آیا درآمد پایه جهانی می تواند بخشی از راه حل در اقتصاد هوش مصنوعی باشد؟

در «اجلاس دیجیتالی» دولت آلمان در سال 2026 در اوایل نوامبر، یک روزنامه‌نگار از فردریش مرز، صدراعظم خواسته شد که یک دایره اقتصادی دشوار را مشخص کند: اگر هوش مصنوعی بتواند صدها هزار نفر را در چند سال آینده بی‌کار کند، آیا ممکن است دولت برای کاهش فاجعه اقتصادی به مردم درآمد اولیه بدهد؟

در کمال تعجب، مرز با اخراج صریح پاسخ نداد - همانطور که از یک سیاستمدار محافظه کار که به خاطر دیدگاه های نئولیبرالی و بازار پسندش شناخته می شود انتظار می رود.

به گزارش پایگاه خبری RND، او گفت: «در سال‌های اخیر همیشه در مورد این موضوع محتاط بوده‌ام. با این حال، من همچنین به خوبی می‌دانم که موضوع هوش مصنوعی دنیای کار ما را چنان تغییر اساسی خواهد داد که باید در سال‌های آینده به بسیاری از این مسائل فکر کنیم - از جمله این سوال: آیا بهره‌وری ما به اندازه کافی خوب نیست؟

آنچه این ابهام را قابل توجه می کند این است که بسیاری از سیاست های مرز از زمان صدراعظم شدن در سال گذشته شامل کار بیشتر آلمانی ها بوده است: اصلاحات برنامه ریزی شده بازنشستگی دولت او باعث افزایش سن بازنشستگی آلمان خواهد شد. در ژوئیه امسال، او از سرکوب مرخصی استعلاجی خبر داد. و در بهار سال گذشته که به سختی روی کار آمد، با انتقاد از مفهوم "تعادل بین کار و زندگی" و اعلام اینکه "ما در این کشور باید کارآمدتر و کارآمدتر کار کنیم."

برای مشاهده این ویدیو لطفا جاوا اسکریپت را فعال کنید و به مرورگر وب که از ویدیوی HTML5 پشتیبانی می کند ارتقا دهید.

اما به نظر می رسد این سیاست ها با واقعیت های قریب الوقوع بازار کار در دنیای هوش مصنوعی در تضاد هستند. این هفته، آندریا نالس، رئیس آژانس کار فدرال آلمان، هشدار داد که معرفی هوش مصنوعی در 15 سال آینده 800000 شغل برای آلمان هزینه خواهد داشت. اگرچه او همچنین گفت که هوش مصنوعی در نهایت می‌تواند تعداد مشابهی شغل ایجاد کند، اما واضح است که تحولات اجتماعی-اقتصادی قابل توجه خواهد بود.

نالس تنها شخصیت برجسته ای نیست که نگران از دست دادن شغل ناشی از هوش مصنوعی است. کارستن وایلدبرگر، وزیر تحول دیجیتال و نوسازی دولت آلمان، از هر فرصتی استفاده می‌کند و هشدار می‌دهد که آلمان باید برای اختلالات اقتصادی هوش مصنوعی آماده شود.

و حتی برای Wildberger، مدیر عامل سابق یک شرکت خرده‌فروشی بزرگ، بخشی از اقتصاد آینده ممکن است به پول رایگان به مردم خلاصه شود. او در ماه مارس به Neue Osnabrücker Zeitung گفت که او متقاعد شده بود که "درآمد پایه بدون قید و شرط می تواند بخشی از راه حل برای کاهش تحولات در بازار کار باشد."

کمپین‌ها با احتیاط از این گشایش جدید از بخش‌های غیرمنتظره استقبال کرده‌اند. کریستن هرمان، عضو هیئت مدیره در موسسه غیرانتفاعی Mein Grundeinkommen (درآمد پایه من) که پروژه های مختلفی را اجرا می کند که تأثیر اجتماعی و اقتصادی UBI را بررسی می کند، گفت: «این نشان می دهد که در مواجهه با تحولات فناوری، ما همچنین باید به این سؤال که چگونه باید ثبات اقتصادی مردم را تضمین کنیم، متفاوت نگاه کنیم.

او به دویچه وله گفت: «اما من همچنین فکر می‌کنم که اظهارات فردی سیاستمداران به معنای تغییر سیاسی نیست. این فقط به این معنی است که ما باید وارد یک بحث جدی و سازنده در مورد اینکه درآمد پایه چه نقشی می تواند داشته باشد، وارد شویم.»

ایده درآمد پایه جهانی (UBI) بسیار قدیمی است: به عنوان مثال، فیلسوف انگلیسی رنسانس توماس مور در کتاب اتوپیا در سال 1516 از آن یاد می کند. اما از قرن بیستم، تا حد زیادی به عنوان یک تصور آرمان‌گرایانه که توسط چپ‌ها پذیرفته شده است تلقی می‌شود - یعنی تا زمانی که برخی از سرشناس‌ترین روسای فناوری جهان به این ایده به‌عنوان راهی برای خنثی کردن پیشرفت‌های اتوپیایی که به گفته آنها هوش مصنوعی به ارمغان می‌آورد، پایبند ماندند. در سال 2017، ایلان ماسک، که دو سال پیش از آن شرکت OpenAI را تأسیس کرده بود، پیش‌بینی کرد که درآمد پایه جهانی در مرحله‌ای اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.

از آن زمان، چهره‌های پیشرو در بخش هوش مصنوعی، از جمله داریو آمودی، مدیرعامل Anthropic، و سام آلتمن، بنیانگذار دیگر OpenAI، همگی در حمایت از UBI به ثبت رسیده‌اند (اگرچه علاقه آلتمن از زمانی که او یک آزمایش عظیم UBI را در ایالات متحده در سال 2019 راه‌اندازی کرد تا حدودی کاهش یافته است).

اما هرمان می‌گوید وقتی چنین چهره‌هایی به این ایده اشاره می‌کنند، این یک "شمشیر دولبه" است. او متقاعد نشده است که سازمان هایی مانند او و افرادی مانند ایلان ماسک همان چیزی را می خواهند. او گفت: «از یک طرف، وقتی بحث در مورد درآمد پایه مورد توجه صداهای برجسته قرار می گیرد، همیشه خوب است. از سوی دیگر، درآمد پایه‌ای که افراد کسب‌وکار فناوری درباره آن صحبت می‌کنند، نوعی درآمد پایه نئولیبرالی است: آنها در مورد اینکه وقتی شغل سودآور دیگری برای مردم وجود ندارد، چه کاری باید انجام دهند، صحبت می‌کنند، زیرا آنها هنوز در واقع به افراد برای انجام برخی کارها نیاز دارند، در حالی که ما در مورد درآمد پایه صحبت می‌کنیم.

این به معنای ارائه یک پایگاه اقتصادی مطمئن به مردم - قبل از وقوع بحران در بازار کار است.

آنچه نظر مرز و وایلدبرگر را بیش از پیش برانگیخته می‌کند این است که اقتصاددانان جریان اصلی آلمان مدت‌هاست که ایده درآمد پایه را رد کرده‌اند. Dominik Enste، مدیر بخش دموکراسی، جامعه و اخلاق اقتصادی در مؤسسه اقتصادی آلمان (IW) در کلن، این ایده را رد کرد - هوش مصنوعی یا بدون هوش مصنوعی. او گفت که UBI بسیار گران بود، به خصوص در کشوری که در حال حاضر هزینه های رفاه اجتماعی زیادی دارد.

او در ایمیلی به دویچه وله گفت: «بسیاری از اقتصاددانان محاسبه کرده‌اند که اجرای این امر در بسیاری از کشورها از نظر مالی غیرممکن است – مثلا در آلمان، صرفا به دلیل نیاز به تأمین مالی تعهداتی که قبلا انجام شده‌اند (از جمله پرداخت‌های بازنشستگی).

با این حال، وی همچنین افزود: "اگر کار با هوش مصنوعی جایگزین شود و در صورت لزوم مالیات بر درآمد حاصل از هوش مصنوعی قرار گیرد، باید سیستم تامین اجتماعی خود را تغییر دهیم. اما این یک درآمد پایه مشروط خواهد بود که همچنان انگیزه هایی برای کسب درآمد فراهم می کند."

سایر اقتصاددانان نسبت به این ایده مثبت تر هستند. ماکسیمیلیان کاسی، استاد اقتصاد در دانشگاه آکسفورد و نویسنده کتابی در مورد تأثیر هوش مصنوعی بر جامعه، می‌گوید: «اینکه چگونه این اتفاق می‌افتد به بسیاری از انتخاب‌های ما بستگی دارد، و به این بستگی دارد که چه کسی، به نفع چه کسی این انتخاب‌ها را انجام می‌دهد. اما بسیاری از تلاش‌های فعلی جایگزینی کارگران برای افزایش سود و افزایش کنترل شرکت‌ها است، اگرچه این تنها راه ممکن نیست.»

او از طریق ایمیل به دویچه وله گفت: کاسی همچنین فکر می‌کند که این ایده خوبی است، "مخصوصا اگر به روشی پیشرونده تامین مالی شود (به طوری که فقط کسانی که در انتهای توزیع درآمد قرار دارند دریافت‌کنندگان خالص باشند). "هر چند "چاپ کوچک" بسیار مهم است!"

اگر هشدارهای وایلدبرگر، ماسک، آلتمن و همکاران. باید باور داشت که هوش مصنوعی در حال حاضر باعث ایجاد تحولی بزرگتر از هر پیشرفت تکنولوژیکی دیگر در تاریخ شده است: تا حدی به دلیل سرعت نوآوری ها، بلکه به دلیل مقیاس تأثیر بالقوه: نوآوری هوش مصنوعی بر مشاغل طبقات متوسط ​​شهری سنتی در سراسر جهان تأثیر می گذارد. در سال 2024، صندوق بین‌المللی پول (IMF) پیش‌بینی کرد که حدود 40 درصد از اشتغال در جهان توسط نوآوری‌های هوش مصنوعی شکل می‌گیرد و 60 درصد آن در کشورهای ثروتمند و صنعتی شکل می‌گیرد.

هرمان به نوبه خود فکر می‌کند که ما هنوز سؤالات واقعا اساسی در مورد پیامدهای اجتماعی-اقتصادی هوش مصنوعی نمی‌پرسیم: نه فقط اینکه چگونه مشاغل از دست رفته را جایگزین کنیم و سیستم سرمایه‌داری را ادامه دهیم، بلکه واقعا می‌خواهیم از هوش مصنوعی برای چه استفاده کنیم؟ همانطور که او می گوید: "وقتی ما از طریق هوش مصنوعی بهره وری بیشتری داشته باشیم، چه کسی واقعا سود می برد؟ و چگونه این سود را بین همه توزیع کنیم؟"

او استدلال می‌کند که به همین دلیل است که باید در مورد چگونگی استفاده دقیق از هوش مصنوعی در دنیای کار بحث شود: هرمان گفت: «اینکه کدام مشاغل با هوش مصنوعی جایگزین می‌شوند، قانون طبیعت نیست.» این چیزی است که ما می‌توانیم آن را از نظر سیاسی و اجتماعی شکل دهیم - و پس از آن سؤال بزرگتر این است: چه کسی می‌تواند نظر بدهد؟