روسیه به نقض توافق بزرگ جنگ سرد ادامه می دهد. اکنون پوتین می خواهد آن را احیا کند

مذاکره کننده اصلی روسیه، ولادیمیر مدینسکی، ماهی بزرگ تری برای سرخ کردن داشت تا صلح صرف در اوکراین، در گفتگو با نمایندگان کیف و واشنگتن در ابوظبی این هفته.

مدینسکی اعلام کرد، وظیفه واقعی ایجاد یک سیستم امنیتی جامع اروپایی بود: «یالت و پوتسدام جدید و مدرن که با روح هلسینکی آغشته شده باشد» – نوعی توافق که ممکن است «صلح را برای دهه‌ها، شاید قرن‌ها حفظ کند».

مقصود مسکو قانون نهایی هلسینکی بود که به عنوان توافقنامه هلسینکی 1975 نیز شناخته می‌شود: یک توافق مهم جنگ سرد که بر اساس آن 35 کشور، از جمله ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی، قوانین مشترکی را برای امنیت اروپا وضع کردند. در آن زمان، به طور گسترده به عنوان یک پیروزی دیپلماتیک برای مسکو تلقی می شد. اکنون کرملین می خواهد که اصول هلسینکی زیربنای نظم امنیتی بعدی اروپا باشد.

چیزی که مدینسکی از تصدیق آن غافل شد این است که روسیه در دهه گذشته برخی از اساسی ترین تعهدات هلسینکی را نقض کرده است.

هنگامی که لئونید برژنف، رهبر شوروی در 30 ژوئیه 1975 به هلسینکی رسید، دلیل خوبی برای خوشحالی داشت. مسکو بیش از دو دهه به دنبال توافقی در مورد امنیت اروپا بود، به این امید که غرب را از مرزهای پس از جنگ که نفوذ شوروی را در پشت پرده آهنین تثبیت کرده بود، تضمین کند. دو روز بعد، توافقنامه امضا شد.

اما آنها از یک معامله ساده شوروی-آمریکایی بر سر نقشه جدید اروپا دور بودند. سی و پنج کشور سال‌ها را صرف مذاکره درباره چارچوبی برای مدیریت تنش‌های جنگ سرد، ایجاد اعتماد بین بلوک‌های نظامی رقیب، و ایجاد مجموعه‌ای از اصول کلیدی که بر روابط آینده بین دولت‌ها حاکم خواهد بود، پرداخته بودند. قانون نهایی هلسینکی یک توافق سیاسی بود، نه یک معاهده الزام آور قانونی، اما 10 اصل راهنمای آن به طور قابل ملاحظه ای واضح و سرراست بود.

اصل اول، در مورد برابری حاکمیتی، حق هر دولت را برای تعیین ترتیبات سیاسی و امنیتی خود، از جمله آزادی ورود به اتحادهای نظامی یا انتخاب بی طرفی، به رسمیت شناخت.

اصل دوم، تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی دولت دیگر، از جمله اجبار نظامی به منظور وادار ساختن آن به تسلیم حقوق حاکمیتی، ممنوع است. در این بیانیه آمده است: «هیچ ملاحظه ای نمی تواند برای توجیه زور بر خلاف این اصل مورد استناد قرار گیرد».

اصل چهارم، در مورد تمامیت ارضی، اشغال نظامی یا تصاحب قلمرو دولت دیگری از طریق زور را با نقض قوانین بین المللی ممنوع می کند. "هیچ شغل یا تحصیلی قانونی شناخته نخواهد شد."

به هر ترتیب، اقدامات روسیه در دهه گذشته به علاوه در تضاد مستقیم با هر یک از این اصول است.

مسکو کریمه را در سال 2014 ضمیمه کرد، در سال 2022 تهاجم تمام عیار خود را به اوکراین آغاز کرد و متعاقبا اعلام کرد که چهار منطقه دیگر اوکراین را الحاق می کند، بخش هایی از آنها را پس از نزدیک به پنج سال عملیات جنگی هنوز کنترل نمی کند.

در همین حال، روسیه بارها از اوکراین خواسته است که جاه طلبی های خود در ناتو را کنار بگذارد و بی طرفی دائمی را به عنوان شرط صلح بپذیرد. هلسینکی بی طرفی را ممنوع نکرده است. برعکس، از حق یک دولت برای انتخاب اینکه با چه کسی همسو باشد دفاع می کرد. اما قانون نهایی به صراحت می گوید که این تصمیم متعلق به کشورهای مستقل است، نه همسایگان قدرتمندتر آنها.

به گفته کرملین، غرب چندین دهه را صرف نقض روحیه هلسینکی کرده است.

روسیه داستان بسیار متفاوتی در مورد چگونگی فرود آمدن ما به جنگ در اوکراین بازگو می کند. این نه در فوریه 2022 یا حتی در سال 2014، بلکه با دهه‌ها چیزی که مسکو آن را فرسایش سیستماتیک امنیت خود می‌داند آغاز می‌شود.

مقامات مختلف روسیه، از جمله مدینسکی، گفته اند که پیشنهادهای امنیتی روسیه از دسامبر 2021 - که خواستار رد عضویت اوکراین در ناتو و محدود کردن فعالیت نظامی در اروپای شرقی بود - بخشی از موضع مذاکره مسکو باقی مانده است.

اوگنی بوژینسکی، ژنرال بازنشسته روس و مذاکره‌کننده ارشد سابق پیمان نظامی که اکنون ریاست اندیشکده امنیت بین‌المللی مرکز PIR روسیه را بر عهده دارد، در مصاحبه با نیوزویک، تضمین‌های غرب مبنی بر اینکه ناتو اساسا دفاعی است، چیزی بیش از «حرف‌های بچه‌گانه» است.

او گفت: "ما آن را نمی خریم. اکنون ما در محاصره ناتو، استقرار نیروها، موشک ها و همه چیز هستیم. ما می خواهیم مطمئن باشیم که پتانسیل تهاجمی در مرزهای خود نداریم." ما خواهان توافق دائمی در مورد صلح پایدار، در مورد ساختار جدید امنیت اروپا هستیم.»

هلسینکی «تقسیم ناپذیری امنیت در اروپا» را به رسمیت شناخت: این ایده که امنیت یک کشور از امنیت همسایگانش جدایی ناپذیر است و ثبات پایدار هرگز با در نظر گرفتن منافع هر کشور به صورت مجزا حاصل نخواهد شد. این مفهوم به وضوح در منشور امنیت اروپا در سال 1999 بیان شد، سندی که توسط روسیه و دولت های غربی به طور یکسان مورد تایید قرار گرفت و اعلام کرد که هیچ کشوری نباید امنیت خود را به بهای هزینه های دیگر تقویت کند.

مسکو استدلال می کند که دورهای متوالی گسترش ناتو از سال 1999 به بعد، چشم انداز پیوستن اوکراین به این ائتلاف و کمک نظامی اروپا به کیف اساسا این اصل را تضعیف کرده است.

با این حال، ممکن است تعجب کنیم که کرملین چگونه انتظار دارد یک سیستم امنیتی جدید اروپایی، به ویژه سیستمی که «آغشته به روح هلسینکی» است، بدون درگیر شدن با اروپا، بسازد.

هلسینکی 35 کشور مستقل را گرد هم آورد تا در مورد ترتیبات امنیتی آینده این قاره مذاکره کنند. با این حال، مدینسکی این هفته تأیید کرد که هیئت روسیه با یک نماینده اروپایی صحبت نکرده است و پیشنهاد کرد که اروپایی‌ها تنها زمانی می‌توانند به مذاکرات بپیوندند که «وجدانشان بیدار شود».

این تا حدی به دلیل ناتوانی بوروکراتیک مشخص اتحادیه اروپا در تصمیم گیری است که چه کسی می تواند نماینده اتحادیه در مذاکرات باشد، اما بیشتر به دلیل اعتقاد عمیق مسکو به این موضوع است که تشکیلات سیاسی اروپا به آن چیزی جز تحقیر نمی نگرند.

بوژینسکی گفت: «لفاظی های زیادی از سوی اروپایی ها درباره شکست استراتژیک روسیه منتشر شده است. چگونه می‌توانیم مذاکرات سازنده‌ای را با اتحادیه اروپا با این همه روس‌هراسی از سوی اکثر کشورهای آن انجام دهیم؟»

وی در ادامه افزود که «هیچ نماینده روسیه هرگز با افرادی مانند اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا یا کاجا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا که به‌عنوان «احمق» و «توهین‌آمیز» شناخته می‌شوند، نمی‌نشیند.

خوشبختانه، به نظر می رسد واشنگتن مایل نیست به مسکو اجازه دهد اروپا را برای همیشه کنار بگذارد. جارد کوشنر، فرستاده داماد ترامپ، اصرار داشت که دولت‌های اروپایی باید در مذاکرات آینده مشارکت داشته باشند، اما نتوانست در برابر بروکسل مقاومت کند.

اگر اروپا بتواند یک نفر را برای صحبت از طرف آنها معرفی کند، این دستاورد بزرگ‌تری نسبت به مشارکت روس‌ها در مذاکرات خواهد بود.» شاید حق با او باشد