همه این نمایندگان برای عضویت در یک دولت مشترک نیست، موضوعی که مهم‌ترین مانع پیش روی آقای آیزنکوت محسوب می‌شود.سه مانع اصلی تشکیل دولت جدید۱. اختلاف بر سر مشارکت احزاب عرباحزاب عرب در انتخابات اخیر مجموعا ۱۹ کرسی به دست آوردند و می‌توانند در تعیین ترکیب دولت آینده نقش مهمی ایفا کنند.آقای آیزنکوت برای تشکیل دولت بدون مشارکت آقای نتانیاهو ممکن است به حمایت مستقیم یا غیرمستقیم برخی از این احزاب نیاز داشته باشد.اما شماری از متحدان سیاسی او با اتکا به احزاب عرب برای تشکیل دولت مخالفند. از سوی دیگر، شرایطی که آقای آیزنکوت برای همکاری احتمالی با این احزاب مطرح کرده، دستیابی به توافق را دشوار کرده است.یکی از گزینه‌های مورد بحث، تشکیل دولت اقلیت با حمایت برخی احزاب عرب از خارج ائتلاف است. این راهکار پیش از این نیز در سیاست اسرائیل مطرح بوده است.۲. اختلاف درباره خدمت سربازی یهودیان فوق‌ارتدوکساحزاب مذهبی فوق‌ارتدوکس می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در مذاکرات ائتلافی داشته باشند.این احزاب خواهان حفظ معافیت‌های خدمت سربازی برای دانشجویان مدارس دینی هستند. در مقابل، آقای آیزنکوت و شماری از متحدان او پایان دادن به این معافیت‌ها و گسترش برابری در انجام خدمت نظامی را از وعده‌های اصلی انتخاباتی خود قرار داده‌اند.این اختلاف پس از چند سال جنگ و افزایش فشار بر نیروهای ذخیره ارتش اسرائیل اهمیت بیشتری پیدا کرده است.حزب مذهبی «یهودیت متحد توراتی» احتمال همکاری با آقای آیزنکوت را کاملا رد نکرده، اما توافق بر سر خدمت سربازی همچنان مانعی جدی است.۳. پیشنهاد نتانیاهو برای تشکیل دولت وحدت ملیآقای نتانیاهو در روزهای گذشته بار دیگر خواستار تشکیل دولتی گسترده با مشارکت احزاب راست‌گرا و دیگر احزاب صهیونیست شده است.چنین توافقی به او امکان دهد تا حتی اگر نتواند ائتلاف پیشین خود را احیا کند همچنان در ساختار قدرت باقی بماند.با این حال، حزب یاشار اعلام کرده است که هرگونه همکاری با لیکود مستلزم کنار گذاشتن متحدان راست افراطی آقای نتانیاهو و پذیرش اصول سیاسی موردنظر آقای آیزنکوت خواهد بود.بنابراین، تشکیل دولت وحدت ملی نیز بدون امتیازدهی قابل‌توجه طرفین امکان‌پذیر نخواهد بود.آیزنکوت چقدر فرصت دارد؟بر اساس قانون اسرائیل، آقای آیزنکوت از زمان دریافت ماموریت، ۲۸ روز برای تشکیل دولت فرصت دارد. رئیس‌جمهوری می‌تواند این مهلت را حداکثر ۱۴ روز تمدید کند.اگر او نتواند ائتلافی تشکیل دهد، امکان واگذاری ماموریت به نامزد دیگری، از جمله آقای نتانیاهو، وجود دارد.در صورت شکست تلاش‌های بعدی نیز احتمال برگزاری انتخابات زودهنگام در بهار ۲۰۲۷ مطرح خواهد شد.تا زمان تشکیل دولت جدید، آقای نتانیاهو و کابینه او در مقام دولت موقت به فعالیت ادامه خواهند داد.آیا بحران سیاسی سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ تکرار می شود؟بن بست کنونی در تشکیل دولت اسرائیل یادآور بحران سیاسی سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ است، دوره ای که اختلافات میان احزاب، این کشور را به برگزاری چهار انتخابات پارلمانی در کمتر از دو سال کشاند.در سال ۲۰۱۹، بنیامین نتانیاهو با وجود دریافت ماموریت تشکیل دولت، نتوانست اکثریت لازم را به دست آورد. یکی از مهم ترین موانع، اختلاف بر سر معافیت یهودیان فوق ارتدوکس از خدمت سربازی بود، موضوعی که در مذاکرات کنونی نیز مطرح است.در انتخابات سال ۲۰۲۱ نیز حزب لیکود بیشترین کرسی را کسب کرد، اما آقای نتانیاهو در تشکیل ائتلاف ناکام ماند. سرانجام احزاب مخالف او با تشکیل دولتی به نخست وزیری نفتالی بنت، به ۱۲ سال نخست وزیری پیاپی آقای نتانیاهو پایان دادند.این سابقه نشان می دهد که در نظام سیاسی اسرائیل، کسب بیشترین کرسی یا حتی دریافت ماموریت تشکیل دولت، تضمینی برای رسیدن به نخست وزیری نیست. همچنین شکست مذاکرات ائتلافی می تواند به تشکیل دولتی متفاوت یا برگزاری انتخابات مجدد منجر شود.آیا نتانیاهو همچنان می تواند در قدرت بماند؟با وجود واگذاری ماموریت تشکیل دولت به گادی آیزنکوت، آینده سیاسی بنیامین نتانیاهو هنوز مشخص نیست. آقای آیزنکوت برای تشکیل ائتلاف باید اختلافات میان احزاب مخالف نخست وزیر کنونی را برطرف کند.اگر آقای آیزنکوت نتواند در مهلت قانونی دولت تشکیل دهد، رئیس جمهوری می تواند این ماموریت را به نامزد دیگری، از جمله آقای نتانیاهو، واگذار کند. در صورت شکست تلاش های بعدی نیز احتمال برگزاری انتخابات مجدد وجود دارد.تا زمان تشکیل دولت جدید، آقای نتانیاهو در مقام نخست وزیر موقت به فعالیت ادامه خواهد داد. بنابراین، اگرچه انتخابات اخیر موقعیت سیاسی او را تغییر داده، پایان دوران نخست وزیری اش هنوز قطعی نیست و سرنوشت دولت آینده اسرائیل به نتیجه مذاکرات ائتلافی هفته های پیش رو بستگی دارد.