چه چیزی باعث احیای جهانی جنگل های حرا می شود؟

حرا در جزیره موریس در اقیانوس هند. آدام برتون

از خلیج لوئیزیانا گرفته تا پس‌آب‌های ایراوادی در میانمار، از تالاب‌های غرب آفریقا گرفته تا انبوه‌های جنگلی شمال استرالیا، مانگروها در حال بازگشتی چشمگیر و غیرمنتظره هستند.

چند دهه چه تفاوتی می تواند ایجاد کند.

در سال 2007، بوم شناسان از شش کشور در نامه ای که در مجله Science منتشر شد، پرسیدند که آیا به زودی در «دنیای بدون حرا» زندگی خواهیم کرد. یکی از متمایزترین، تنوع زیستی و اکوسیستم های غنی از کربن در جهان در مواجهه با کشاورزی متجاوز، ساخت دیوارهای دریایی، بنادر و اسکله ها و بالا آمدن سطح دریاها به سرعت در حال عقب نشینی بود. مانگروها محکوم به فنا به نظر می رسیدند.

اما در ماه‌های اخیر دو مطالعه جداگانه تصویر بسیار متفاوتی را ترسیم کرده‌اند. یک تجزیه و تحلیل با وضوح بالا از تصاویر ماهواره‌ای که در ماه ژوئن در مجله Science منتشر شد، نشان داد که درختان کوتاه‌قد و مقاوم به نمک اکنون تحت یک "گسترش غیرمنتظره" هستند و پس از دهه‌ها نابودی بهبود می‌یابند.

در همان زمان، یک گزارش در مورد وضعیت حرا در جهان، که در سپتامبر توسط گروهی از سازمان‌های غیردولتی زیر چتر اتحاد جهانی حرا منتشر شد، نشان داد که "اکنون دامنه حرا هر سال در حال افزایش است."

اینطور نیست که تخریب مانگروها به پایان رسیده است. اما مطالعه Science نشان می‌دهد که رشد مانگروهای جدید بین سال‌های 2010 و 2023 تقریبا 3200 مایل مربع را پوشش داده است که از تلفات حدود 2400 مایل مربع پیشی گرفته است. در سرتاسر جهان، پوشش حرا اکنون به سطحی که آخرین بار در دهه 1980 مشاهده شده بود، بازگشته است.

پیت بانتینگ، تحلیلگر سنجش از دور در دانشگاه Aberystwyth در ولز، که روی هر دو مطالعه کار کرده است، می‌گوید: یافته‌های جدید نتیجه شگفت‌انگیزترین تحلیلی است که تاکنون از تصاویر ماهواره‌ای مانگروها در چهار دهه گذشته انجام شده است. ژن ژانگ، نویسنده ارشد این مطالعه، از دانشگاه تولین در لوئیزیانا، می‌گوید که ارزیابی‌های قبلی نشان می‌دهد که ارزیابی‌های قبلی «دست‌کم‌گرفتن قابل‌توجهی از دستاوردهای حرا» در 15 سال گذشته ارائه کرده است.

کاترین لاولاک، بوم‌شناس ساحلی در دانشگاه کوئینزلند، که در هیچ یک از این مطالعات شرکت نداشت، می‌گوید: «برای اولین بار، این اکوسیستم‌های منحصربه‌فرد با سرعت بیشتری نسبت به کاهش در حال گسترش هستند.

برای یک چیز، مانگروها در برخی نقاط به لطف تخریب محیط زیست در جاهای دیگر در حال بهبود هستند. نورمن دوک، بوم‌شناس دانشگاه جیمز کوک در کوئینزلند استرالیا و نویسنده اصلی نامه سال 2007، می‌گوید: برای دیگری، کمیت حرا را نباید با کیفیت اشتباه گرفت. او می‌گوید که جنگل‌های مانگرو قدیمی که بیشترین حیات وحش را در خود جای داده‌اند، با تنوع زیستی کمتر و توده‌های جدید انعطاف‌پذیر جایگزین شده‌اند. برخلاف مطالعات جدید، "حراهای جهان به عقب باز نمی گردند."

صخره مرجانی در اطراف ریشه درختان حرا در راجا آمپات اندونزی. وندی میچل / جوایز عکاسی حرا 2026

حرا درختان منحصربه‌فردی هستند که با ریشه‌های تخصصی تکامل یافته‌اند که در آب‌های کم عمق و جزر و مدی با جریان‌های آهسته، بدون یخبندان و رسوبات فراوان لنگر می‌اندازند. جنگل‌های حرا کانون‌های حیاتی تنوع زیستی هستند، از هر چیزی، از بارناکل گرفته تا ببر حمایت می‌کنند، و مهدکودک ماهی‌های حیاتی برای اقیانوس‌ها هستند. برای جوامع ساحلی، آنها برداشت های غنی از خرچنگ و صدف دارند و یک سد محافظ تشکیل می دهند، بادها و موج های جزر و مدی را در طول طوفان جذب می کنند و حتی انرژی سونامی را تعدیل می کنند. آنها همچنین مقادیر زیادی کربن را ذخیره می کنند - معمولا چهار برابر بیشتر از جنگل های بارانی استوایی مجاور.

ژانگ بزرگترین احیا را در مصب رودخانه های شمال استرالیا و دلتای رودخانه ها در هند به ثبت رسانده است. در هر مورد، رشد جدید در بیش از 450 مایل مربع گسترش می یابد. اما شگفت‌انگیزترین چرخش در کشورهای آسیای جنوب شرقی بوده است که زمانی صحنه تخریب سریع مانگرو بودند. از سال 2010، آنها بیش از 40 درصد از دستاوردهای جهانی را به خود اختصاص داده اند.

ژانگ می‌گوید میانمار «هنوز به شدت جنگل‌زدایی‌شده‌ترین کشور در میان کشورهای بزرگ مانگرو است». اما از سال 2010، جنگل های حرا آن 10 درصد رشد کرده است. اندونزی نیز داستانی مشابه دارد. پس از تلفات عمده در دهه‌های گذشته، عمدتا به دلیل رونق در پرورش میگو و ماهی، جنگل‌های حرا از سال 2005، زمانی که رونق شروع به کاهش کرد، پایدار بوده‌اند. این کشور همچنان محل زندگی حدود یک چهارم مانگروهای جهان است.

خب، چه خبر است؟ چرا جهش چشمگیر برای یک اکوسیستم جهانی زمانی در نظر گرفته می شد که به دلیل تهاجم انسان و بالا آمدن دریاها محکوم به فنا بود؟ تجزیه و تحلیل جدید سنجش از دور، علیرغم وضوح بیشتر، تنها نتیجه گیری آزمایشی را امکان پذیر می کند. بانتینگ می گوید: «ما به طور کامل نمی دانیم که چه چیزی باعث این دستاوردها می شود. به عنوان مثال، نقشه برداری او نمی تواند درختان کاشته شده را از بازیابی طبیعی متمایز کند. اما شواهد فزاینده ای وجود دارد که نشان می دهد بازسازی طبیعی به تجدید حیات نیرو می دهد.

گاهی اوقات، حرا در حال استعمار مجدد مناطقی هستند که قبلا توسط انسان ها گرفته شده بود، اما پس از آن متروک شده بودند. در اواخر قرن بیستم، جوامع ساحلی در سراسر مناطق استوایی میلیون‌ها هکتار از جنگل‌های حرا را تنها در شرق و جنوب شرق آسیا از بین بردند تا راه را برای استخرهایی باز کنند که در آن ماهی و میگو برای بازارهای پرسود بین‌المللی پرورش می‌دادند. اما بسیاری از این حوضچه ها به زودی به دلیل بیماری، آلودگی یا مدیریت ضعیف، غیرمولد شدند و متروک شدند.

اما چنین استعمار مجدد تنها بخشی از داستان است. گزارش وضعیت مانگروهای جهان نشان می‌دهد: «حدود 65 درصد از افزایش‌های حرا در مکان‌های جدیدی است که درختان حرا قبلا رشد نکرده‌اند». گاهی اوقات تغییرات آب و هوایی به گسترش دامنه مانگروها به سمت قطب کمک می کند. در دلتای می‌سی‌سی‌پی، باتلاق‌های نمکی پیشی می‌گیرند زیرا زمستان‌های گرم‌تر یخبندان‌های مانگرو را از بین می‌برند، زیستگاه پرندگان را محدود می‌کنند و پستاندارانی را که به زمین‌های باز نیاز دارند، محدود می‌کنند.

تصاویر ماهواره ای با رنگ کاذب رشد مانگروها را در دهانه رودخانه ماتاموهوری در بنگلادش بین سال های 1990 تا 2023 نشان می دهد. منبع: تصاویر لندست. با حسن نیت از پیت بانتینگ

بانتینگ می گوید، با این حال، اکثر دستاوردها "به نظر می رسد در دهانه رودخانه ها و دلتاها رخ می دهد و توسط رسوبات خارج شده از زمین هدایت می شود." با رسیدن به اقیانوس، رسوبات ته نشین می شوند و گل و لای ایجاد می کنند که حرا به سرعت مستعمره می شوند. تناقض نگران کننده این است که در بسیاری از موارد، حرا در امتداد خطوط ساحلی به لطف نابودی همتایان جنگلی خود در داخل کشور باز می گردند. از بین رفتن درختان و ریشه های آنها باعث بی ثباتی خاک می شود و باعث فرسایش و جاری شدن رسوب به رودخانه ها می شود.

این همان چیزی است که در امتداد مصب یانگون در جنوب میانمار اتفاق افتاده است. این خور که بخشی از دلتای غول پیکر ایراوادی است، حدود 25 مایل از اقیانوس تا بزرگترین شهر کشور، یانگون، امتداد دارد. این مصب بیش از نیمی از جنگل های حرا خود را بین سال های 1988 تا 2011 از دست داد زیرا برنج کاران به سواحل آن رفتند و مزارع برنج را جایگزین حرا کردند و برای محافظت از آنها در برابر آب شور، دایک هایی برپا کردند. اما مانگروها از آن زمان بازگشتی چشمگیر داشته اند.

طبق گفته Phyu Phway Thant از دانشگاه دریایی میانمار در Thanlyin که رشد را از طریق تصاویر ماهواره ای ترسیم کرده است، تا سال 2023، پوشش آنها تقریبا ده برابر شده و به بیش از 13000 هکتار رسیده است.

مزارع برنج نرفته اند. درعوض، تقریبا تمام رشد، جنگل‌های حرا بود که در حاشیه‌های گلی جدید ایجاد شده از رسوبات خارج شده توسط استخراج شن و ماسه بالادست و جنگل‌زدایی، که توسط قطع غیرقانونی درختان و گسترش کشاورزی در امتداد سرشاخه‌های رودخانه یانگون ایجاد شده بود، استعمار کردند.

این غیرعادی نیست. گزارش وضعیت مانگروهای جهان می گوید که رشد سواحل گلی در بسیاری از مصب ها با افزایش رسوبات وارد شده توسط رودخانه ها به آب های ساحلی در 20 سال گذشته همزمان شده است. نمونه های دیگر شامل بخش هایی از دلتای غول پیکر آمازون در برزیل، سواحل شبه جزیره مالزی و جزیره شمالی نیوزیلند است که در جنوبی ترین حد زیستگاه بالقوه حرا قرار دارد.

لاولاک می‌گوید: «افزایش سطح دریاها در تئوری باید رشد حرا را محدود کند، زیرا دریاها به مناطق جزر و مدی که در آن رشد می‌کنند حمله می‌کنند. و پس از ایجاد، شبکه‌های متراکم ریشه‌های حرا رسوب بیشتری را به دام می‌اندازند - به‌اندازه کافی، گزارش وضعیت مانگروها در جهان نتیجه‌گیری می‌کند تا همگام با افزایش جزر و مد فعلی در بسیاری از نقاط باشد.

البته، این حلقه بازخورد مثبت را می توان با سدهای بالادست مخدوش کرد، که به شدت میزان رسوب حمل شده به سمت اقیانوس را کاهش می دهد، رشد تخته های گلی جزر و مدی را متوقف می کند و باعث غرق شدن دلتاها می شود.

مزارع پرورش میگو در استان Prachuap Khiri Khan در تایلند باعث جابجایی جنگل های حرا شده است. انتشارات اینگرام

به همین دلیل، نگرانی‌های جدی در میان بوم‌شناسان درباره سرنوشت بزرگ‌ترین گستره مانگرو در شرق آفریقا، در دلتای رودخانه روفیجی در تانزانیا وجود دارد. بانتینگ می‌گوید در سال‌های اخیر، توده‌های جدید حرا بر روی زمین‌های گلی در دلتای بیرونی رشد کرده‌اند. اما این رشد اکنون می تواند ناگهان متوقف شود. در ماه اوت، دولت تانزانیا سد برق آبی Julius Nyerere را در حدود 100 مایلی بالادست تکمیل کرد.

گروه زیست محیطی WWF تخمین زده است که این سد بیشتر 16.6 میلیون تن رسوبی را که هر سال از رودخانه جاری می شود، به دام می اندازد و چرخه ای از عقب نشینی دلتا و از بین رفتن حرا را آغاز می کند.

رشد توده‌های جدید حرا با آگاهی روزافزون برخی از دولت‌ها و جوامع ساحلی از ارزش آن‌ها همراه بوده است. این امر به ویژه در اندونزی و سایر کشورهای همسایه اقیانوس هند که در سال 2004 توسط سونامی آسیب دید و بیش از 200000 نفر کشته شدند صادق است. روستاهایی که حراهای خود را حفظ کرده بودند بسیار بهتر از روستاهایی که آنها را به استخر ماهی تبدیل کرده بودند محافظت می شدند.

با این حال، روش کاشت حرا جدید نتایج متفاوتی داشته است. به گفته سازمان غیردولتی Wetlands International در سال های اخیر ده ها میلیون دلار برای کاشت حرا در سراسر مناطق گرمسیری هزینه شده است. اما در یک گزارش اخیر گفت: «اکثر این پروژه‌های بازسازی شکست خورده‌اند». بیش از 80 درصد نهال ها در اثر جزر و مد مرده یا شسته شده اند.

در پاسخ، برخی از گروه‌های حفاظتی شروع به کمک به جوامع برای مدیریت مناظر ساحلی برای تشویق بازسازی طبیعی کرده‌اند. در ساحل شمالی جاوه، روستاییان حدود 10 مایل از موانع نزدیک به ساحل چوب برس ساخته اند تا آب آرامی ایجاد کنند که در آن نهال های دور ریخته شده توسط حرا ایجاد شده است.

و در ایالت گینه بیسائو در غرب آفریقا، Wetlands International از مردم محلی برای تشویق بازگشت طبیعی مانگروها به مزارع برنج متروکه استخدام می کند. عبدالله ندیایی که این برنامه را اجرا می‌کند، می‌گوید: «ما دایک‌ها را باز می‌کنیم و کانال‌های طبیعی قدیمی را تمیز می‌کنیم» تا اجازه دهیم آبی که نهال‌های حرا را از غرفه‌های مجاور حمل می‌کند، بازگردد. طبیعت بقیه کارها را انجام می دهد. بیش از 6000 هکتار از سال 2015 بازسازی شده است.

Uday Pimple از دانشگاه فناوری King Mongkut در بانکوک که تحقیقات میدانی گسترده‌ای در باتلاق‌های حرا تایلند انجام داده است، می‌گوید در عین حال، مناظر سبزتر که در تصاویر ماهواره‌ای دیده می‌شوند لزوما نشان‌دهنده بهبودی تنوع زیستی نیستند.

در استان فانگ نگا در غرب تایلند - منطقه ای که معدن قلع، سوزاندن زغال سنگ و پرورش میگو قبلا باعث نابودی حراهای ساحلی شده است - او دریافت که 90 درصد احیای حرا از دهه 1980 از طریق بازسازی طبیعی طیفی از گونه های حرا بوده است و جنگل های تنوع زیستی را ایجاد می کند. اما جنگل‌های حرا بازسازی‌شده در استان ترات در شرق تایلند، که در تصاویر ماهواره‌ای یکسان به نظر می‌رسند، تا حد زیادی با یک گونه از حرا کاشته شده‌اند که در نتیجه تنوع زیستی بسیار کمتری ایجاد می‌شود.

مردی نهال حرا را در باندا آچه اندونزی کاشت. حراهای دست کاشت بندرت به بلوغ می رسند. چادر محی الدین / خبرگزاری فرانسه از طریق گتی ایماژ

واضح است که پیش‌آگهی برای مانگروها مورد بحث است. بانتینگ می‌گوید: «این امکان وجود دارد که روند آینده مشابه 15 سال گذشته باشد. و دانیل فریس، همکار ژانگ در دانشگاه تولین، در مطالعه‌ای درباره سرنوشت احتمالی حرا در جهان 2 درجه سانتی‌گراد گرم‌تر، دلایلی برای این باور یافت که درختان می‌توانند رشد کنند. زیرا، حداقل در برخی از نقاط، به نظر می رسد که به خوبی می توانند با افزایش سطح دریا همگام شوند.

زیرا افزایش بارندگی اغلب فرسایش خاک و رسوب در امتداد خطوط ساحلی را افزایش می‌دهد و به حرا فضای بیشتری برای گسترش می‌دهد. و از آنجایی که دماهای گرمتر باید حراها را به خارج از مناطق استوایی سوق دهد، به عنوان مثال، برای مثال، بهتر یا بدتر، باتلاق های نمکی بیشتری را در استرالیا و جنوب ایالات متحده جایگزین می کند.

اما دوک استدلال می‌کند که حرا جدید مستعمره مناطق استوایی ممکن است به اندازه پیشینیان خود در برابر آب و هوای شدیدتر ناشی از تغییرات آب و هوایی مقاوم نباشد. یا در جذب و نگه داشتن کربن مفید است. او می‌گوید: «آنها توده‌های نابالغی هستند که در زیست توده یا تنوع زیستی به طور کامل توسعه نیافته‌اند. این امر آنها را آسیب‌پذیرتر می‌کند «در حالی که رویدادهای [آب‌وهوای] مخرب شدیدتر و مکررتر می‌شوند». به نظر می رسد تحقیقات اخیر از پیش فرض بدبینانه او حمایت می کند.

مطالعات میدانی در استان هاینان چین نشان داد که جنگل‌های حرا بالغ در مقایسه با جنگل‌های جوان‌تر، سریع‌تر از طوفان‌های استوایی، با بادهای تند، بارندگی شدید و موج‌های طوفانی بهبود می‌یابند. محققان بر اهمیت حفاظت از حراهای قدیمی به جای تکیه بر توده های جدید برای جایگزینی آنها تاکید کردند. بدون چنین استراتژی، بشریت هنوز ممکن است با چیزی روبرو شود که دوک از آن می ترسید: «دنیایی بدون حرا».