نشست مسکو کاهش تسلط روسیه بر متحدان شوروی سابق را آزمایش می کند

روابط پرتنش کرملین با ارمنستان در نشست امنیتی مسکو مورد توجه قرار خواهد گرفت.

رئیس جمهور ولادیمیر پوتین، روز چهارشنبه ریاست جلسه شورای امنیت جمعی سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO)، بلوک نظامی تحت سلطه روسیه پس از شوروی را بر عهده خواهد داشت.

اما از فوریه 2024، مشارکت ارمنستان در این بلوک متوقف شده است.

در حالی که عضویت از نظر فنی وجود دارد، ارمنستان در فعالیت‌های بلوک شرکت نمی‌کند و پس از شکست در جنگ علیه آذربایجان عملا آن را تحریم کرده است. ایروان این گروه را به دلیل عدم ارائه حمایت معنادار در طول درگیری سرزنش کرد.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین هفته گذشته گفت که ارمنستان عملا در عملیات سازمان پیمان امنیت جمعی شرکت نمی کند. "آنچه در آینده اتفاق می افتد به ماهیت بحث های درون سازمان بستگی دارد."

نیکول پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان در 5 نوامبر گفت که "علاقه ما به سازمان پیمان امنیت جمعی مسیر خود را طی کرده است".

در طول جنگ 2020 با آذربایجان بر سر قره باغ کوهستانی، منطقه ای که زمانی تحت تسلط ارامنه قومی بود، سازمان پیمان امنیت جمعی نتوانست به اصل اصلی خود عمل کند.

نه روسیه و نه سایر کشورهای عضو - بلاروس و سه کشور آسیای مرکزی قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان - برای کمک به ارمنستان سربازی اعزام نکردند، اگرچه منشور CSTO چنین کمکی را پیش بینی کرده است.

مسکو همچنین دارای دو پایگاه نظامی در ارمنستان با هزاران سرباز و مرزبان است.

آذربایجان که در سال 1999 از پیمان پیمان امنیت جمعی خارج شد، از تسلیحات جدیدی استفاده کرد که از روسیه به ارزش میلیاردها دلار تهیه شده بود.

پیروزی نظامی باکو همچنین متکی بر هواپیماهای بدون سرنشین ساخت ترکیه و اسرائیل و کتاب بازی بازنگری شده جنگ بود که نشان دهنده پیشرفت های اخیر در جنگ و فناوری نظامی بود.

موضع پاشینیان علیه کرملین از زمان به قدرت رسیدن او در سال 2018 پس از اعتراضات گسترده علیه رهبران ارمنی مورد حمایت روسیه، خاری در چشم مسکو بوده است. ایروان همچنین به دنبال عضویت در اتحادیه اروپا است.

گالیا ابراگیمووا، کارشناس آسیای مرکزی مستقر در مولداوی، به الجزیره گفت، اقدامات برای سلب حق رای ارمنستان در سازمان پیمان امنیت جمعی به منزله "یک شلاق نمایشی" است.

او گفت: «با توجه به اینکه سایر کشورهای سازمان پیمان امنیت جمعی از نظر اقتصادی بیشتر به روسیه وابسته هستند یا به منطق «ببر را نزن» پایبند هستند، آنها مادر خود را حفظ خواهند کرد یا تماشا خواهند کرد که چگونه یک دانش آموز بد را در کلاس شلاق می زنند.

دستکش سیاسی که ارمنستان - کشوری 3 میلیون نفری که با ورود بیش از 100000 نفر از قره باغ کوهستانی مقابله می کند - به سمت مسکو انداخت، نشان دهنده تغییر پارادایم در اتحاد جماهیر شوروی سابق است.

علیشیر ایلخاموف، رئیس اتاق فکر آسیای مرکزی مستقر در لندن، به الجزیره گفت: «زمان‌بندی ایروان برای این گام‌ها بسیار مفید است، زیرا روسیه بیش از حد درگیر جنگ خود در اوکراین است و تا حد زیادی به دلیل تحریم‌های [غربی] و حملات نظامی اوکراین به زیرساخت‌های اقتصادی روسیه و همچنین رکود در حال تضعیف شده است».

تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین در سال 2022 به لحظه مهم دیگری تبدیل شد که به نظر می رسید نشان دهد که سازمان پیمان امنیت جمعی چقدر ناکارآمد بوده است، زیرا هیچ یک از کشورهای عضو از مسکو حمایت نظامی نکردند.

اندکی قبل از شروع جنگ اوکراین، سازمان پیمان امنیت جمعی در ژانویه 2022، زمانی که روسیه هزاران نیروی حافظ صلح را به دنبال تظاهرات گسترده خیابانی به چندین شهر قزاقستان فرستاد، عضلات خود را خم کرد.

ایبراگیمووا معتقد است، اما شکست‌های گزارش‌شده مسکو در جنگ اوکراین، قدرت سیاسی و نظامی روسیه را «به افسانه‌ای تبدیل کرد که حتی مقامات و ارتش روسیه نیز به آن باور دارند - البته نه به کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی».

او گفت که تسلیحات روسی که کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی می توانند تهیه کنند، هم به عنوان «تخفیف» و هم «پیشرفته» فروخته می شود، اما در واقع، «سلاح های بسیار قدیمی هستند که روسیه به آنها نیازی نداشت».

در همین حال، کشورهای اتحاد جماهیر شوروی سابق در آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی قالب‌های جدیدی از تعامل نظامی پیدا می‌کنند.

یکی از آنها سازمان کشورهای ترک به رهبری ترکیه است که شامل آذربایجان و سه کشور آسیای مرکزی است.

در اواخر سپتامبر، هزاران نفر از نظامیان نخبه از ازبکستان، آذربایجان و ترکیه در قره باغ کوهستانی و در سواحل خزر آموزش دیدند تا کشتی ها، چتربازان را فرود آورند و از هواپیماهای بدون سرنشین برای حمله و تامین مهمات استفاده کنند.

در اکتبر 2025، آذربایجان، ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان رزمایش مشترکی برگزار کردند.

مسکو همچنین نتوانست ازبکستان، قدرت اقتصادی آسیای مرکزی را با جمعیت 37 میلیون نفری، متقاعد کند که دوباره به سازمان پیمان امنیت جمعی بپیوندد.

ازبکستان در سال 1999 اتحادیه را ترک کرد، در سال 2006 مجددا به آن پیوست و در سال 2012 عضویت خود را به حالت تعلیق درآورد و نقش "دولت ناظر" را ترجیح داد.

ایلخاموف گفت: «و اگرچه مسکو ناراحتی خود را از نشانه‌های بی‌وفاداری کشورهای اوراسیا مانند آذربایجان و ازبکستان ابراز می‌کند، اما تاکنون تنها با ابراز نارضایتی خود به صورت شفاهی محدود شده است».

در آینده نزدیک، مسکو [نمی‌تواند] گام‌های قاطعی برای مهار ملت‌های تا حدی بی‌وفادار منطقه بردارد.»

ایلخاموف گفت، شوکت میرضیایف، رئیس جمهور ازبکستان، تلاش می کند "گام های خود به سمت غرب را با نشان دادن وفاداری به مسکو جبران کند."

میرضیایف در مهم ترین تاریخ تقویم سیاسی مسکو شرکت کرده است - "رژه پیروزی" سالانه 9 مه که یادآور نقش تعیین کننده اتحاد جماهیر شوروی در شکست آلمان نازی است.

او همچنین نیروهای ازبکستانی را به رزمایش های مشترک با روسیه می فرستد - اما همچنین از مقامات غربی مانند مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، که در اواسط اکتبر از ازبکستان بازدید کرد، استقبال می کند.

ابراگیمووا گفت: «هرچقدر هم که مقامات روسی به ازبکستان تذکر دادند که بازگشت خوب است، اما هرگز چنین نکرد.

روسلان سلیمانوف، یکی از همکاران مرکز استراتژی‌های جدید اوراسیا، یک اندیشکده آمریکایی-بریتانیایی، به الجزیره گفت: تنها موضوع «واقعی» در دستور کار نشست مسکو، وضعیت امنیتی در افغانستان است که با آسیای مرکزی هم مرز است.

مقامات روسیه امسال هشدار داده اند که 23000 جنگجو از بیش از 20 گروه مسلح در افغانستان فعالیت می کنند.

داعش در استان خراسان (ISKP) که در چندین استان افغانستان فعالیت می کند، به ویژه خطرناک است.

سلیمانوف گفت که این گروه "به طور فعال جوانان را از آسیای مرکزی، به ویژه تاجیکستان جذب می کند."

عملیات این گروه بسیار فراتر از افغانستان است - مسئولیت حمله سال 2024 به سالن کنسرت مسکو را بر عهده گرفت که بیش از 140 نفر از جمله پنج کودک را کشت و بیش از 550 نفر را زخمی کرد.

در سال جاری، کشورهای سازمان پیمان امنیت جمعی امنیت را در مرز افغانستان و تاجیکستان که 1344 کیلومتر (835 مایل) است، تقویت کردند.

سلیمانوف گفت: «به همین دلیل است که روسیه و کشورهای آسیای مرکزی آنچه را که در افغانستان اتفاق می افتد جدی می گیرند.