چگونه قطر، ترکیه، پاکستان و اندونزی در حال تعمیق روابط دفاعی هستند

قطر، ترکیه، پاکستان و اندونزی روز چهارشنبه قراردادی را برای تعمیق همکاری‌های خود در صنعت دفاعی امضا کردند که نشان دهنده تلاش گسترده‌تر کشورهای منطقه برای گسترش شبکه شرکای امنیتی خود در بحبوحه جنگ طولانی آمریکا و اسرائیل با ایران است.

چهار کشور یادداشت تفاهم را در دوحه امضا کردند که بر اساس پروژه‌های نظامی موجود از طریق تولید مشترک، انتقال فناوری و زنجیره‌های تامین یکپارچه‌تر است.

این ابتکار در حالی صورت می‌گیرد که شکست ایالات متحده و ایران در دستیابی به یک توافق صلح ملموس، کشورهای منطقه را به تنوع بخشیدن به مشارکت‌های دفاعی خود و نگاهی فراتر از آنچه کارشناسان به عنوان اتکای بیش از حد به واشنگتن برای امنیت خود توصیف می‌کنند، انجام می‌دهد. اما آنها تاکید می کنند که همکاری نزدیکتر به معنای کنار گذاشتن اتحادهای طولانی مدت نیست. در عوض، جاه طلبی این است که کنترل بیشتری بر امنیت خود به دست آورند و در عین حال شراکت های از قبل موجود را تقویت کنند.

آردا مولوت اوغلو، تحلیلگر صنعت دفاعی و مدیر عامل استراتژی های تحلیلی Mergen، به الجزیره گفت که پیامدها می تواند فراتر از چهار شرکت کننده باشد.

او گفت: «ما ممکن است شاهد ظهور یک شبکه به هم پیوسته از ترتیبات دفاعی و امنیتی باشیم که از خلیج فارس تا جنوب و جنوب شرق آسیا گسترش می یابد، نه یک اتحاد رسمی.

وزارت دفاع قطر در بیانیه‌ای اعلام کرد که هدف از یادداشت تفاهم «بدر» تقویت همکاری‌ها در زمینه ساخت دفاعی، ارتقای توان دفاعی میان چهار کشور و ارتقای همکاری در آموزش‌های فنی دفاعی و همچنین در حوزه‌های تحقیق و توسعه است و از این طریق به ایجاد راه‌حل‌ها و صنایع درخور تحولات دفاعی کمک می‌کند.

کارشناسان می گویند که بر اساس این توافق، هر کشور منابع یا مجموعه ای از مهارت های خود را روی میز خواهد آورد. مولود اوغلو گفت: «ترکیه به تخصص فناورانه، یکپارچه‌سازی سیستم‌ها و یک صنعت دفاعی بالغ کمک می‌کند؛ پاکستان و اندونزی ظرفیت تولید، نیروی کار ماهر و بازارهای داخلی قابل توجهی را ارائه می‌دهند؛ و قطر پتانسیل سرمایه‌گذاری و تقاضا را فراهم می‌کند».

او به الجزیره گفت، چهار کشور با هم می‌توانند «زنجیره‌های تأمین یکپارچه‌ای را ایجاد کنند که به این کشورها امکان می‌دهد مشترکا سیستم‌های دفاعی را توسعه، تولید و حفظ کنند».

چنین ترتیباتی می تواند به خریداران نقش بیشتری در تولید و پشتیبانی از تجهیزات خود بدهد و در عین حال سفارشات و سرمایه گذاری طولانی مدت را برای تولیدکنندگان فراهم کند. آلبرت ویدال، همکار پژوهشی در موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک، به الجزیره گفت که پاکستان و اندونزی هر دو مایل به خرید تسلیحات ترکیه هستند و بخشی از تولید خود را در داخل کشور قرار می دهند.

او گفت که این می تواند هزینه های شرکت های ترکیه را کاهش دهد و برای پاکستان و اندونزی شغل ایجاد کند، در حالی که قطر "عمق مالی" به ارمغان می آورد.

ترکیه که یکی از پیشرفته‌ترین بخش‌های دفاعی جهان را در خود جای داده است، قبلا به طور جداگانه با قطر، پاکستان و اندونزی روابط تولیدی نظامی دارد. به عنوان مثال، قطر و ترکیه در اکتبر 2025 یک تفاهم نامه دوجانبه صنعت دفاعی امضا کردند.

اما ویدال می گوید که توافق جدید که هر چهار کشور را گرد هم می آورد، به یک محاسبه استراتژیک در کنار یک محاسبات صنعتی اشاره دارد. روابط نزدیک‌تر می‌تواند به کشورهای بیشتری در امنیت یکدیگر کمک کند. وی به سرمایه گذاری قطر در صنعت دفاعی ترکیه در بیش از یک دهه و استقرار نیروهای آنکارا به دوحه در طول بحران دیپلماتیک 2017 اشاره کرد.

در همین حال، پروژه ساخت نیروی دریایی پاکستان با ترکیه نشان می دهد که چگونه خرید تسلیحات می تواند از تولید داخلی حمایت کند. از چهار کشتی اعلام شده تحت این پروژه، دو کشتی در استانبول و دو کشتی در کارخانه کشتی سازی کراچی ساخته می شوند.

در همین حال اندونزی و ترکیه به طور مشترک در حال ساخت یک تانک هستند.

بورکو اوزچلیک، محقق ارشد موسسه رویال خدمات متحد، به الجزیره گفت: منطق این است که این قراردادهای صادرات دفاعی متمایز و تولید مشترک را تحت یک مرکز شبکه ای ساختارمندتر و انعطاف پذیرتر به جای اختراع مجدد چرخ با هر توافق دفاعی جدید، ساده کنیم.

تحلیلگران می گویند که جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران و حملات اخیر حوثی ها به عربستان سعودی نگرانی های امنیتی منطقه ای را افزایش داده است، در حالی که گزارش کمبود تسلیحات ایالات متحده ممکن است به تلاش ها برای تقویت شرکای از قبل موجود و تقویت ظرفیت داخلی تسلیحات کمک کند.

مولود اوغلو گفت: «تنوع یک محرک اصلی است، به ویژه اینکه درگیری‌های اخیر آسیب‌پذیری‌های مرتبط با وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی، محدودیت‌های فناوری و اختلالات زنجیره تأمین را آشکار کرده است».

اما او نسبت به تفسیر این یادداشت به عنوان یک گسست با واشنگتن هشدار داد. وی گفت: "بعید است که قطر روابط استراتژیک خود با واشنگتن را کنار بگذارد، در حالی که ترکیه به دنبال استقلال فناوری بیشتر در داخل ناتو است، نه خودمختاری از آن."

به گفته بادر موسی السیف، یکی از همکاران برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در چتم هاوس و استادیار دانشگاه کویت، این ابتکار نشان می دهد که کشورهای خلیج به طور فزاینده ای به سمت جنوب جهانی و کشورهای مسلمان دیگر نگاه می کنند.

به گفته تحلیلگران، این همچنین مکمل تلاش جداگانه برای رسمی کردن همکاری نظامی در سراسر منطقه است. عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در ماه اوت توافقنامه دفاعی مشترک مکه را امضا کردند و تعهد دفاعی متقابل را ایجاد کردند. آنکارا روز چهارشنبه این توافق را برای تصویب به پارلمان ارائه کرد، اگرچه استقرار نیروهای ترکیه در خارج از کشور نیاز به تصویب جداگانه پارلمان دارد.

یادداشت دوحه به جای یک تعهد دفاعی متقابل به همکاری صنعتی مربوط می شود، اما مولود اوغلو ارتباطی بین این دو ابتکار می بیند. او گفت: «در حالی که مکه بر بازدارندگی جمعی و همکاری نظامی متمرکز است، دوحه می‌تواند پایه‌های صنعتی و فناوری را برای چنین مشارکت‌هایی فراهم کند».