کشاورزی صنعتی محبوب‌ترین سواحل شنای اروپا را نابود می‌کند

ژان هاسکوئه، ساکن بریتانی و مسئول گروه محلی کارزار «Baie de Douarnenez Environnement»، می‌گوید: «من ساحل زیبایمان را پیش از آلودگی به یاد دارم. حالا، با هزاران خوک در نزدیکی شهرمان، همه چیز عوض شده است.»در سراسر فرانسه و اسپانیا، سواحل اروپا زیر هجوم شکوفه‌های سمی جلبک خفه می‌شوند. دانشمندان درباره علت روشن صحبت می‌کنند: دهه‌ها نشت مواد شیمیایی به آبراهه‌ها. دفع نامناسب فاضلاب انسانی و همچنین کودهای شیمیایی و فضولات مازاد دامداری‌های صنعتی در حال گسترش، عامل این وضعیت است.دریاهایی که بر اثر تغییرات اقلیمی گرم‌تر شده‌اند رشد سریع جلبک‌ها را بیشتر تغذیه می‌کنند و اکوسیستم‌های شکننده را برهم می‌زنند و به مرگ ماهی‌ها و گیاهان دریایی منجر می‌شوند. برخی انواع این جلبک‌ها برای انسان هم خطرناک‌اند و می‌توانند باعث تهوع، استفراغ و بثورات پوستی شوند و همین تابستان صدها ممنوعیت شنا در سراسر قاره وضع شد.رسانه تحقیقاتی حوزه اقلیم DeSmog (منبع به زبان انگلیسی) از برخی از بدترین نقاط آسیب‌دیده در اروپا بازدید کرده و با ماهیگیران، شناگران و صاحبان کسب‌وکار صحبت کرده است؛ کسانی که معیشت و سلامتشان به آب‌های سالم وابسته است.«منطقه قربانی اسپانیا»: کشاورزی یک تالاب حفاظت‌شده را تهدید می‌کند فینا می‌گوید: «دیگر هرگز مرا نمی‌بینید که در آن آب شنا کنم.» فینا ۸۴ ساله اهل مورسیا همراه همسرش در خانه‌ای ساحلی در لوس اوروتیاس، در ساحل غربی تالاب نمک‌زار مار منور ـ بزرگ‌ترین تالاب آب شور اروپا ـ زندگی می‌کند. جلبک‌ها و گیاهان دریایی در حال تعفن روی ساحل توده می‌شوند و بویی زننده در هوا می‌پیچد. فینا می‌گوید: «این‌جا روزی بهشت بود. دریا پر از اسب دریایی بود.» در دهه گذشته، تالاب مار منور که یکی از مقاصد محبوب گردشگران اسپانیایی و بین‌المللی است، شاهد افزایش شدید جلبک‌هایی بوده که حیات دریایی را خفه می‌کنند. با وجود آن‌که دولت اسپانیا در سال ۲۰۲۲ به این تالاب شخصیت حقوقی اعطا کرد تا حق حفاظت و بازسازی داشته باشد، این تالاب همچنان زیر فشار رواناب‌های کشاورزی است.سیانوباکتری، که با نام جلبک‌های سبزآبی هم شناخته می‌شود، برای رشد به مواد مغذی مانند نیتروژن و فسفر وابسته است. کشاورزی فشرده در منطقه مار منور منبعی آماده از کود حیوانی، فاضلاب مایع و رواناب کودهای شیمیایی غنی از مواد مغذی فراهم می‌کند. پژوهش‌ها برآورد (منبع به زبان انگلیسی) می‌کنند که حدود ۸۵ درصد مواد مغذی واردشده به تالاب از کشاورزی می‌آید و منابع شهری بقیه را تشکیل می‌دهند.پدرو لوئنگو، زیست‌شناس و سخنگوی گروه کارزار «Ecologistas en Acción» در مورسیا، می‌گوید: «زمین دیگر توان جذب این همه را ندارد. ما یک منطقه قربانی هستیم.»حتی در شرق تالاب، دورترین نقطه از زمین‌های کشاورزی، مقامات محلی باید سخت کار کنند تا برای گردشگران یک بهشت مصنوعی حفظ کنند. آن‌ها فقط در سه ماه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۴۰۰۰ تن جلبک از ساحل‌ها و آب‌های اطراف مار منور جمع‌آوری کردند؛ رقمی معادل وزن حدود هزار فیل.اما این تلاش‌ها نیز کسانی را که برای امرار معاش به این تالاب وابسته‌اند، مصون نکرده است.روبن البالادخو، ماهیگیر اهل لو پاگان، می‌گوید: «قبلا مقدار بسیار بیشتری ماهی دوراد و میگو صید می‌کردیم، اما حالا صید خیلی کوچک‌تر شده است. مار منور مثل یک فاضلاب است که همه زباله‌ها و پسماندهایشان را در آن می‌ریزند.» افزایش دمای آب نیز توان تولیدمثل این گونه‌ها را بیشتر مختل کرده است. البالادخو می‌گوید: «دما به ۳۰ درجه رسیده؛ چیزی که تا حالا هرگز ندیده بودیم.»دانشمندان در ماه اوت هشدار دادند که تغییرات اقلیمی ناشی از انسان حدود ۲ درجه سانتی‌گراد به دمای اوج دریای مدیترانه و حدود ۱٫۴ درجه در دریاهای اروپای غربی افزوده است؛ بر اساس تحلیل «World Weather Attribution». متوسط دمای مدیترانه در ژوئیه به رکورد ۲۷٫۰۷ درجه رسید.وزارت محیط زیست اسپانیا در حال تامین مالی هشت طرح به ارزش بیش از ۱۱٫۵ میلیون یورو برای کاهش آلودگی ناشی از دامداری است، از جمله روش‌های تازه برای تصفیه فاضلاب خوک‌ها و انتقال گله‌های گوسفند به چراگاه‌های باز. این پروژه‌ها بخشی از برنامه ملی ۶۷۵ میلیون یورویی برای احیای تالاب هستند، اما تا پایان سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۱۶ درصد این بودجه خرج شده بود.«تالاب مرده است»: ماهیگیران در ایرلند شمالی بدترین سال خود را تجربه می‌کننددو هزار کیلومتر دورتر در ایرلند شمالی، دکلن کونی نیز دیده است که تالاب نی (Lough Neagh) ـ بزرگ‌ترین دریاچه بریتانیا ـ از سال ۲۰۲۳ هر تابستان زیر هجوم جلبک‌های سبزآبی ویران می‌شود. کونی می‌گوید: «ماهیگیری نسل به نسل در وجود من نهادینه شده بود، اما امسال بدترین سال تاریخ ماهیگیری بوده است. تالاب مرده است.»در سال‌های اخیر تعداد ماهی قزل‌آلا و مارماهی کاهش یافته است؛ بخشی به دلیل جلبک‌هایی که با کاهش اکسیژن آب، وزنشان آن‌قدر زیاد می‌شود که تورهای کونی را می‌بندد و دیگر ماهی نمی‌تواند به داخل آن‌ها شنا کند. از دهه ۲۰۰۰ تاکنون این تالاب زیر هجوم صدف‌های راه‌راه مهاجم موسوم به «گورخری» بوده است. این صدف‌ها با بلعیدن فیتوپلانکتون‌ها، دیگر گونه‌ها را از منبع غذایی حیاتی محروم می‌کنند و با چسبیدن به تورهای ماهیگیری آن‌ها را پاره می‌کنند. کونی که از سال ۱۹۷۵ روی این دریاچه کار می‌کند، می‌گوید: «دیگر پولی در ماهیگیری نیست. این دیگر یک شغل برای گذران زندگی نیست.»همانند اسپانیا، شکوفه‌های جلبکی تالاب نی نتیجه دهه‌ها آلودگی ناشی از مواد مغذی است. بخش دامپروری ایرلند شمالی به سرعت رشد کرده و از سال ۲۰۱۳ با طرح‌های توسعه دولت حمایت (منبع به زبان انگلیسی) شده است؛ تعداد مرغ‌ها یک‌سوم و تعداد خوک‌ها ۷۴ درصد افزایش یافته است. اوایل امسال، نهاد غیرانتفاعی Watershed Investigations و روزنامه بریتانیایی گاردین در نمونه‌های آب گرفته‌شده از این تالاب که نزدیک به ۴۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد و ۴۰ درصد آب آشامیدنی ایرلند شمالی را تامین می‌کند، شواهد (منبع به زبان انگلیسی) وجود مدفوع گاو، خوک و انسان را یافتند. قوانینی که با هدف بهبود کیفیت آب تالاب نی وضع شده، از جمله کاهش سطح فسفر و نیتروژن در خوراک دام و محدود کردن میزان استفاده از کود حیوانی، باید تقویت و بهتر اجرا شوند؛ به گفته گزارشی (منبع به زبان انگلیسی) که دفتر حفاظت محیط زیست در ماه آوریل منتشر کرد. در این گزارش به سرمایه‌گذاری‌ها و تلاش‌های مثبت کشاورزان اشاره شده اما گفته می‌شود که حمایت و نظارت بیشتری در خود مزارع لازم است.مری اوهگان در شمال‌غرب این دریاچه زندگی می‌کند. او در دوران همه‌گیری کووید ۱۹ یک گروه شنا در طبیعت راه‌اندازی کرد و دریافت که آب سرد فواید زیادی دارد؛ از بهبود سلامت روان گرفته تا کاهش دردهای مزمن.  اوهگان می‌گوید: «در دهه سی زندگی‌ام چندان زندگی نداشتم و از خودم مراقبت نمی‌کردم اما شنا در تالاب نی زندگی‌ام را کاملا تغییر داد. ما یک جامعه ساخته بودیم.»اما بعد از دومین سال شکوفه‌های جلبکی، او ناچار شد گروه شنا را تعطیل کند. او می‌گوید: «صحنه‌ای شبیه آخرالزمان بود. دیدن ساحلی که تا جایی که چشم کار می‌کند با لایه‌ای از لجن سبزِ شبیه نخود پوشیده شده، هولناک بود. نمی‌توانستم با وجدان راحت شناهایی سازمان‌دهی کنم که در آن مردم در معرض باکتری، جلبک یا خدا می‌داند چه چیز دیگری قرار بگیرند.» جلبک‌های سبزآبی می‌توانند باعث استفراغ، اسهال و تحریک پوستی شوند.«حیوان‌ها بیشتر از آدم‌ها هستند»: رواناب فضولات دامی ساحل‌های بریتانی را مسموم می‌کند منطقه بریتانی در شمال‌غرب فرانسه با نبرد مرگبار خودش روبه‌رو است. جلبک «کاهوی دریایی» در این منطقه با دست‌کم شش مورد مرگ در ساحل‌ها از دهه ۱۹۸۰ پیوند خورده است. این جلبک هنگام تجزیه می‌تواند گاز سولفید هیدروژن تولید کند ـ گازی کشنده با بوی تخم‌مرغ گندیده ـ که اگر در مقادیر زیاد استنشاق شود ممکن است راه‌های هوایی را ببندد و موجب تجمع مایع در ریه‌ها شود. ساکنان محلی درباره علت این وضعیت بی‌پرده حرف می‌زنند. نزدیک شهر توریستی سن‌بریو، یک نفر روی تابلوی رسمی هشدار درباره خطر و علائم استنشاق گاز سمی ناشی از جلبک‌ها، عبارت «les cochons» ـ خوک‌ها ـ را با دست نوشته است. ایو-ماری لو له، نویسنده حوزه محیط زیست، می‌گوید: «اینجا حیوان‌ها خیلی بیشتر از آدم‌ها هستند.» او زمانی که رشد جلبک‌ها در ساحل محلی‌اش به سطح خطرناک می‌رسد، ماسک محافظ می‌زند. هرچند شبه‌جزیره بریتانی فقط پنج درصد مساحت فرانسه را پوشش می‌دهد، ۶٫۸ میلیون خوک این منطقه ۵۸ درصد کل جمعیت خوک کشور را شامل می‌شود. او می‌گوید: «ما با مشکل فضولات دامی روبه‌رو هستیم، همه‌اش سر از رودخانه‌ها در می‌آورد.» دیوان محاسبات فرانسه، نهاد ملی حسابرسی، در سال ۲۰۲۱ اعلام کرد که بیش از ۹۰ درصد نیتروژن موجود در خلیج‌های آسیب‌دیده از کشاورزی می‌آید.فابریس هامون، فعال محیط زیست، از ماه‌های پیش رو احساس نگرانی می‌کند. در ساحل محلی او، ساحل پن فول، آلودگی ای‌کولای در سال ۲۰۲۵ به ممنوعیت نسبی شنا منجر شد. خشکسالی تابستان امسال حالا باعث شده مقادیر زیادی مواد مغذی مضر در خاک زمین‌های اطراف که با فضولات دامی تغذیه شده‌اند، انباشته شود.هامون می‌گوید: «همین حالا تجمع باکتری در زمین‌ها داریم. کافی است یک باران شدید ببارد و، بینگو. این یک سم کنداثر است؛ کم‌کم اکوسیستم‌ها بر اثر انباشت آلودگی ناشی از کشاورزی فشرده تخریب می‌شوند.»هامون روی سامانه‌ای کار می‌کند تا وجود باکتری را در حدود ۲۰ رودخانه‌ای که به ساحل‌های محلی می‌ریزند پایش کند، تا گردشگران و استفاده‌کنندگان محلی از ساحل بتوانند از طریق اپلیکیشنی به نام La Météo Bacterio (منبع به زبان انگلیسی) هشدارها را بررسی کنند.در دیگر نقاط اروپا، شهروندان می‌توانند وجود جلبک‌های سبزآبی را از طریق اپلیکیشن Bloomin’ Algae (منبع به زبان انگلیسی) متعلق به مرکز بوم‌شناسی و هیدرولوژی بریتانیا گزارش کنند. این اپلیکیشن در بریتانیا، بلژیک، یونان، لوکزامبورگ، هلند و نروژ در دسترس است.«دریا مرده بود»: شکوفه‌های جلبکی بالتیک در گرمای بی‌سابقه اوج می‌گیرندپروژه‌های علم شهروندی مانند طرح هامون می‌تواند در نبرد با آلودگی آبراهه‌های اروپا حیاتی شود.در شمال آلمان، داوطلبانی که شاخه ایالتی سازمان غیردولتی محیط زیست Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland (BUND) آن‌ها را هدایت می‌کند، هر ماه دو بار از رودخانه‌های محلی نمونه‌برداری از آب (منبع به زبان انگلیسی) انجام می‌دهند تا منبع آلودگی‌ها را شناسایی و به کاهش رواناب مواد مغذی به دریای بالتیک کمک کنند.یورگن لایشِر، نایب‌رئیس این گروه که ۴۰ سال است در این آب‌ها دریانوردی می‌کند، می‌گوید شکوفه‌های جلبکی امسال بدترین وضعی است که تا به حال دیده است. دمای هوا در آلمان در ماه ژوئن سه روز پیاپی رکورد شکست و به نزدیک ۴۲ درجه سانتی‌گراد رسید. تصاویر ماهواره‌ای از دریای بالتیک در ماه اوت شکوفه‌های عظیم جلبکی را نشان می‌دهد که به سمت ساحل می‌چرخند. جلبک‌ها در آب‌های گرم‌تر سریع‌تر رشد می‌کنند و مدت بیشتری دوام می‌آورند، زیرا دمای بالاتر امکان هضم و تکثیر سریع‌تر را به آن‌ها می‌دهد.  لایشِر می‌گوید: «وقتی صدها مایل در دریایی زرد و قهوه‌ای و کثیف کشتی می‌رانید، احساس ترس می‌کنید. در تمام مسیر، در میان این جلبک‌ها، دریا مرده بود. هیچ پرنده، پستاندار یا ماهی‌ای نمی‌بینید. همه‌چیز خالی است.»ایزابل زیگر، کارشناس حفاظت از دریا در سازمان Deutsche Umwelthilfe، می‌گوید منبع مشکل روشن است: «نظام کشاورزی فعلی ما که بر مصرف بالای کود شیمیایی و فضولات دامی حاصل از دامداری صنعتی انبوه متکی است، بزرگ‌ترین عامل غنی‌شدن بیش از حد مواد مغذی (یوتروفیکاسیون) در دریای بالتیک است.»نهاد بین‌دولتی HELCOM برآورد می‌کند که کشاورزی تا ۹۰ درصد نیتروژن و تا ۸۰ درصد فسفر موجود در رواناب‌های تغذیه‌ای منتشرشده به دریای بالتیک را به خود اختصاص می‌دهد.با وجود دهه‌ها تلاش بین‌دولتی برای کاهش آلودگی ناشی از مواد مغذی، مانند اعمال محدودیت‌های سخت بر میزان استفاده از کودهای کشاورزی، دریای بالتیک همچنان در بازیابی خود از آسیب‌های زیست‌محیطی همراه با افزایش دما دچار مشکل است.هر سال، زمانی که جلبک‌ها می‌میرند به کف دریا فرو می‌روند و مقدار زیادی فسفر را با خود می‌برند. این فسفر در سال‌های بعد دوباره به آب آزاد می‌شود و چرخه بازخورد خطرناکی را شکل می‌دهد که با گرم شدن دریا سرعت می‌گیرد.با این حال دانشمندان می‌گویند برای مهار رشد مکرر و زیان‌آور جلبک‌ها باید آلودگی ناشی از مواد مغذی به شدت کاهش یابد و این یعنی دگرگون کردن شیوه‌های کشاورزی. پروفسور فریدهم تاوبه از دانشگاه کیل (CAU) که ۱۲ سال به وزارت کشاورزی آلمان مشاوره داده است، می‌گوید: «علم به روشنی نشان می‌دهد چه باید کرد.» به گفته او، دولت‌ها باید از کشاورزان حمایت کنند تا از کودهای حاوی نیترات کمتر استفاده کنند، کشت‌های پوششی مانند مخلوط گندمیان و شبدر بکارند که بخشی از مواد مغذی اضافی خاک را پیش از ورود به رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و دریا جذب می‌کند و تعداد دام را کاهش دهند تا به یک واحد دامی در هر هکتار برسد؛ اصطلاحی فنی (منبع به زبان انگلیسی) که معادل تنها یک گاو شیری یا حدود سه خوک در مساحت محدود است.لوئنگو می‌گوید: «برای ما در مورسیا انتخاب کاملا روشن است؛ یا مار منور را ویران می‌کنیم یا مدل کشاورزی را تغییر می‌دهیم.»پژوهش‌های تکمیلی: جویی گروسترن