COP17 سابقه زیست محیطی ارمنستان را در کانون توجه قرار می دهد

آخر هفته گذشته، هفدهمین نشست کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی (COP17) با مراسمی باشکوه در ایروان افتتاح شد. این اولین باری است که این اجلاس به میزبانی یکی از جمهوری‌های شوروی سابق برگزار می‌شود، موقعیتی که دولت ارمنستان به عنوان فرصتی برای تثبیت این کشور به عنوان رهبر در حفاظت از محیط زیست جشن گرفته است. اما سوابق اکولوژیکی ارمنستان سؤالات جدی در مورد مناسب بودن آن برای این نقش ایجاد می کند.

هنگامی که ایروان در سال 2024 حق میزبانی COP17 را دریافت کرد، مقامات ارمنستان این تصمیم را به عنوان به رسمیت شناختن جاه طلبی های زیست محیطی کشور جشن گرفتند. با این حال ارمنستان برای چندین دهه تلاش کرده است تا سیاست‌های موثر حفاظتی را توسعه دهد و سابقه آن در چندین زمینه مهم ضعیف است. در شاخص عملکرد زیست محیطی 2026 دانشگاه ییل، ارمنستان در بین 177 کشور در رتبه 75 قرار دارد، در مقایسه با استونی، یکی دیگر از جمهوری های شوروی سابق، رتبه اول را به خود اختصاص داده است.

عملکرد آن به ویژه در زمینه مدیریت پسماند، جایی که رتبه 164 و تصفیه فاضلاب، جایی که رتبه 165 را دارد، ضعیف است. این ارقام حاکی از کمبودهای جدی در حفاظت از محیط زیست است.

این تضاد یک سوال واضح را ایجاد می کند: چرا کشوری با چنین چالش های زیست محیطی جدی برای میزبانی یکی از مهم ترین کنفرانس های تنوع زیستی در جهان انتخاب شد؟ این انتخاب ممکن است فرصتی برای تشویق تغییر باشد، اما نشانه کمی وجود دارد که مقامات ارمنستان از این فرصت برای رسیدگی به مشکلات دیرینه کشور استفاده کرده باشند.

یک مانع بزرگ ساختار اقتصاد ارمنستان است که در آن معدن نقش مهمی در کنار تاسیسات صنعتی قدیمی و مقررات ناکافی محیط زیست دارد. بزرگترین عملیات معدنی کشور از جمله معادن مس-مولیبدن زنگزور، آگارک و تغوت با استفاده از روش‌های روباز استخراج سنگ معدنی را انجام می‌دهند که مقادیر زیادی زباله تولید می‌کند و خطرات آلودگی جدی را به همراه دارد. بانک جهانی استخراج معادن را به عنوان منبع مهم آلودگی محیط زیست در ارمنستان شناسایی کرده است.

مجوز استخراج طلای روباز نیز در مقراسر، در زمینی که در ابتدا با پارک ملی آرویک همپوشانی داشت، قبل از اینکه دولت مرزهای پارک را در سال 2015 کاهش دهد، صادر شده است. مخزن باطله آرتسوانیک، که میلیون ها تن زباله معدنی را در خود جای می دهد، نیز با آلودگی فلزات سنگین در آبراهه های مجاور مرتبط است.

مشکلات زیست محیطی ارمنستان فراتر از معدن است. جنگل ها تنها 11.1 درصد از کشور را پوشش می دهند، در حالی که در ایروان، میزان آلودگی هوا با ذرات ریز مضر حدود پنج برابر حد توصیه شده سازمان بهداشت جهانی است.

وابستگی ارمنستان به مشاغل مرتبط با روسیه در برخی از مهم ترین بخش های صنعتی آن، تلاش ها برای تقویت مقررات زیست محیطی را پیچیده تر می کند. این شرکت‌ها نه تنها سرمایه‌گذاران و کارفرمایان عمده هستند، بلکه کمک‌کنندگان مهمی به بودجه دولتی هستند که به دولت انگیزه اقتصادی قدرتمندی برای محافظت از فعالیت‌هایشان می‌دهند. سرمایه گذاران مرتبط با روسیه سهام کنترلی در مجتمع مس-مولیبدن زنگزور دارند که بزرگترین مالیات دهنده ارمنستان در نیمه اول سال 2026 بود.

این تضاد بین منافع اقتصادی و حفاظت از محیط زیست تنها چند روز قبل از COP17، زمانی که ارمنستان معدن بحث برانگیز طلای آمولسر را افتتاح کرد، به نمایش گذاشته شد. سازمان‌های زیست‌محیطی، از جمله ائتلاف جهانی جنگل‌ها و گروه‌های مختلف جامعه مدنی ارمنستان، این اقدام را محکوم کرده‌اند و استدلال می‌کنند که این اقدام نگرانی‌ها و توصیه‌های قدیمی زیست‌محیطی تحت کنوانسیون برن را نادیده می‌گیرد.

این اولویت‌های رقیب از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند زیرا ارمنستان به دنبال روابط نزدیک‌تر با اتحادیه اروپا و فاصله گرفتن از مسکو است. دستور کار استراتژیک اتحادیه اروپا-ارمنستان نیاز به اجرای قوی تر قوانین ارزیابی اثرات زیست محیطی، بهبود مدیریت پسماند، و اقدامات بیشتر در مورد کیفیت هوا، حفاظت از آب و انتشارات صنعتی را مشخص می کند. پیشرفت در این تعهدات باید در ارزیابی اتحادیه اروپا از تلاش‌های ارمنستان برای ادغام نزدیک‌تر باشد.

در COP17، دولت‌ها در حال بررسی پیشرفت‌ها تحت چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال هستند که هدف آن توقف و معکوس کردن از دست دادن طبیعت تا سال 2030 است. انتظار می‌رود این اجلاس یک «مسیر ایروان» را برای تسریع در اجرای اهداف نهایی نهایی کند. چشم انداز در حال حاضر تیره و تار است. گزارش اقدام وضعیت تنوع زیستی، که پیش از اجلاس ارائه شد، نشان داد که کمتر از نیمی از اهداف ملی ارزیابی شده در مسیر درست قرار دارند.

ارمنستان به عنوان میزبان COP17 باید آماده باشد تا نشان دهد که تعهدات مورد بحث در ایروان در مورد صنعت معدن، مقررات زیست محیطی و رفتار با فعالان حفاظت نیز اعمال می شود. دولت های شرکت کننده باید از این اجلاس برای تحت فشار قرار دادن مقامات ارمنستان برای تقویت حفاظت از محیط زیست، اجرای کنترل آلودگی، اطمینان از ارزیابی های معتبر اثرات زیست محیطی و رسیدگی به نگرانی های مطرح شده توسط جامعه مدنی در مورد پروژه هایی مانند آمولسر استفاده کنند.

نظرات بیان شده در این مقاله متعلق به خود نویسنده است و لزوما منعکس کننده موضع تحریریه الجزیره نیست.