گزارش اسنپ‌پی از صنعت BNPL: سهم خرید اعتباری از خرده‌فروشی آنلاین ایران به ۱۷ درصد رسیده است

در کشوری که تنها حدود 1.3 درصد از ارزش خریدها با کارت اعتباری انجام می‌شود، خرید اعتباری بدون عبور از مرحله کارت اعتباری به شکلی دیگر جا باز کرده است. بر اساس گزارش صنعت BNPL که اسنپ‌پی منتشر کرده، سهم «همین حالا بخر، بعداً پرداخت کن» از خرده‌فروشی آنلاین ایران در 1404 به حدود 17 درصد رسیده که از میانگین جهانی 12 درصد بالاتر است. شکافی که BNPL در آن جا باز کرد گزارش می‌گوید مشکل اصلی شمول مالی در ایران نداشتن حساب بانکی نیست، دسترسی نداشتن به اعتبار است. نفوذ حساب بانکی در ایران از میانگین جهانی بالاتر است، اما بر اساس داده‌های گزارش، 77 درصد بزرگسالان ایرانی در سال 2024 هیچ وام یا اعتباری از نهادهای مالی دریافت نکرده‌اند. این رقم در سال 2011 حدود 69 درصد بود. از میان کسانی که وام رسمی نگرفته‌اند هم 39 درصد برای رفع نیاز مالی از خانواده و دوستان قرض کرده‌اند. اسنپ‌پی در تحلیل خود، BNPL را تنها گزینه‌ اعتبار خرد می‌داند که هم‌زمان بدون وثیقه و بدون بهره عرضه می‌شود. گزارش، نرخ موثر سالانه‌ وام‌های بانکی را حدود 32 تا 42 درصد و وام‌های خرید اقساطی حضوری را بیش از 60 درصد برآورد می‌کند. بر اساس همین مقایسه، وام بانکی و خرید اقساطی دیجیتال معمولاً برای مشتری هزینه دارند، در حالی که BNPL کوتاه‌مدت عمدتاً بدون هزینه است. اندازه‌ بازار از چهار همت به چهارصد همت رسیده است بر اساس نمودار گزارش، بازار BNPL ایران از حدود 4 همت در سال 1401 به 132 همت در سال 1404 رسیده است. اندازه این بازار در سال 1405 نیز حدود 400 همت پیش‌بینی شده است. سهم BNPL آنلاین از خرده‌فروشی آنلاین هم از 4 درصد در سال 1401 به 17 درصد در سال 1404 رسیده و برای 1405 حدود 28 درصد پیش‌بینی شده است. سهم آن از کل خرده‌فروشی کشور اما هنوز کمتر از 2 درصد است. در سطح جهانی، گزارش به نقل از Worldpay می‌گوید ارزش BNPL در خرده‌فروشی آنلاین از 61 میلیارد دلار در  سال 2019 به 362 میلیارد دلار در سال 2025 رسیده است. سهم آن از خرده‌فروشی آنلاین جهان حدود 5 درصد است و با احتساب BNPL درون کیف‌پول‌های دیجیتال به حدود 12 درصد می‌رسد. خرید حضوری بزرگ‌ترین فرصت است  گزارشْ سهم BNPL از خرید حضوری در ایران را کمتر از نیم درصد ارزیابی می‌کند. در بازارهای بالغ این سهم بین یک تا 4 درصد است. اسنپ‌پی برآورد می‌کند اگر ایران به سطح نفوذ سوئد برسد (32 درصد آنلاین و 6 درصد حضوری)، بازار BNPL کشور از 1.1 میلیارد دلار به حدود 6.3 میلیارد دلار تا سال 2030 می‌رسد و حدود دو سوم آن از کانال حضوری خواهد بود. داده‌های اسنپ‌پی نشان می‌دهد این کانال در حال رشد است. در شهریور 1405 نسبت به سال قبل، تعداد کاربران دارای دست‌کم یک تراکنش حضوری 6.5 برابر، تعداد سفارش‌های چهارقسطه‌ حضوری 8.1 برابر و مبلغ آن‌ها 10.3 برابر شده است. سهم سفارش‌های حضوری خارج از تهران هم از 47 به 62 درصد رسیده است. گزارش تعداد پذیرندگان حضوری را در تهران 10 هزار و 746، در خراسان رضوی 6 هزار و 397 و در البرز 3 هزار و 455 ذکر می‌کند. بیش از 19 میلیون کاربر ثبت‌نامی در اسنپ‌پی بر اساس گزارش، 19.1 میلیون کاربر در اسنپ‌پی ثبت‌نام کرده‌اند، 4.7 میلیون نفر در شهریور 1405 تراکنش ماهانه داشته‌اند و خدمات شرکت در دسترس بیش از 45 میلیون کاربر سوپراپلیکیشن اسنپ است. در دوره‌ 12 ماهه‌ منتهی به شهریور 1405، حدود 175 میلیون سفارش اعتباری ثبت شده و شبکه‌ پذیرندگان به بیش از 74 هزار کسب‌وکار در 804 شهر رسیده است. گزارش می‌گوید 57 درصد سفارش‌های چهارقسطه مربوط به پذیرندگان کوچک و متوسط است. اسنپ‌پی همچنین از رشد اعتبار بانکی خبر داده است. تعداد سفارش‌های این محصول در شهریور 1405 نسبت به سال قبل 580 درصد رشد کرده، سقف آن 400 میلیون تومان با بازپرداخت 24 ماهه است و در سه ماه اخیر ماهانه حدود 1.5 همت اعتبار از این مسیر پرداخت شده است. کاربران چه می‌گویند؟ بر اساس پرسشنامه‌ شهریور 1405 که 4 هزار و 119 کاربر به آن پاسخ‌ داده‌اند، افزایش قدرت خرید (59 درصد)، راحتی و سرعت پرداخت قسطی (53 درصد) و نیاز نداشتن به ضمانت (50 درصد) مهم‌ترین دلایل انتخاب اسنپ‌پی بوده است. 88 درصد کاربران معتقدند اعتبار در مدیریت نقدینگی‌شان اثر مثبت داشته و 68 درصد توانسته‌اند کالایی گران‌تر از توان خرید نقدی‌شان تهیه کنند. 34 درصد هم گفته‌اند اگر اسنپ‌پی نبود، خرید را به تعویق می‌انداختند. اسنپ‌پی «منفعت مالی» کاربران را بیش از 6 همت برآورد کرده و حدود 70 درصد آن را به افزایش قدرت خرید نسبت می‌دهد. این عدد بر اساس مصاحبه، پرسشنامه و محاسبه‌ هزینه‌ فرصت نسبت به سناریوهای جایگزین به دست آمده است. الگوی مصرف نیز حاوی نکات جالب توجهی است. در آمریکا 20 درصد کاربران، BNPL آن را برای خرید مواد غذایی به کار برده‌اند، اما در اسنپ‌پی فقط 6.7 درصد کاربران تراکنش‌کننده در 12 ماه اخیر از روش‌های اعتباری برای مواد غذایی استفاده کرده‌اند. 15 درصد کاربران هم از کالاهای نسبتاً غیرضروری و لوکس خرید کرده‌اند. رشد فروش پس از همکاری با اسنپ‌پی بر اساس پرسشنامه‌‌ای که 791 پذیرنده به آن پاسخ داده‌اند، حدود 60 درصد آن‌ها گفته‌اند فروش‌شان پس از فعال‌سازی اسنپ‌پی بیش از 50 درصد بالا رفته است و 64 درصد افزایش تعداد مشتریان جدید را مهم‌ترین ارزش آن دانسته‌اند. اسنپ‌پی متوسط ارزش هر سفارش را بین 15 تا 35 درصد بالاتر از پرداخت نقدی برآورد می‌کند. در یک نمونه، فروشگاه «باغ ایران» پس از همکاری با اسنپ‌پی متوسط مبلغ سفارش را حدود 1.5 برابر و تنوع محصولاتش را از دو به 320 قلم رسانده است. بر اساس گزارش، فروشگاه‌ها روزانه به‌طور میانگین بیش از 1.6 میلیون بازدیدکننده‌ یکتا از اسنپ‌پی دریافت می‌کنند و حدود 87 درصد سفارش‌ها از صفحه‌ اصلی اپلیکیشن آغاز می‌شود. یعنی برای بسیاری از پذیرندگان، اسنپ‌پی هم کانال پرداخت است و هم کانال جذب مشتری. اسنپ‌پی همچنین حدود 214 هزار شغل را مستقیم و غیرمستقیم مرتبط با فعالیت خود می‌داند (61 هزار مستقیم و 153 هزار غیرمستقیم). نرخ نکول پایین کاربران اسنپ‌پی مهم‌ترین پرسش درباره‌ اعتبار بدون وثیقه این است که رشد سریع به بدهی معوق می‌انجامد یا نه. اسنپ‌پی در پاسخ می‌گوید 89 درصد بازپرداخت‌ها به‌موقع یا پیش از سررسید انجام شده، نرخ عدم بازپرداخت 90 روزه زیر 2 درصد است و بیش از 98.5 درصد اقساط در نهایت بازپرداخت شده است. این ارقام برای دوره‌ 12 ماهه گزارش شده‌اند. در همین بخش، گزارش می‌گوید در آغاز فعالیت، 95 درصد کاربرانش رتبه‌ اعتباری بانکی نداشتند. اما اسنپ‌پی تصریح می‌کند نداشتن رتبه به معنای ریسک بالا نیست و می‌افزاید بازنگری در سیستم اعتبارسنجی بانکی باعث شده امروز افراد بیشتری رتبه‌ اعتباری داشته باشند. درباره‌ رفتار کاربران هم می‌گوید 99 درصد سفارش‌ها را کاربرانی ثبت کرده‌اند که دست‌کم دو خرید داشته‌اند. بازار BNPL در مسیر گسترش گزارش اسنپ‌پی تصویری از بازاری ارائه می‌دهد که در نبود کارت اعتباری شکل گرفته و به سرعت رشد کرده است. بر اساس این گزارش، BNPL در ایران به 17 درصد خرده‌فروشی آنلاین رسیده، در حالی که سهم آن از خرید حضوری هنوز کمتر از نیم درصد است. داده‌های این گزارش نشان می‌دهد خرید حضوری، اعتبار بانکی و شبکه‌ پذیرندگان در شهرهای مختلف با سرعت بالایی گسترش یافته‌اند. گزارش همچنین نرخ نکول پایین و بازپرداخت بالا را نشانه‌ی حفظ کیفیت اعتبار در این رشد می‌داند. اگر روند توصیف‌شده در گزارش ادامه پیدا کند، خرید اعتباری می‌تواند در سال‌های آینده جایگاه پررنگ‌تری در تجارت الکترونیک و خرده‌فروشی حضوری ایران پیدا کند. اسنپ‌پی با اشاره به تجربه‌ بازارهای بالغ، ظرفیت این صنعت را بسیار بیشتر از وضعیت امروز ارزیابی می‌کند. سهم کانال حضوری، گسترش اعتبار بانکی و حضور پذیرندگان در شهرهای کوچک‌تر از مواردی است که مسیر رشد این بازار را در دوره‌ پیش رو شکل خواهد داد.