آیا پس از پکک، پژاک هم سلاحهایش را زمین میگذارد؟
در حالی که پکک در ترکیه وارد روند خلع سلاح شده، پژاک میگوید بخشی از این روند نیست. با این حال ریوار آبدانان، عضو شورای مدیریت و سخنگوی پژاک در گفتوگو با دویچه وله احتمال آغاز مذاکرات با جمهوری اسلامی را رد نمیکند.
با تصویب چارچوب قانونی که قرار است زمینه حقوقی اجرای روند خلع سلاح و انحلال پکک در ترکیه را فراهم کند، اکنون توجهها به پیامدهای منطقهای این روند معطوف شده است.
نیروهای دموکراتیک سوریه که یگانهای مدافع خلق، یپگ، ستون اصلی آن را تشکیل میداد و ترکیه آن را "شاخه پکک در سوریه" میداند، اوت گذشته خود را منحل کرد. به این ترتیب، روندی سیاسی میان دمشق و نیروهای کرد در سوریه آغاز شد.
اما سرنوشت پژاک که از سوی ترکیه بهعنوان شاخه پکک در ایران شناخته میشود، چه خواهد شد؟
پژاک یا "حزب حیات آزاد کردستان" که در ترکیه تشکیلاتی مرتبط با "پکک (حزب کارگران کردستان) و کجک (اتحادیه جوامع کردستان)" ارزیابی میشود، خود را یک "جنبش سیاسی" مستقل معرفی میکند و میگوید، بخشی از روندی که در ترکیه آغاز شده، نیست.
ریوار آبدانان، عضو شورای مدیریت و سخنگوی پژاک، در گفتوگو با بخش ترکی دویچه وله گفت، خلع سلاح یا انحلال هر سازمان یا حزب کردی، تعهدی برای پژاک ایجاد نمیکند.
او گفت: «خلع سلاح یا انحلال هیچ سازمان یا حزب کردی، برای پژاک الزامآور نیست.»
آبدانان همچنین تاکید کرد که پژاک تشکیلاتی مستقل است و تصمیمهای خود را بر اساس تحولات سیاسی داخل ایران اتخاذ میکند.
تهران نیز مانند ترکیه، پژاک را یک گروه مسلح تروریستی میداند. جمهوری اسلامی همچنین آمریکا و اسرائیل را متهم میکند که با استفاده از گروههای مسلح کرد ایرانی در پی گشودن جبههای جدید در داخل ایران هستند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در ماه ژوئیه گفته بود ترکیه در جلوگیری از چنین اقدامی نقش داشته است. عراقچی همچنین در نوامبر ۲۰۲۵ در نشست خبری مشترک با هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه در تهران، اعلام کرده بود که ایران از روند خلع سلاح پکک حمایت میکند.
یکی از مهمترین ابعاد خلع سلاح پکک، سرنوشت حضور مسلحانه این گروه در شمال عراق است.
در صورت تخلیه اردوگاههای پکک در قندیل (منطقهای کوهستانی در اقلیم کردستان عراق در نزدیکی مرز ایران و عراق)، سرنوشت سلاحها و اعضای این گروه برای تداوم روند خلع سلاح اهمیت خواهد داشت.
حضور پژاک در منطقه قندیل نیز این پرسش را مطرح کرده است که آیا نیروها یا بخشی از ظرفیت نظامی پکک ممکن است به تشکیلات دیگری منتقل شود یا خیر.
دکتر محمدرضا هیئت، استاد دانشگاه آنکارا و رئیس موسسه مطالعات تبریز در گفتوگو با بخش ترکی دویچه وله میگوید، آنکارا موفقیت این روند را صرفا بر اساس اعلام انحلال پکک ارزیابی نخواهد کرد.
به گفته او، سرنوشت سلاحها، نیروها، اردوگاهها و زنجیره فرماندهی نیز در ارزیابی نتیجه این روند تعیینکننده خواهد بود.
هیئت میگوید: «اگر یک سازمان منحل شود، اما نیروی مسلح آن در همان کوهها، با همان امکانات و در همان چارچوب ایدئولوژیک و تنها با نامی دیگر به فعالیت ادامه دهد، نمیتوان گفت که مسئله واقعا پایان یافته است.»
ریوار آبدانان اما میگوید، تغییر وضعیت حضور پکک در قندیل به این معنا نیست که پژاک نیز این منطقه را ترک خواهد کرد.
او تاکید میکند، پژاک حضور خود را در مناطقی که اکنون در آن فعالیت دارد ادامه خواهد داد، هرچند به گفته او: «سلاح دیگر برای ما جایگاهی محوری ندارد.»
آبدانان میگوید، فعالیتهای پژاک نه متوجه ترکیه، بلکه متوجه ایران است و تصمیمهای این گروه درباره فعالیتها و آینده خود نیز به شرایط سیاسی ایران بستگی دارد.
او همچنین مدعی است که پژاک چه در گذشته و چه امروز تهدیدی امنیتی برای ترکیه و عراق نبوده و فعالیتهایش صرفا متوجه ایران است.
سخنگوی پژاک از ارائه آماری درباره تعداد اعضای این گروه خودداری کرد. او همچنین ادعای دریافت سلاح از آمریکا یا هر دولت دیگری را رد کرد.
محمدرضا هیئت نیز معتقد است در صورت از بین رفتن دائمی ظرفیت مسلحانه پکک، ترکیه ممکن است توجه بیشتری به پژاک و دیگر گروههایی معطوف کند که آنها را مرتبط با کجک (اتحادیه جوامع کردستان) میداند.
با این حال، به گفته هیئت، نگرانی اصلی آنکارا جایگزین کردن یک گروه با گروه دیگر نیست، بلکه جلوگیری از ادامه فعالیت نیروها، تسلیحات و ظرفیت لجستیکی پکک در قالب تشکیلاتی دیگر است.
برای پژاک، تحولاتی که آینده این گروه را تعیین میکنند، بیش از هر چیز در ایران رقم خواهند خورد.
ریوار آبدانان احتمال مذاکره با جمهوری اسلامی در قالب روندی مشابه آنچه در ترکیه جریان دارد را کاملا رد نمیکند.
با این حال، او با تقلیل مسئله کردها به موضوع خلع سلاح مخالف است.
آبدانان میگوید: «اگر جمهوری اسلامی ایران آماده باشد از ساختار کنونی متمرکز و مخالف تکثر فاصله بگیرد و برنامه سیاسی مشخصی برای تغییرات بنیادین در کشور ارائه کند، این طبیعتا مثبت خواهد بود. اما تاکنون چنین اراده یا گرایشی را در جمهوری اسلامی ایران ندیدهایم.»
با این حال، وضعیت میدانی نشان میدهد که آغاز روندی مشابه ترکیه در ایران، دستکم در کوتاهمدت، با موانع جدی روبهرو است.
پژاک همچنان ظرفیت مسلحانه خود را حفظ کرده و درگیری میان شاخه مسلح این گروه با سپاه پاسداران و نیروهای امنیتی ایران در غرب کشور ادامه دارد. در ماه ژوئن امسال نیز در اطراف مریوان، بانه و مهاباد درگیریهای تازهای میان دو طرف رخ داد.
با توجه به اینکه تهران پژاک را یک تهدید امنیتی میداند و پژاک نیز ظرفیت مسلحانه خود را بهطور کامل کنار نگذاشته، تاکنون هیچ گام مشخصی که نشاندهنده آغاز روندی سیاسی مشابه ترکیه میان دو طرف باشد، برداشته نشده است.
آبدانان درباره تاثیر احتمالی روند ترکیه بر ایران نیز میگوید: «اگر روند صلح در ترکیه و گذار این کشور به یک جمهوری دموکراتیک با موفقیت به نتیجه برسد، این روند میتواند به الگو و تجربهای ارزشمند برای حل مسئله کردها در ایران و دموکراتیکشدن سراسر خاورمیانه تبدیل شود.»
پژاک در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی در ایران تاسیس شد و فعالیتهای خود را عمدتا در غرب ایران، بهویژه در امتداد مرز ایران و عراق و بخشهایی از استانهای آذربایجان غربی و کردستان، دنبال میکند.
این گروه خود را جنبشی مدافع حقوق سیاسی، فرهنگی و اداره محلی کردها معرفی میکند.
جمهوری اسلامی اما پژاک را یک گروه مسلح میداند و سالهاست میان نیروهای امنیتی ایران و اعضای این گروه درگیریهایی رخ میدهد. مناطق کوهستانی در امتداد مرز ایران و عراق از جمله مناطقی هستند که پژاک در آنها فعالیت دارد.
میان خطمشی سیاسی پژاک و نظریه "کنفدرالیسم دموکراتیک" عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پکک در ترکیه، نزدیکی فکری وجود دارد. با این حال پژاک میگوید، این نزدیکی ایدئولوژیک به معنای وجود رابطه تشکیلاتی با پکک نیست.