مراکش کنترل خود را بر صحرای غربی محکم می کند

پایان ناگهانی ماموریت حافظ صلح سازمان ملل متحد در صحرای غربی در یکشنبه گذشته تسلط مراکش در این سرزمین را تقویت می کند و امیدها برای برگزاری همه پرسی در مورد آینده آن را از بین می برد.

شکست در صحرای غربی

سی و پنج سال پس از آغاز ماموریت خود، نیروهای حافظ صلح سازمان ملل این هفته شروع به جمع آوری وسایل و خروج از صحرای غربی کردند، سرزمینی بیابانی سه برابر وسعت ایرلند در سواحل اقیانوس اطلس در شمال آفریقا. خروج آنها به دنبال بن بست در شورای امنیت چند روز قبل از آن بود که ایالات متحده نتوانست قطعنامه ای را اجرا کند که مأموریت خود را حداکثر برای یک سال تمدید می کرد و شرایط آن را تغییر می داد.

ایالات متحده قدرتمندترین حامی ادعای حاکمیت مراکش بر صحرای غربی و پیشنهاد آن برای خودمختاری محدود در این سرزمین است. اما رباط در سال‌های اخیر حمایت بیشتری از جمله از سوی اعضای شورای امنیت فرانسه و بریتانیا و قدرت استعماری سابق این منطقه در اسپانیا به دست آورده است.

مأموریت سازمان ملل برای همه پرسی در صحرای غربی (MINURSO) در سال 1991 پس از آتش بس میان مراکش و جبهه پولیساریو که نماینده مردم بومی صحرای است، تأسیس شد. زمانی که اسپانیا در سال 1975 از این کشور خارج شد، مراکش و موریتانی کنترل بخش‌های مختلف این سرزمین را به دست گرفتند، اگرچه دیوان بین‌المللی دادگستری به این نتیجه رسید که ادعای حاکمیت هیچ یک از دو کشور معتبر نیست.

حدود 50000 صحرائی در سال 1976 پس از الحاق صحرای غربی توسط مراکش به اردوگاه های پناهندگان در تندوف در کشور همسایه الجزایر گریختند. در همان سال، صحرائی ها جمهوری دموکراتیک عربی صحرا (SADR) را تأسیس کردند و پولیساریو یک کمپین مسلحانه را برای تأمین خودمختاری اعلام کرد.

پانزده سال بعد، سازمان ملل MINURSO را برای حفظ آتش بس و نظارت بر همه پرسی وعده داده شده که به مردم صحرای غربی اجازه می دهد آینده خود را تعیین کنند، مستقر کرد. اما در بحبوحه اختلافات بر سر فهرست رأی دهندگان و واجد شرایط بودن، همه پرسی هرگز برگزار نشد و حدود نیمی از جمعیت صحراویی در اردوگاه های پناهندگان در الجزایر باقی مانده اند، جایی که به کمک های بین المللی وابسته هستند.

مراکش به طور فزاینده ای در پیگیری دیپلماتیک ادعای خود بر صحرای غربی قاطعانه عمل کرده است و ایالات متحده حاکمیت آن بر این سرزمین را در سال 2020 به رسمیت شناخت. این در ازای امضای رباط به توافقنامه ابراهیم و شروع عادی سازی روابط خود با اسرائیل بود.

دو سال بعد، اسپانیا موافقت کرد که از طرح خودمختاری مراکش برای صحرای غربی به عنوان بخشی از یک توافق دیپلماتیک برای پایان دادن به مناقشه بر سر ورود مهاجران مراکشی به مناطق تحت پوشش اسپانیا در سئوتا و ملیلا حمایت کند. فرانسه در سال 2024 از طرح خودمختاری حمایت کرد و بریتانیا نیز یک سال بعد پس از موافقت رباط با اعطای قرارداد به شرکت های انگلیسی برای جام جهانی 2030، از این طرح پیروی کرد.

مراکش از خروج ماموریت حافظ صلح در این هفته استقبال کرد، اما پولیساریو آن را "تصمیمی غیرقابل قبول" توصیف کرد و تهدید کرد که از روند صلح تحت حمایت سازمان ملل خارج خواهد شد. پولیساریو گزینه های نظامی یا دیپلماتیک کمی برای مقاومت در برابر حرکت پیشنهادی خودمختاری مراکش دارد، اما ممکن است مسیر امیدوارکننده تری از طریق دادگاه وجود داشته باشد.

در اکتبر 2024، دادگاه دادگستری اروپا توافقنامه تجارت و شیلات اتحادیه اروپا و مراکش را که شامل صحرای غربی نیز می‌شد، لغو کرد، زیرا صحراوی‌ها در مذاکرات شرکت نداشتند. دادگاه حکم داد که مراکش هیچ حاکمیتی بر صحرای غربی ندارد و هیچ توافقی که بر این سرزمین تأثیر می گذارد نمی تواند بدون رضایت مردم آن منعقد شود.

پولیساریو در ماه گذشته به این سابقه اشاره کرد که در دادگاه های اسپانیایی به رایان ایر دستور داد تا مسیرهای خود از مادرید و لانزاروته به داخلا در صحرای غربی را لغو کند. این گروه امیدوار است که چنین اقداماتی بتواند جاه طلبی های اقتصادی مراکش در صحرای غربی را تضعیف کند و شرکت های اروپایی را از سرمایه گذاری در این منطقه باز دارد.

نیل ریچموند، وزیر امور خارجه در وزارت امور خارجه، در ماه مه گذشته به دیل گفت که دولت به تلاش های سازمان ملل برای دستیابی به "راه حل سیاسی عادلانه و پایداری که تعیین سرنوشت مردم صحرای غربی را فراهم می کند" متعهد است. این تلاش ها در این هفته با شکست جدی مواجه شدند.

لطفا نظرات خود را با من در میان بگذارید و نظرات، نظرات یا پیشنهادات خود را برای موضوعاتی که مایلید تحت پوشش قرار گیرند به آدرس denis.globalbriefing@irishtimes.com برای من ارسال کنید.