نمایشگاه کتاب بیروت در بحبوحه جنگ، بحران، راه نجاتی فرهنگی است

بیروت، لبنان، 23 اکتبر (UPI) - نمایشگاه بین المللی کتاب عرب بیروت، که امسال بازگشت غیرمنتظره ای داشت و تعداد بازدیدکنندگان را به خود جذب کرد، بیانگر مقاومت و سرپیچی لبنانی ها و بازتابی از تغییرات چشمگیر بود که کشور جنگ زده و بحران زده و منطقه گسترده تر را فرا گرفت.

این نمایشگاه 10 روزه که از 9 اکتبر تا یکشنبه برگزار شد، بر خلاف همه شانس ها و در بحبوحه تهدیدات مجدد اسرائیل برای گسترش جنگ علیه لبنان، تشدید تنش های داخلی، نگرانی های امنیتی، وخامت اوضاع اقتصادی و اجتماعی و تشدید تنش های مرتبط با جنگ در منطقه خلیج فارس برگزار شد.

با وجود این چالش‌ها، نمایشگاه فراتر از انتظارات برگزارکنندگان بود و حدود 160 انتشارات در آن شرکت کردند، 91 میزگرد برگزار شد، حدود 100000 بازدیدکننده در آن شرکت کردند و فروش کتاب از سال‌های اخیر فراتر رفت.

این نمایشگاه همچنین برای اولین بار از مؤسسه فرانسوی لبنان استقبال کرد که بستری را برای ناشران فرانسوی و عرب زبان فراهم کرد.

عدنان حمود، مدیر کلوپ فرهنگی عربی که این نمایشگاه را با اتحادیه ناشران در لبنان برگزار می کند، گفت: «این نشانه ای بود که لبنانی ها مشتاق حضور در فعالیت های فرهنگی و خرید کتاب های جدید بوده اند.

حمود به UPI گفت که این رویداد "فضای تنفسی برای مردم ناامید" ارائه می دهد که با بحران های متعدد کشور و جنگ ویرانگر اسرائیل و حزب الله که در اکتبر 2023 آغاز شد، دست و پنجه نرم می کنند.

در میان بازدیدکنندگان این نمایشگاه، افراد آواره از جنوب لبنان بودند که در طول جنگ مجبور به ترک خانه و روستاهای خود و پناه بردن به بیروت و مناطق اطراف آن شده بودند.

با این حال، امسال چندین کشور که به طور سنتی در این نمایشگاه شرکت کرده اند، غایب بودند، از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس مانند عربستان سعودی، قطر، کویت، امارات و عمان و همچنین سوریه و مصر.

حمود گفت: «هر کشور حاشیه خلیج فارس حدود 16 مؤسسه رسمی را به این نمایشگاه می فرستاد. اما امسال، تنها چند مؤسسه انتشاراتی از این کشورها به صورت جداگانه شرکت کردند.

برای کشورهای خلیج، دلایل نه تنها تأثیر جنگ ایران و آمریکا و حملات حوثی ها به عربستان سعودی، بلکه موضع سیاسی آنها در قبال لبنان و وضعیت امنیتی ناپایدار آن بود.

آنها در سال های اخیر به دلیل نفوذ غالب حزب الله در این کشور و قاچاق گسترده مواد مخدر به بازارهای خود از لبنان فاصله گرفته اند.

حمود خاطرنشان کرد: «همه اینها مانع از آمدن آنها شد.

با توجه به هزینه های بالای سفر و اقامت در بیروت و هزینه های اجاره فضای نمایشگاهی در نمایشگاه، محدودیت های مالی مصر و سوریه را دور نگه داشت.

حضور سوریه در نمایشگاه کتاب از 30 انتشارات به تنها 6 انتشارات کاهش یافت، زیرا این کشور به بهبودی خود از جنگ داخلی 2011-2024 ادامه می دهد.

همچنین، امسال هیچ مؤسسه انتشاراتی ایرانی علیرغم حضور پررنگ آنها در چاپ های قبلی که نشان دهنده نفوذ فزاینده ایران در لبنان از طریق حزب الله، قدرتمندترین متحد مسلح آن در منطقه بود، حضور نداشت. ایران اکنون سرگرم جنگ خود با ایالات متحده است، در حالی که توانایی های نظامی حزب الله در طول جنگ توسط اسرائیل به طور قابل توجهی تضعیف شده بود.

تحولات شگرف و تغییرات عمیقی که لبنان و منطقه را فراگرفته بود در این نمایشگاه منعکس شد: علاقه به کتاب‌های اسلامی که از حملات 11 سپتامبر 2001 مورد توجه قرار گرفته بود، به میزان قابل توجهی کاهش یافت، در حالی که کتاب‌های سیاسی و تاریخی - با موضوعاتی که زمانی تابو بودند - و همچنین رمان‌ها و کتاب‌های مربوط به فناوری در کانون توجه امسال قرار گرفتند.

از جمله آنها نیکلاس ناصیف، روزنامه نگار و نویسنده لبنانی بود که کتاب جدیدش، غازی کنعان: سازنده دولت دست نشانده، 1983-2002، اسرار سیاسی تحت مراقبت را آشکار می کند، جزئیات مداخلات شخصیت های کلیدی را نشان می دهد و مکانیسم های حساب شده پشت شبکه اطلاعاتی نزدیک به دو دهه ژنرال سوری در لبنان را فاش می کند.

نمونه دیگر خاطرات مروان حماده، نماینده پارلمان لبنان و وزیر سابق این کشور بود که از تلاش ترور با خودروی بمب گذاری شده در اکتبر 2004 جان سالم به در برد، تقریبا هفت ماه قبل از اینکه سوریه مجبور شود نیروهای خود را از لبنان خارج کند و به 29 سال حضور نظامی و اشغال پایان داد.

کتاب او، لبنان، عسل و خون: سفر من در تقاطع جنگ‌های ناتمام، گزارشی از خودی‌ها از تاریک‌ترین اسرار سیاسی و لحظات مهم تاریخی لبنان، از جمله برخوردهای پشت صحنه با حافظ اسد، رئیس‌جمهور فقید سوریه، ارائه می‌کند.

همچنین دیدگاه حماده از لبنان را به عنوان کشوری با ظرفیت بی‌شمار برای همزیستی و شیرینی زندگی (عسل) بررسی می‌کند، اما کشوری که مکررا به درگیری‌های خشونت‌آمیز کشیده می‌شود.

کارلا برکات عبود، از تیم فروش و ارتباطات دارالنهار، گفت که کتاب نصیف "پرفروش ترین کتاب ما" در نمایشگاه بود و اشاره کرد که او سال های زیادی را روی آن کار کرده و اسناد و شواهد را جمع آوری کرده است.

عبود به UPI گفت: «البته او آن را در زمانی منتشر کرد که رژیم سوریه خانواده اسد دیگر در کشور حضور نداشت.

حمود اذعان کرد که نصیف، حماده و سایر نویسندگانی که به همین موضوع می پردازند نمی توانستند کتاب های خود را منتشر کنند، "یا زمانی که سوری ها اینجا بودند یا یک سرباز سوری در درب خانه بودند، صحبت کنند."

علاقه به کتاب های مربوط به تاریخ یهود نیز در این نمایشگاه مشهود بود. نادا عبدالصمد وقتی بالکن‌های یهودی وادی ابوجمیل تاریک شد، جامعه یهودی ناپدید شده بیروت، تاریخ اجتماعی آن، همزیستی روزمره با جوامع دیگر و خروج تدریجی و آرام آن از کشور را بررسی می‌کند.

یوسف موعود در «حیم، بانکدار عکا» داستان دراماتیک یک اعجوبه مالی یهودی را بازگو می کند که در دوران عثمانی به شهرت رسید، اما توسط همان حاکمانی که به قدرت رساندن او کمک کرده بود به او خیانت کردند.

ناصر فلیتی از کتاب‌های ریاد الرایس که هر دو اثر را منتشر کرد، گفت که این دو کتاب از جمله عناوین مورد تقاضا در غرفه او بودند.

علی‌رغم علاقه شدید به این دو کتاب، فلیتی گفت که قدرت خرید نمایشگاه‌داران در بحبوحه بحران اقتصادی حاد کشور محدود است.

اگرچه اکثر بازدیدکنندگان از لذت بردن از این رویداد بدون خرید کتاب راضی به نظر می‌رسند، حمود گفت که اگر فقط 20 درصد کتاب بخرند، راضی خواهد بود.

وی خاطرنشان کرد که بازدیدکنندگان جوان به سمت کتاب‌های فناوری و بازی، ازدحام در اطراف غرفه‌ها و حتی خرید جذب می‌شوند.

علاوه بر این، چندین کتاب جدید به بررسی جنگ اسرائیل علیه لبنان، تأثیر آن بر حزب‌الله و جامعه شیعی این کشور، و تاریخ هر دو، و همچنین اقتصاد بیمار و بخش‌های مالی و بانکی درگیر لبنان پرداخته است.

در یکی از غرفه‌هایی که توسط رسالت، انجمنی برای ترویج هنر اداره می‌شود، نقاشی‌هایی به تصویر کشیده شده است که رهبر حزب‌الله سید حسن نصرالله و دیگر مقامات گروه و همچنین آیت‌الله علی خامنه‌ای رهبر ایران را که در حملات اسرائیل و آمریکا در جریان جنگ‌های اخیر در لبنان و ایران کشته شدند، نشان می‌دهد.

او به UPI گفت: "من از علاقه شدید به خرید آنها به ویژه در بین جوانان شگفت زده شدم."

همانطور که بسیاری از ناظران خاطرنشان کردند، این نمایشگاه گواهی دیگری بر پایداری بیروت بود، شهری با فرهنگ و آزادی که، به قول فلیتی و عبود، «نمی‌میرد» و می‌تواند بر همه دشواری‌ها غلبه کند تا دوباره بلند شود.