بازگشت آواره سودان به چالش های جدید در خارطوم جنگ زده

خارطوم، سودان – محمدمهدی مکی فرح، 51 ساله، در آگوست 2025 پس از آنکه نیروهای مسلح سودان (SAF) کل ایالت خارطوم را عاری از جنگجویان نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) اعلام کرد، به خانه خود در نزدیکی پایتخت سودان بازگشت. اما این پایان مبارزات خانواده او نبود.

این مرد 51 ساله در ژوئن 2023 خانه خود را در جبل اولیا در جنوب خارطوم به مقصد الفاشر در شمال دارفور ترک کرده بود.

او به خانه بازگشت و متوجه شد که ویران شده و غارت شده است و حتی ظروف خانه به سرقت رفته است.

مکی فرح به الجزیره گفت: "همه چیز به طور کامل ویران شده بود. اکنون ما روی زمین می خوابیم و برخی از ما در خانه های اجاره ای زندگی می کنیم." ما هیچ تصمیمی برای تعمیر خانه خود نگرفته‌ایم زیرا هزینه‌ها بسیار زیاد است و ما نتوانستیم شروع کنیم.»

به نظر می‌رسید که سال‌های او به عنوان یک تاجر تلف شده است، دارایی‌هایش از بین رفته و سرمایه تجاری‌اش به دلیل کاهش ارزش پوند سودان به تقریبا یک سوم سطح قبل از جنگ کاهش یافته است.

سفر آوارگی و بازگشت، منابع باقیمانده او را تمام کرد، در حالی که هزینه های درمانی کودکان و نیازهای روزانه خانواده بر بار مالی آنها افزود.

این بدان معنی بود که او قادر به تامین بودجه مورد نیاز برای تعمیر خانه خود نبود، بنابراین اجاره بها بار اضافی شد، در حالی که دسترسی به آب، برق و خدمات بهداشتی هنوز دشوار است.

آنها همچنین اسناد مهمی را در طول جنگ از دست داده بودند و باید برای جایگزینی آنها از صفر شروع می کردند.

مکی فرح گفت: "همه از مشکلات آب و برق اطلاع دارند؛ خارطوم اکنون تقریبا به طور کامل در تاریکی است. در مورد مراقبت های بهداشتی، خدا را شکر فقط مراکز بهداشتی دولتی فعال هستند."

تجارب این خانواده همان تجربیاتی است که میلیون ها خانواده سودانی پس از سال ها آواره به خانه های خود بازگشتند.

نبرد بین نیروهای SAF و RSF که در آوریل 2023 آغاز شد، به ویژه در جنوب شرق کشور ادامه دارد. اما بخش بزرگی از سودان پس از پیروزی های دولت، به ویژه در اطراف خارطوم، ثبات بیشتری دارد. سودانی‌هایی که در سال‌های اولیه جنگ از این مناطق آواره شده‌اند، اکنون که وضعیت بهبود یافته است، شروع به بازگشت به کشور خود کرده‌اند.

بر اساس گزارش ماتریس ردیابی جابجایی سازمان بین المللی مهاجرت (IOM)، تا 30 سپتامبر، تقریبا 5.27 میلیون آواره سودانی در 9 ایالت به خانه های خود بازگشتند.

از این تعداد، 82 درصد آواره داخلی بوده اند، در حالی که 18 درصد از مرزها عبور کرده اند. کودکان حدود نیمی از کل عودت کنندگان را تشکیل می دهند.

بر اساس ارزیابی منتشر شده توسط کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR) در اوت 2026، تقریبا 2.5 میلیون نفر به خانه های خود در ایالت خارطوم بازگشته اند.

اما آژانس هشدار داد که بازگشت لزوما به این معنا نیست که مردم شرایط لازم برای بازسازی زندگی خود را دارند. بسیاری خانه های خود را آسیب دیده یا غیرقابل سکونت یافتند، در حالی که فرصت های کاری محدود بود. دسترسی به آب و خدمات اولیه نیز به دلیل آسیب به زیرساخت ها در طول جنگ ناکافی بود.

بسیاری از عودت کنندگان همچنان در حال اجاره هستند زیرا توانایی پرداخت هزینه تعمیر خانه های خود را ندارند.

ابوبکر اسحاق حامد ابراهیم، ​​40 ساله، در فوریه 2026 پس از آواره شدن به ایالت رود نیل در ماه مه 2023 به خارطوم بازگشت.

او نیز مانند مکی فرح، خانه‌اش را با اثاثیه، رختخواب و وسایل اولیه خانه که در طول سال‌ها انباشته بودند، ویران یافت.

آنها مجبور شدند به عمران، در همسایگی خارطوم نقل مکان کنند و خانه ای در محله الثوره اجاره کنند، اما این کار بدون درآمد منظم دشوار شد.

او گفت: "خانه های ما غارت و ویران شد. ما چیزی در داخل آن پیدا نکردیم. همه چیز خراب بود، نه اثاثیه داشتیم، نه رختخواب، نه هیچ چیز. ما چندین ماه قادر به پرداخت کرایه نبودیم و اجاره بها بسیار گران است. شرایط بسیار سختی را پشت سر گذاشتیم و حتی اکنون نیز منبع درآمد ثابتی نداریم."

حامد ابراهیم قبل از جنگ به کار خوداشتغالی متکی بود، اما اکنون به هر کاری که می تواند پیدا کند وابسته است.

خانواده او تمام پس انداز خود را به پایان رسانده بودند و از خانواده و دوستانش پول قرض کرده بودند تا وسایل اولیه مانند غذا، مسکن و هزینه مدرسه را تامین کنند.

او گفت: "خدا را شکر، ما اکنون کارهای معمولی انجام می دهیم. درآمد آن کفاف هزینه های زندگی و بارهای روزمره را نمی دهد. تمام پول و پس اندازمان را تمام کرده ایم و از افراد وام گرفته ایم."

اوضاع کمی در حال بهبود است. فرزندان او با حمایت بستگانش به مدرسه بازگشته اند.

این خانواده همچنین از سازمان هایی مانند برنامه جهانی غذا، از جمله منابع سورگوم (یک دانه غلات)، آرد، گندم، روغن و شکر کمک های غیر نقدی دریافت می کند.

اما به طور کلی، وضعیت خارطوم برای اکثر ساکنان وخیم است. کمبود سوخت و قطع مکرر برق در هفته های اخیر رخ داده است که حمل و نقل عمومی را مختل کرده است. کرایه ها در برخی مسیرها افزایش یافته است و مسافران اغلب مجبورند ساعت ها برای اتوبوس منتظر بمانند. همچنین در برخی مناطق به دلیل کمبود آرد در بیرون نانوایی ها صف های طولانی تشکیل شده است.

خانواده هایی با منابع محدود، فرصت های شغلی کم و خانه هایی که نیاز به تعمیرات پرهزینه دارند، بدترین آسیب را دیده اند.

روز شنبه، مقامات ایالت خارطوم اقداماتی را برای رسیدگی به بحران حمل و نقل اعلام کردند. والی احمد عثمان حمزه ریاست جلسه ای را بر عهده داشت که در آن با تامین سوخت خدمات حمل و نقل عمومی و اولویت دادن به اتوبوس ها موافقت شد.

همچنین به ادارات دولتی دستور داده شد تا هنگام رفت و آمد به محل کار، به ساکنان آسانسور بدهند. اعضای مقاومت مردمی سودان، ائتلافی از جناح های مسلح همسو با SAF، به مدیریت ترافیک در پایتخت کمک می کنند.

خالد تاکس، روزنامه‌نگار اقتصادی و متخصص گفت که بحران حمل‌ونقل عمومی در خارطوم نیاز به مسئولیت بیشتر دولت برای مدیریت یک فرآیند متمرکز، به دور از اتکا به مینی‌بوس‌های خصوصی را نشان می‌دهد.

او به الجزیره گفت: «هیچ کشوری بخش حمل و نقل عمومی را به طور کامل در دست بخش خصوصی که متکی به وسایل نقلیه کوچک است، سپرد. این امر به طور مستقیم و غیرمستقیم هزینه های مستمری را برای دولت به همراه دارد، به ویژه در واردات قطعات یدکی و سوخت که نیاز به ارز خارجی دارد.

مکی فرح می‌گوید اگرچه او توانسته به شهر زادگاهش خارطوم بازگردد، اما برای بازگرداندن زندگی‌اش به شرایط قبل از جنگ کافی نیست. او آینده ای در پایتخت برای خانواده اش نمی بیند مگر اینکه حمایت بیشتری از آنها شود.

او گفت: "ما همه چیزهایی را که قبل از جنگ داشتیم از دست داده ایم. اکنون به کمک نیاز داریم زیرا همه چیزهایی که نیاز داریم - مسکن، مراقبت های بهداشتی و آموزش - از بین رفته است."