«سودجویی از رنج»: سرمایه‌گذاری ابرثروتمندان بحران اقلیم را تشدید و از بازسازی سود می‌برند
تعهدهای اقلیمی کشورها ناکافی است؛ آکسفام فاش می‌کند ثروتمندان بسیار چگونه از فجایع و بحران‌های آب‌وهوایی سود می‌برند.
یک گزارش تازه سازمان ملل متحد به روشنی نشان می‌دهد که نمی‌توانیم برای محدود نگه داشتن افزایش دمای جهانی در سطحی امن، به تعهدهای کنونی اقلیمی دولتهای ملی تکیه کنیم.بر اساس تازه‌ترین برنامه‌ها، انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۳۵ تنها شش درصد نسبت به سطح سال ۲۰۱۹ کاهش می‌یابد.این رقم کمتر از برآورد سال گذشته است که کاهش ده درصدی را پیش‌بینی می‌کرد؛ رقمی که تا حد زیادی ناشی از خروج آمریکا از توافق پاریس است. با این حال، این سطح هنوز فاصله زیادی با کاهش ۶۰ درصدی دارد که دانشمندان آن را برای محدود کردن گرمایش به ۱٫۵ درجه سانتی‌گراد، آستانه جلوگیری از پیامدهای فاجعه‌بار و برگشت‌ناپذیر اقلیمی، لازم می‌دانند.با تجمیع تعهدهای ۱۵۴ کشور، این گزارش ۷۱ درصد از کل انتشارها را پوشش می‌دهد. حتی اگر همه کشورها برنامه‌های الزام‌آور خود را در چارچوب توافق پاریس به طور کامل اجرا کنند و به اهداف مشروط خود نیز برسند، میزان کاهش انتشار تنها به حدود ۹ درصد خواهد رسید.برای آنکه گرمایش در سقف جایگزین توافق پاریس یعنی ۲ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی باقی بماند، انتشارها باید تا سال ۲۰۳۵ به میزان ۳۷ درصد کاهش یابد.حتی اگر تلاشها برای کاهش انتشارها موفق باشد، سازمان ملل اوایل همین ماه هشدار داد که جهان در مسیر عبور موقت، یا احتمالا طولانی‌مدت، از سقف ۱٫۵ درجه‌ای قرار دارد. این هشدار باعث شد اتحادیه اروپا اعلام کند کشورها باید خود را برای احتمال افزایش ۳ درجه‌ای دما تا سال ۲۱۰۰ آماده کنند.آیا سرمایه‌گذاران خصوصی می‌توانند تغییر محسوسی در روند گرمایش جهانی ایجاد کنند؟در گزارشی دوم که آن هم در ۲۷ اکتبر منتشر شد، سازمان ملل اعلام کرد که تامین مالی جهانی اقلیم رو به افزایش است اما هنوز فاصله زیادی با سطح مورد نیاز دارد.میانگین سالانه تامین مالی اقلیمی در جهان در سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ حدود ۱٫۹ تریلیون دلار (۱٫۷ تریلیون یورو) بوده که نسبت به دوره ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲، ۳۲ درصد افزایش نشان می‌دهد. این رشد عمدتا ناشی از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در فناوریهای کم‌انتشار از جمله انرژیهای تجدیدپذیر و نیز هزینه‌کرد خانوارها برای خودروهای برقی، برق خورشیدی و پمپهای حرارتی است.با توجه به ناکافی بودن تلاشهای دولتها، این پرسش مطرح است که آیا سرمایه‌گذاری خصوصی می‌تواند این کمبود را جبران کند؟یک گزارش (منبع به زبان انگلیسی) جداگانه از خیریه اکسفام که پیش از برگزاری نشستهای اقلیمی COP۳۱ در ترکیه منتشر شده، استدلال می‌کند که برای ثروتمندترین سرمایه‌گذاران، انگیزه‌ها اغلب آنان را به سمت و سویی نادرست سوق می‌دهد.اکسفام می‌گوید ابرثروتمندان نه تنها از طریق فعالیتهای آلاینده به بحران اقلیمی دامن می‌زنند، بلکه در حال «سودجویی از رنج» نیز هستند؛ آنها گاه یک «سود دوگانه» به دست می‌آورند: نخست از صنایعی که موتور فروپاشی اقلیمی هستند و سپس از کسب‌وکارهایی که در زمینه آمادگی و بازسازی پس از فجایع فعالیت می‌کنند.ابرثروتمندان چگونه از بحران اقلیمی سود می‌برند؟شاخص تازه اکسفام با عنوان «شاخص تخریب و بازسازی» که بخشی از گزارش «شکاف فاجعه: چگونه هرج‌ومرج اقلیمی نابرابری را تعمیق و اقلیتی را ثروتمندتر می‌کند» است، ۲۱۷ شرکت را بررسی کرده؛ برخی در صنایعی فعالند که فروپاشی اقلیمی را پیش می‌برند و برخی دیگر در صنایعی کار می‌کنند که برای مواجهه با فجایع اقلیمی یا بازسازی پس از آن آماده می‌شوند. به گفته این خیریه، شرکتهای حاضر در این شاخص در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط ۱٫۸ میلیارد دلار (۱٫۶ میلیارد یورو) سود کسب کرده و به طور میانگین بیش از ۱ میلیارد دلار به سهامداران پرداخت کرده‌اند. انتظار می‌رود بازار جهانی بازسازی پس از فاجعه تا سال ۲۰۲۹ از ۷۰ میلیارد دلار (۶۳ میلیارد یورو) در سال به ۹۲ میلیارد دلار (۸۴ میلیارد یورو) افزایش یابد.اکسفام می‌گوید سرمایه‌گذاریهای هزار میلیاردر ثروتمند جهان در سال ۲۰۲۵ با انتشار ۴۸۶ میلیون تن دی‌اکسید کربن معادل پیوند داشته است. اگر این گروه را یک کشور فرض کنیم، در جایگاه نوزدهمین آلاینده بزرگ جهان قرار می‌گیرند. ۷۱ درصد این سرمایه‌گذاریها در بخشهای پرآلاینده‌ای مانند نفت، گاز و صنایع شیمیایی است.انتشارهای ابرثروتمندان با میلیونها مرگ پیوند دارداکسفام می‌گوید ثروتمندترینها همچنین به شکلی نامتناسب سهم دارند در انتشارهایی که این بحران را رقم می‌زنند. ثروتمندترین ۰٫۱ درصد جمعیت جهان، یعنی حدود ۸ میلیون نفر، بیش از مجموع انتشارهای ۴۴ درصد فقیرتر بشریت – در حدود ۳٫۵ میلیارد نفر – گازهای گلخانه‌ای تولید می‌کنند. برآورد اکسفام نشان می‌دهد انتشارهای متعلق به ثروتمندترین یک درصد از مردم، از سال ۱۹۹۰ تاکنون مسئول حدود ۲۰ درصد گرمایش جهانی بوده است. بر اساس این گزارش، تنها انتشارهای یک سال این گروه در طول قرن بعدی به مرگ اضافه ۱٫۹ میلیون نفر بر اثر گرما منجر خواهد شد.اکسفام با توصیف فجایع اقلیمی به عنوان «ماشینهای نابرابری»، به پژوهشی (منبع به زبان انگلیسی) منتشر شده در نشریه نیچر اشاره می‌کند که نشان می‌دهد مرگ‌ومیر ناشی از سیل در کشورهایی که نابرابری بیشتری دارند هفت برابر بالاتر است.با این حال، ثروتمندان در بهترین موقعیت برای حفاظت از خود قرار دارند؛ از خرید خانه‌های ایمن‌تر گرفته تا استخدام آتش‌نشانان خصوصی. خانوارهای ثروتمند همچنین توانایی جذب افزایش قیمت مواد غذایی و بیمه‌کردن داراییهای خود را دارند. در مقابل، فقرا معمولا در مناطق آسیب‌پذیرتر و در واحدهای مسکونی کم‌کیفیت زندگی می‌کنند و پس‌انداز کمتری برای اتکا در شرایط بحران دارند. اکسفام از دولتها می‌خواهد انتشارهای ابرثروتمندان، از جمله انتشارهای ناشی از سرمایه‌گذاریهای آنان، را محدود کنند، کشورهای ثروتمند را وادارند منابع مالی بسیار بیشتری بر پایه کمک بلاعوض برای سازگاری با اقلیم فراهم کنند و به سودجویی از فجایع اقلیمی پایان دهند.