بنای تاریخی «سه‌گنبد» ارومیه؛ یادگار 800 ساله سلجوقیان در ایران
بنای تاریخی سه‌گنبد در شهر ارومیه، از آثار برجسته معماری دوره سلجوقیان در این منطقه از ایران به شمار می‌رود.
بنای تاریخی سه‌گنبد (اؤچ گنبد) در شهر ارومیه، مرکز استان آذربایجان غربی، با قدمتی بیش از 800 سال، از آثار برجسته معماری دوره سلجوقیان و یکی از نمادهای حضور تاریخی ترک‌ها در این منطقه از ایران به شمار می‌رود.
این بنای تاریخی که در محله «بازارباش» ارومیه قرار دارد، در سال 1201 میلادی (580 هجری قمری) به دستور شیشقاط مظفری، از امیران سلجوقی و به دست معماری به نام منصور بن موسی ساخته شده است.
سه‌گنبد از نظر معماری شباهت‌هایی به برج طغرل در شهر ری دارد و با ارتفاع 13 متر و قطر پنج متر، از دو طبقه تشکیل شده است. بر اساس روایت‌های تاریخی، این بنا ابتدا آتشکده زرتشتیان بوده و بعدها طبقه پایین آن به آب‌انبار و طبقه بالا به آرامگاه تبدیل شده است. تزئینات آجری، نقوش هندسی، کتیبه‌های کوفی و مقرنس‌کاری ورودی از ویژگی‌های برجسته معماری این اثر محسوب می‌شوند.
درباره نام‌گذاری این بنا گفته می‌شود که در گذشته دو گنبد مشابه دیگر نیز در ارومیه وجود داشته که با گذشت زمان از بین رفته‌اند؛ هرچند برخی نام آن را مرتبط با ساختار معماری بنا می‌دانند.
در محوطه سه‌گنبد، علاوه بر شماری از آرامگاه‌ها، کتیبه‌هایی متعلق به دوره اورارتو و ایران باستان و مجسمه‌های سنگی حیوانات مربوط به دوره آق‌قویونلوها نیز نگهداری می‌شود.
این بنا در هفتم دسامبر 1935 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و اکنون با عنوان موزه سنگی سه‌گنبد، از جاذبه‌های تاریخی مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی است.
پویا پیری، نگهبان این مجموعه تاریخی در گفت‌وگو با خبرنگار آنادولو، گفت که تا چند سال پیش، طبقه پایین بنا برای غسل اموات برخی شخصیت‌های برجسته و طبقه بالا برای برگزاری مراسم سوگواری استفاده می‌شد، اما این سنت اکنون متوقف شده است.