چین از پروژه هاب لجستیک در بندر کلمبو خارج شد

هفته گذشته، هلدینگ بندر بازرگانان چین (CMPH) از توافقی برای ساخت یک هاب تجاری و لجستیکی جنوب آسیا (SACL) 392 میلیون دلاری در بندر کلمبو خارج شد. سازمان بنادر سریلانکا (SLPA) با پرداخت 21.9 میلیون دلار برای تسویه سرمایه گذاری موافقت کرد. با توجه به اینکه این پروژه از ابتدا با تاخیر همراه بود، این نباید تعجب آور باشد. زمانی که این پروژه در آوریل 2023 اعلام شد، انتظار می رفت تا پایان سال 2025 تکمیل شود. SLPA و شرکت بخش خصوصی Access Engineering طرف های دیگر توافق بودند و هر کدام 15 درصد از سهام این پروژه را در اختیار دارند.

قرار بود مرکز تدارکات یک تاسیسات هشت طبقه به مساحت 5 میلیون فوت مربع با ظرفیت ذخیره سازی 530000 متر مکعب (CBM) باشد. انتظار می رفت که پروژه SACL برای حداقل 1800 نفر اشتغال مستقیم و 10500 شغل غیرمستقیم دیگر ایجاد کند. چین یکی از سرمایه‌گذاران اصلی و سازنده زیرساخت‌های سریلانکا بوده است. وام های چینی به تامین مالی پروژه های زیرساختی کمک کرد، در حالی که شرکت های چینی سرمایه گذاری های قابل توجهی در عملیات بندری انجام دادند.

شرکت بازرگانان چینی تاسیسات پایانه‌های کانتینری بین‌المللی کلمبو را به ارزش 500 میلیون دلار توسعه داد که 85 درصد از سهام آن را در اختیار دارد و امتیازی 99 ساله را برای بهره‌برداری از بندر هامبانتوتا از طریق یک قرارداد 1.12 میلیارد دلاری در سال 2017 به دست آورد. به‌طور جداگانه، China Harbor Engineering توسعه سرزمین بندر کلمبو را بر عهده گرفت.

مرکز لجستیکی پیشنهادی می‌تواند تجارت دریایی موجود بازرگانان چین را به یک عملیات انبارداری و توزیع بزرگ‌تر گسترش دهد و سرمایه‌گذاری چینی را به جاه‌طلبی‌های سریلانکا برای تبدیل شدن به یک مرکز لجستیک منطقه‌ای پیوند دهد. از ابتدا اتهاماتی علیه پروژه SACL وجود داشت، از جمله ادعاهایی مبنی بر اینکه دولت رانیل ویکرمسینگه این توافق نامه را بدون دنبال کردن فرآیندهای مناقصه امضا کرده است.

اتحادیه ها اصرار داشتند که سریلانکا سالانه 2.8 میلیارد روپیه سریلانکا (حدود 8.4 میلیون دلار) را از دست می دهد و این توافقنامه مانع از اعطای شرایط حق امتیاز سایر اپراتورهای بندر لجستیک یا انبار به اپراتورهای بندری کمتر از آنچه توسط این پروژه قابل پرداخت است، می شود، و این باعث ایجاد سؤالاتی در مورد آزادی SLPA برای جذب سرمایه گذاری رقیب می شود. در مارس 2024، تقریبا یک سال پس از امضای قرارداد، مشخص شد که این پروژه به دلیل تأخیر در تصویب امتیازات، هنوز آغاز نشده است.

تقریبا یک سال بعد، SLPA گفت که این پروژه قرار است در سال 2025 پس از تأیید دادستان کل برای قرارداد امتیاز پیشنهادی آغاز شود. دریاسالار (Retd) سیریموان رانسنگه، رئیس SLPA به رسانه ها گفت که تأخیر در پروژه به دلیل مشکلات در دستیابی به توافق در مورد امتیازات مربوط به پروژه است. زمانی که این توافقنامه امضا شد، انتظار می رفت که به عنوان یک پروژه توسعه استراتژیک (SDP) از امتیازاتی برخوردار شود.

با این حال، این تسهیلات به دلیل مخالفت های صندوق بین المللی پول (IMF) که مدت ها اصرار داشت که سریلانکا امتیازات SDP را تعلیق کند، پس گرفته شد. رناسینگه همچنین گفت که تکمیل پروژه مرکز لجستیک حدود 42 تا 45 ماه طول می کشد، که باعث می شود تکمیل پروژه تا حدود سال 2029، یعنی چهار سال پس از مهلت اولیه تکمیل در سال 2025، انجام شود. در اکتبر سال جاری، بیمال راثنایکه، رئیس مجلس به مجلس گفت که این معامله لغو شده است زیرا دو طرف نمی توانند توافق را ببینند.

وی گفت که این توافق 10 هکتار را بین پایانه های کانتینری شرق و غرب در بندر کلمبو اختصاص داده است. راتنایکه گفت که بندهای این توافق بسیار مشکل ساز بود و با وجود چندین دور گفتگو، دو طرف نتوانستند به توافق برسند. این اختلاف بین CMPH و SLPA تعدادی از مسائل را ایجاد می کند. بندر کلمبو می‌توانست از یک مرکز لجستیکی بهره‌مند شود. اگر طبق برنامه در اواخر سال 2025 تکمیل می‌شد، می‌توانست به سریلانکا این امکان را بدهد که از حمل و نقل بار درآمد بیشتری کسب کند.

آخرین گزارش های بانک جهانی هم قدرت موقعیت کلمبو و هم خطر تضعیف آن را نشان می دهد. در گزارش Connecting to Compete 2025 آمده است که سریلانکا از جمله اقتصادهای در حال توسعه است که ظهور به عنوان قطب حمل و نقل به آنها اتصال بین المللی غیرمعمول قوی داده است. با این حال، شاخص عملکرد بندر کانتینری 2025، کلمبو را در رتبه 95 از نظر چرخش کشتی، پس از جواهر لعل نهرو بندر و موندرا، هر دو در هند، به ترتیب در مکان های 22 و 30 قرار داد. نمرات عملکرد کلمبو نیز در سال های 2024 و 2025 به شدت بدتر شد.

گزارش های بانک جهانی نشان داد که در حالی که سریلانکا دارای ارتباطات حمل و نقل ارزشمندی است، با فشار فزاینده ای برای ارائه خدمات بهتر مواجه است. گزارش‌ها توصیه می‌کنند که کلمبو باید از محموله‌ای که این اتصالات به ارمغان می‌آورد، درآمد بیشتری کسب کند. بخش عمده ای از کار حمل و نقل کلمبو شامل انتقال کانتینرهای باز نشده بین کشتی ها است. یک مرکز تدارکات به اپراتورها اجازه می داد محموله های انتخابی را باز کرده و محتویات آنها را برای توزیع بعدی آماده کنند. همچنین می توانست مزایای عملیاتی داشته باشد.

گزارش شاخص عملکرد بندر کانتینری 2025 می‌گوید که ذخیره‌سازی ناکافی و حرکت آهسته محموله‌ها، محوطه‌های پایانه بار را پر می‌کند، حمل و نقل را مختل می‌کند و اقامت کشتی‌ها را طولانی‌تر می‌کند. یک مرکز لجستیک یکپارچه می‌تواند با فراهم کردن فضای مناسب برای پردازش و ذخیره‌سازی محموله، با پشتیبانی از انتقال کارآمد و رویه‌های گمرکی کمک کند. در پاسخ به خروج CMPH، SLPA تصمیم گرفته است برای ایجاد یک هاب لجستیکی جدید در بندر کلمبو، تحت مدل مشارکت عمومی و خصوصی (PPP) مناقصه‌هایی را فراخوان دهد.

بندر کلمبو مکانی شلوغ است و برخی معتقدند جذب سرمایه گذاران جدید برای ساخت مرکز لجستیک کار سختی نخواهد بود. با این حال، با توجه به تحولات بین المللی، رقابت های ژئوپلیتیکی و تخصص مورد نیاز برای توسعه یک مرکز لجستیک، یافتن سرمایه گذار جایگزین دشوار و زمان بر خواهد بود. درگیری ها در غرب آسیا باعث اختلال در مسیرهای کشتیرانی، افزایش هزینه های حمل و نقل و پیش بینی جریان محموله های آینده شده است. سپس، پورت های جایگزین برای کلمبو وجود دارد که به سرعت در حال مدرن شدن هستند.

درگیری با CMPH، که در حال حاضر یک ترمینال بزرگ کلمبو را اداره می کند و منافع تجاری آشکاری در راه اندازی مرکز پیشنهادی دارد، مانع دیگری در جذب سرمایه گذار جدید خواهد بود. یک سرمایه‌گذار جایگزین می‌خواهد بداند چرا آن سرمایه‌گذاری شکست خورد و آیا همان مشکلات می‌تواند بر سرمایه‌گذاری خود تأثیر بگذارد یا خیر.

و اگر واقعا به دلیل عدم پیروی از توافق اولیه آوریل 2023 و نادیده گرفتن دستورات صندوق بین المللی پول در مورد SDP ها، این معامله انجام نمی شد، سرمایه گذاران بالقوه از خود می پرسند که آیا توافق نامه امضا شده با دولت سریلانکا مبنای قابل اعتمادی برای تخصیص بودجه قابل توجه برای پروژه های بلندمدت است یا خیر. برنامه صندوق بین‌المللی پول سریلانکا در 20 مارس 2023، یک ماه قبل از امضای قراردادهای مرکز لجستیک در 21 آوریل، تصویب شد. مذاکرات با صندوق بین‌المللی پول خیلی زودتر آغاز شده بود، با توافقی در سطح کارکنان در 1 سپتامبر 2022.

در دسامبر 2023، سریلانکا متعهد شد که تایید پروژه های جدید SDP را متوقف کند. دولت Wickremesinghe مسئول مذاکره در مورد برنامه صندوق بین المللی پول و سرمایه گذاری لجستیک بود. نمی توان گفت که خواسته های صندوق بین المللی پول پیش بینی نشده بود، زیرا دولت از تعهدات مالی که از صندوق بین المللی پول پذیرفته بود و امتیازاتی که توسعه دهنده می خواست می دانست. انتظار می رود CMPH حدود 20.83 میلیون دلار را تحت تسویه حساب، قبل از هزینه های انحلال، بازیابی کند. اما زمان زیادی را صرف پیگیری پروژه ای کرد که هرگز عملیاتی نشد.

بازگشت بیشتر سرمایه فرصت های از دست رفته را جبران نمی کند. بنابراین، یک سرمایه‌گذار بالقوه ممکن است به بازده مورد انتظار بالاتر، مقررات جبرانی قوی‌تر یا تأییدیه‌های تکمیل‌شده بیشتر قبل از تعهد پول نیاز داشته باشد. کسب‌وکاری که صدها میلیون دلار را برای یک پروژه سرمایه‌گذاری بلندمدت مانند SACL متعهد می‌کند، به دنبال ثبات و وضوح است. هیچ سرمایه‌گذاری دوست ندارد ماه‌ها بر سر شرایط یک پروژه به توافق برسد، زمان و منابع قابل‌توجهی سرمایه‌گذاری کند و سپس مجبور شود آن را ترک کند، زیرا هزینه‌های فرصت بسیار زیاد است، به خصوص در زمانی که جهان در نوسان است.

در سال‌های اخیر، دولت‌های سریلانکا به شرکای بین‌المللی نشان داده‌اند که غیرقابل اعتماد هستند. یکی از چالش‌های اصلی دولت ملی خلق (NPP) تغییر این تصور است. با این حال، در دو سال گذشته چیز زیادی برای نوشتن در مورد خانه وجود نداشته است.