کاهش انتشار سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۶؛ چرا کارشناسان اقلیم خوشحال نیستند؟

برآورد می‌شود که انتشار جهانی کربن ناشی از سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۶ کاهش یابد. این کاهش مورد انتظار برابر با ۰.۴ درصد، هم‌زمان با شتاب گرفتن گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر و در پس‌زمینه بحران انرژی ناشی از جنگ ایران رخ می‌دهد.بر اساس بودجه جهانی کربن ۲۰۲۶، که میزان پیشرفت به سوی اهداف توافق پاریس را اندازه‌گیری می‌کند، انتظار می‌رود انتشار ناشی از نفت ۱.۹ درصد کاهش یابد. پیر فرایدلینگشتاین، استاد دانشگاه و مدیر دفتر بودجه جهانی کربن در دانشگاه اکستر، که این پژوهش را هدایت کرده است، هشدار داد: «کاهش در انتشار CO2 فسیلی امیدوارکننده است، اما کاهشی که بخشی از آن ناشی از شوک‌های ژئوپلیتیکی باشد، راه‌حل پایدار اقلیمی نیست.»اما کاهش انتشار کربن ناشی از سوخت‌های فسیلی با افزایش انتشار ناشی از تغییر کاربری زمین، مانند جنگل‌زدایی، خنثی می‌شود و در نتیجه، مجموع انتشار CO2 در سال جاری از ۴۲.۸ میلیارد تُن در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴۳.۳ میلیارد تُن برآورد شده است.فرایدلینگشتاین می‌گوید برای آن‌که انتشارهای جهانی به اوج برسند و وارد روند کاهش پایدار شوند، باید شتاب بیشتری به گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر و برق‌سازی داده شود.با توجه به این‌که برق‌سازی در کانون مذاکرات اقلیمی این هفته در نشست COP31 قرار دارد، رهبران جهان آماده‌اند به اهداف جدیدی متعهد شوند که با این هدف هم‌سو است. سایمون استیل، دبیر اجرایی تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد، در سخنرانی افتتاحیه خود در روز ۹ نوامبر گفت: «در این نشست اقلیمی، کشورها با یک انتخاب روبه‌رو هستند: برق یا شوک.» او افزود: «فناوری‌های برقی کارآمد و انرژی پاک درمانی حیاتی برای آلودگیِ گرم‌کننده سیاره و افزایش سرسام‌آور هزینه‌های خانوار، در میانه بحران جاری هزینه سوخت‌های فسیلی هستند.»با این حال، کارشناسان می‌گویند پیشرفت همچنان بسیار کند است. «بودجه کربن» باقی‌مانده، یعنی میزان CO2 که می‌توان پیش از آن‌که گرمایش به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی برسد، منتشر کرد، اکنون ۱۵۰ میلیارد تُن است که طبق این گزارش معادل کمتر از چهار سال انتشار با نرخ فعلی است.کدام کشورها در سال ۲۰۲۶ بیشترین کاهش در انتشارهای فسیلی را انتظار دارند؟برآورد می‌شود که اتحادیه اروپا در میان بزرگ‌ترین منتشرکنندگان، بیشترین کاهش را تجربه کند، با رقمی برابر با ۱.۵ درصد. پس از آن ایالات متحده آمریکا با کاهش ۱.۳ درصدی قرار دارد که عمدتاً ناشی از کاهش انتشار ناشی از زغال‌سنگ است؛ انتشاری که سال گذشته به دلیل قیمت‌های بالای گاز و هوای سرد اوج گرفته بود. انتظار می‌رود انتشارهای ژاپن نیز یک درصد کاهش یابد. چین برآورد می‌شود در سال ۲۰۲۶ کاهش ۰.۹ درصدی را تجربه کند که مدیون افت شدید انتشار ناشی از نفت و رشد چشمگیر تولید برق تجدیدپذیر است. در حالی که این کشور ۳۲ درصد از انتشارهای فسیلی جهان را تولید می‌کند، هم‌زمان در زمینه به‌کارگیری انرژی‌های تجدیدپذیر و همچنین جنگل‌کاری دوباره و ایجاد جنگل‌های جدید، یکی از رهبران جهان به شمار می‌رود. نیمی از انتشارهای جهانیِ اجتناب‌شده به لطف انرژی‌های تجدیدپذیر و خودروهای برقی در چین رخ می‌دهد.هند برخلاف این روند حرکت می‌کند و برآورد می‌شود انتشارهای آن ۴.۴ درصد افزایش یابد، رقمی بالاتر از میانگین رشد سالانه ۳.۵ درصدی آن در دهه گذشته. برای سایر نقاط جهان نیز کاهش ۰.۷ درصدی پیش‌بینی شده است که عمدتاً ناشی از قیمت‌های بالاتر نفت و محدودیت‌های عرضه است. گزارش تاکید می‌کند که کربن‌زدایی به معنای قربانی کردن رشد اقتصادی نیست: در سال ۲۰۲۵، ۵۹ کشور کمتر از دوران پیش از همه‌گیری کووید ۱۹ انتشار داشتند، در حالی که اقتصادهایشان رشد کرده بود.آیا فناوری پاک می‌تواند انتشار ناشی از افزایش تقاضای انرژی را جبران کند؟به گفته این گزارش، دو سوم افزایش تقاضای جهانی انرژی در سال جاری از طریق خورشید، باد و خودروهای برقی تامین می‌شود. یک تحلیل تکمیلی از سوی نویسندگان برآورد می‌کند که از اکنون تا پایان سال ۲۰۲۸، بین ۶۴ تا ۷۹ درصد انتشار ناشی از تقاضای جدید با ظرفیت تازه انرژی خورشیدی و بادی و خودروهای برقی جبران خواهد شد.انرژی خورشیدی و بادی در سال ۲۰۲۵ به کاهش ۴.۱ میلیارد تُن انتشار کربن کمک کرد؛ رقمی که در سال ۲۰۱۰ فقط ۰.۲۸ میلیارد تُن بود. پیش‌بینی می‌شود این رقم در سال جاری به ۴.۶ میلیارد تُن برسد. خودروهای برقی آهسته‌تر پیش می‌روند. در سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۱۰ درصد ناوگان خودرویی جهان برقی شده بود، یا ۶ درصد اگر خودروهای هیبریدی را کنار بگذاریم، چرا که نوسازی ناوگان خودرو زمان می‌برد. گلن پیترز، استاد پژوهشی در مرکز پژوهش‌های بین‌المللی اقلیم CICERO و عضو تیم تهیه‌کننده این گزارش، گفت: «کاهش انتشار در یک سال، اوج‌گیری محسوب نمی‌شود، مگر آن‌که ناشی از تغییر ساختاری باشد.» او می‌گوید فناوری‌های پاک در ده‌ها کشور انتشارها را کاهش می‌دهند، اما هنوز به اندازه‌ای نیستند که اوج جهانی انتشار را تثبیت کنند.کشور میزبان نشست COP31، ترکیه، قصد دارد هدف محوری «۳۵ تا ۳۵» را در مذاکرات سازمان ملل پیش ببرد؛ هدفی که از کشورها می‌خواهد به طور جمعی سهم تقاضای جهانی انرژی را که با برق تامین می‌شود تا سال ۲۰۳۵ از حدود ۲۰ درصد به ۳۵ درصد افزایش دهند. منتقدان می‌گویند این هدف تنها در صورتی معنا دارد که با استفاده از انرژی پاک محقق شود.کاهش مقطعی، نه اوج، در انتشارهای سوخت فسیلیتصویر امسال با سال گذشته متفاوت است؛ زمانی که همین گزارش نشان داد انتشارهای ناشی از سوخت‌های فسیلی به بالاترین سطح تاریخی رسیده و ۱.۱ درصد افزایش یافته بود و انتشارها ناشی از نفت، گاز و زغال‌سنگ همگی رو به افزایش بودند. امسال نفت عامل اصلی کاهش است. برآورد می‌شود انتشار ناشی از نفت ۱.۹ درصد و انتشار ناشی از گاز طبیعی ۰.۳ درصد کاهش یابد، در حالی که انتشار ناشی از زغال‌سنگ ۰.۶ درصد افزایش خواهد یافت؛ افزایشی که به احتمال زیاد واکنشی کوتاه‌مدت به شوک انرژی ناشی از درگیری ایران است، نه نقطه عطفی پایدار. انتشارهای ناشی از کاربری زمین در جهت مخالف حرکت می‌کنند. برآورد می‌شود این انتشارها به ۵.۱ میلیارد تُن برسد، رقمی که عمدتاً ناشی از آتش‌سوزی‌های تورب و تخریب جنگل‌ها در جنوب‌شرقی آسیاست که به آغاز ال‌نینو پیوند خورده است. گزارش می‌افزاید ال‌نینوی قدرتمند سال ۲۰۲۶ انتظار می‌رود در سال پیش رو تاثیر قابل توجهی بر مخزن کربن خشکی بر جای بگذارد. حذف کربن نیز هنوز نتوانسته این فاصله را جبران کند. جنگل‌کاری مجدد و ایجاد جنگل‌های تازه حدود نیمی از انتشار ناشی از جنگل‌زدایی دائمی را خنثی می‌کند، اما به گفته گزارش، روش‌های نوین حذف دی‌اکسید کربن در حال حاضر کمتر از ۳۰ دقیقه از انتشار سالانه ناشی از سوخت‌های فسیلی را جبران می‌کنند. با این حال، نویسندگان می‌گویند اگر به‌کارگیری فناوری‌های پاک همچنان با شتاب ادامه یابد، «اوج‌گیری و سپس کاهش پایدار در انتشار جهانی CO2 ممکن است فقط چند سال با ما فاصله داشته باشد.»