هنر عصر یخبندان در غاری در اسپانیا سال‌ها زیر یادگاری‌های گردشگران پنهان شده بود
باستان‌شناسان در غاری در اسپانیا ۲۸۰ نقش متعلق به عصر یخبندان کشف کرده‌اند که بیش از ۶ دهه از چشم هزاران بازدیدکننده پنهان مانده بود.
باستان‌شناسان در غاری در اسپانیا ۲۸۰ نقش متعلق به عصر یخبندان کشف کرده‌اند که بیش از ۶ دهه از چشم هزاران بازدیدکننده پنهان مانده بود.
هزاران گردشگر در طول دهه‌ها از مقابل نقش‌های حکاکی‌شده روی دیواره‌های غاری در اسپانیا عبور کردند، بی‌آنکه بدانند با آثاری متعلق به عصر یخبندان روبه‌رو هستند. اکنون باستان‌شناسان ۲۸۰ نقش پیشاتاریخی را در این غار شناسایی کرده‌اند که یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های هنر غارنشینی در منطقه مدیترانه به شمار می‌رود.
غار کووا دِ لا فونت ماژور در منطقه کاتالونیا در شمال شرقی اسپانیا، مدت‌هاست که گردشگران، دانشمندان و حتی غارتگران آثار باستانی را به خود جذب می‌کند. این غار به‌دلیل چشم‌اندازهای زیبا و ارزش علمی‌اش شناخته شده است؛ اما تصور غالب این بود که دیواره‌های نسبتاً نرم آن برای خلق آثار هنری پیشاتاریخی مناسب نیستند. ظاهراً مشکل نه دیواره‌های غار، بلکه دقت نگاه بازدیدکنندگان بود.
ماجرا در سال ۲۰۱۹ آغاز شد؛ زمانی که جوزپ ماریا ورگس، باستان‌شناس مؤسسه دیرین‌بوم‌شناسی انسانی و تکامل اجتماعی کاتالونیا، هنگام بررسی بخش‌های مختلف غار متوجه مجموعه‌ای از خطوط عمودی روی دیواره‌ها شد. این خطوط در نگاه نخست چندان چشمگیر نبودند، اما بررسی دقیق‌تر آن‌ها به کشفی بسیار بزرگ‌تر منجر شد.
ورگس و همکارش، میریام سالاس-آلتس، پس از بررسی نظام‌مند حکاکی‌ها، در مجموع ۲۸۰ نقش متفاوت را روی دیواره‌ها و سقف تالاری به نام گاتونرس دِ کال پالتس شناسایی کردند. این مجموعه شامل ۵۵ نقش جانوری ازجمله اسب، گوزن، بز، گاو، گاو وحشی منقرض‌شده (نیاگاو) و خرس، همچنین ۴۰ خط موازی و چندین شکل هندسی دیگر است.
پژوهشگران قدمت آثار را دست‌کم ۱۹هزار سال تخمین می‌زنند؛ یعنی زمانی که انسان‌ها در دوره پارینه‌سنگی جدید و واپسین عصر یخبندان زندگی می‌کردند. بااین‌حال، تعیین سن دقیق حکاکی‌ها همچنان نیازمند بررسی‌های بیشتر است و احتمال دارد برخی از آن‌ها حتی پیش از فرهنگ مگدالنی ایجاد شده باشند.
جالب‌تر از خود آثار، داستان کشف آن‌ها است. ورگس هنگام نظارت بر عملیات کاوش در غار بود که یکی از پژوهشگران توجه او را به گروهی از گردشگران با لباس غواصی جلب کرد. این افراد ظاهراً در حال شرکت در یک مسیر ماجراجویانه بودند و از دهانه‌ای بیرون آمده بودند که به غاری کوچک در کنار مسیر اصلی راه داشت.
ورگس تصمیم گرفت این بخش را بررسی کند. او پس از ورود، متوجه شد دیواره‌ها پر از نام‌ها و تاریخ‌هایی هستند که بازدیدکنندگان از سال ۱۹۵۷ روی آن‌ها حک کرده‌اند. ورگس برای بررسی دقیق‌تر، کلاه ایمنی خود را برداشت و نور چراغ پیشانی‌اش را روی دیواره‌ها انداخت. در همین لحظه بود که متوجه خطوطی قدیمی‌تر شد؛ سپس خطوط دیگری دید و به‌تدریج دریافت که تمام این بخش درواقع تالاری مملو از آثار هنری دوران پارینه‌سنگی است.
ورگس و همکارش می‌گویند هنگام کشف آثار، ترکیبی از هیجان و ناباوری را تجربه کردند. به‌گفته آن‌ها، تصور اینکه هزاران بازدیدکننده از مقابل این حکاکی‌ها عبور کرده باشند، بدون آنکه کسی به ماهیت پیشاتاریخی آن‌ها پی ببرد، تقریباً باورنکردنی بود.
پژوهشگران معتقدند دلیل نادیده‌ماندن آثار تا حد زیادی به نحوه روشنایی محیط و پردازش اطلاعات بصری توسط مغز انسان مربوط می‌شود.
نقش‌های حکاکی‌شده روی دیواره‌ها هنگام تابش نور از روبه‌رو چندان واضح نیستند؛ درحالی‌که راهنماها و گردشگران معمولاً با چراغ پیشانی خود دقیقاً از همین زاویه دیواره‌ها را روشن می‌کنند. در مقابل، نوشته‌ها و یادگاری‌های امروزی که روی دیواره‌ها حک شده‌اند، بیشتر به چشم می‌آیند و توجه بازدیدکنندگان را به خود جلب می‌کنند.
به بیان دیگر، ممکن است برخی افراد متوجه نقش‌های واضح‌تری مانند تصویر اسب شده باشند، اما هرگز به قدمت یا ماهیت آن‌ها فکر نکرده باشند.
پژوهشگران این مسئله را به نحوه فیلترکردن و سازمان‌دهی اطلاعات بصری توسط مغز نسبت می‌دهند. آن‌ها برای توضیح این موضوع به تجربه یکی از باتجربه‌ترین راهنمایان غار اشاره می‌کنند که صدها بار از این تالار بازدید کرده، اما هرگز متوجه تصویر اسب نشده بود.
بااین‌حال، پس از آنکه توجه راهنما به تصویر جلب شد، دیگر نمی‌توانست آن را نادیده بگیرد. از آن پس، تصویر اسب نخستین چیزی بود که هنگام ورود به تالار به چشمش می‌آمد.
غار کووا د لا فونت ماژور نه‌تنها به‌دلیل تعداد زیاد حکاکی‌ها، بلکه به‌خاطر تنوع و ویژگی‌های هنری آن‌ها اهمیت دارد.
در میان ۵۵ نقش جانوری، تصویر خرس یکی از نمونه‌های جالب توجه است؛ چراکه نمایش خرس در هنر دوران پارینه‌سنگی چندان رایج نیست. در این حکاکی، خرس با گوش‌هایی رو به جلو و دهانی اندکی باز به تصویر کشیده شده است.
کووا د لا فونت ماژور اکنون سومین مجموعه بزرگ شناخته‌شده از هنر غارنشینی عصر یخبندان در بخش مدیترانه‌ای شبه‌جزیره ایبری محسوب می‌شود
برخی دیگر از نقش‌ها ماهیتی انتزاعی دارند. ازجمله ردیف‌هایی از خطوط عمودی و موازی که ظاهری شبیه نرده دارند و مجموعه‌ای از شکل‌های پیچیده و حلقه‌مانند که حتی ممکن است در نگاه نخست به نوعی خط نوشتاری شباهت داشته باشند. البته پژوهشگران هنوز نمی‌دانند این نقش‌های حلقه‌ای دقیقاً چه زمانی ایجاد شده‌اند.
اهمیت مجموعه کشف‌شده زمانی روشن‌تر می‌شود که آن را با دیگر محوطه‌های هنر صخره‌ای منطقه مقایسه کنیم. براساس بررسی پژوهشگران، کمتر از ۱۰ درصد مجموعه‌های هنر صخره‌ای این منطقه بیش از ۲۰ نقش جانوری دارند و حدود ۷۵ درصد آن‌ها حداکثر پنج نقش جانوری را در خود جای داده‌اند. در چنین شرایطی، وجود ۵۵ نقش جانوری در یک غار، آن را به محوطه‌ای استثنایی تبدیل می‌کند.
درواقع، کووا د لا فونت ماژور اکنون سومین مجموعه بزرگ شناخته‌شده از هنر غارنشینی عصر یخبندان در بخش مدیترانه‌ای شبه‌جزیره ایبری محسوب می‌شود.
پژوهشگران برای اطمینان از اصالت آثار، ویژگی‌های فیزیکی حکاکی‌ها و ترکیب شیمیایی آن‌ها را بررسی کردند تا احتمال جعلی‌بودن یا تعلقشان به دوران معاصر را رد کنند. سپس با مقایسه ویژگی‌های فنی، سبکی و موضوعی آثار با مجموعه‌های دیگری که قدمتشان مشخص بود، سن تقریبی آن‌ها را تخمین زدند. همچنین برای بررسی زمان حضور انسان‌ها در محوطه، از تاریخ‌گذاری رادیوکربن استفاده کردند.
بااین‌حال، تعیین قدمت دقیق حکاکی‌ها همچنان یکی از اهداف اصلی پژوهشگران است. آن‌ها قصد دارند با استفاده از روش تاریخ‌گذاری اورانیوم، رسوبات کلسیتی تشکیل‌شده روی یکی از تصاویر جانوری را بررسی کنند. این روش می‌تواند به محدودکردن بازه زمانی ایجاد آثار کمک کند.
از سوی دیگر، احتمال دارد غار هنوز رازهای دیگری در خود پنهان کرده باشد. در بخش‌هایی از آن، رسوبات مسیر ورودی برخی گذرگاه‌ها را مسدود کرده‌اند. این گذرگاه‌ها ممکن است به تالارهای ناشناخته دیگری منتهی شوند؛ درست مانند بخشی که آثار تازه در آن کشف شدند و تا سال ۱۸۵۳ زیر رسوبات مدفون مانده بودند.
سالاس-آلتس و ورگس معتقدند کشف اخیر تصور پیشین درباره پراکندگی هنر صخره‌ای دوران پارینه‌سنگی را تغییر می‌دهد. به‌گفته آن‌ها، شمال شرقی شبه‌جزیره ایبری نیز محوطه‌هایی بسیار مهم از هنر پارینه‌سنگی در خود جای داده است.
نتایج پژوهش در نشریه Antiquity منتشر شده است.