دارویی که سرنوشت دیابت را عوض کرد - ۲۳ آبان
سال‌ها پیش در چنین روزی، صاعقه آپولو ۱۲ را تا مرز شکست برد و دیابت از حکم مرگ به بیماری درمان‌پذیر تبدیل شد.
سال‌ها پیش در چنین روزی، صاعقه آپولو ۱۲ را تا مرز شکست برد و دیابت از حکم مرگ به بیماری درمان‌پذیر تبدیل شد.
گاهی پیشرفت‌های بزرگ از دل ایده‌هایی بیرون می‌آیند که در نگاه اول ساده یا حتی کم‌اهمیت به نظر می‌رسند؛ از روشی برای نمایش اعداد با صفر و یک که قرن‌ها بعد پایه‌ی زبان کامپیوترها شد تا فرمانی کوتاه که یک مأموریت فضایی را از شکست نجات داد. در سوی دیگر، گاهی یک کاوشگر فضایی با وجود شرایط نامساعد، تصویر تازه‌ای از یک سیاره به ما نشان می‌دهد یا کشفی در پزشکی، سرنوشت میلیون‌ها انسان را تغییر می‌دهد.
در تونل زمان امروز، از میراث ریاضی و محاسباتی گوتفرید ویلهلم لایبنیتس و ماجرای نجات آپولو ۱۲ پس از برخورد صاعقه می‌گوییم؛ سپس به سراغ مأموریت مارینر ۹ و نخستین نقشه‌برداری گسترده از مریخ می‌رویم و در پایان، تلاش‌های فردریک بنتینگ و همکارانش برای تبدیل انسولین به درمانی نجات‌بخش را مرور می‌کنیم.
تنها منشی گوتفرید ویلهلم لایبنیتس در مراسم خاک‌سپاری او حضور داشت. فیلسوف و ریاضی‌دانی که ۳۱۰ سال پیش در ۷۰ سالگی و در هانوفر درگذشت، هنگام مرگ از توجهی که بعدها نصیب آثارش شد برخوردار نبود.
زبان پردازنده‌های امروز، ریشه در صفر و یک لایبنیتس دارد
لایبنیتس مستقل از آیزاک نیوتن حساب دیفرانسیل و انتگرال را پرورش داد. نمادهای d و ∫ که امروزه دانشجویان و مهندسان سراسر جهان به کار می‌برند، بخشی از میراث او هستند. نماد انتگرال پیشنهادی‌اش در سال ۱۶۸۶ به چاپ رسید و زبان محاسبات را فشرده‌تر کرد.
ذهن او به کاغذ محدود نماند. دستگاه مکانیکی Stepped Reckoner برای انجام محاسبات ساخته شد و مقاله‌ی سال ۱۷۰۳ او شیوه‌ی نمایش اعداد با صفر و یک را شرح داد. کامپیوترهای امروزی با معماری بسیار پیچیده‌تری کار می‌کنند، اما داده‌ها و دستورها در پایین‌ترین سطح هنوز به بیت‌هایی وابسته‌اند که همان منطق دودویی را دنبال می‌کنند.
آسمان فلوریدا برای پرتاب مناسب به نظر نمی‌رسید؛ اما ساترن ۵ در ساعت ۱۱ و ۲۲ دقیقه‌ی محلی از مرکز فضایی کندی برخاست. تنها ۳۶٫۵ ثانیه بعد صاعقه به سامانه ضربه زد و صاعقه‌ی دوم در ثانیه‌ی ۵۲ نمایشگرهای کابین و تله‌متری را به آشوب کشید.
یک دکمه‌ی کوچک، ماموریتی چند میلیارد دلاری را از شکست نجات داد
مهندسی به نام جان آرون راه نجات را شناخت و فرمان کوتاه SCE to AUX به کابین رسید. آلن بین تنها فضانوردی بود که محل کلید مربوط را به خاطر آورد. انتقال سامانه‌ی پردازش سیگنال به منبع کمکی، داده‌های حسگرها را بازگرداند و مانع لغو مأموریت شد.
آپولو ۱۲ با حضور پیت کنراد ریچارد گوردون و بین سفر ۱۰ روز و ۴ ساعته‌اش را کامل کرد. مأموریت ۵۷ سال پیش به دومین فرود سرنشین‌دار بشر روی ماه و فرودی دقیق نزدیک Surveyor 3 انجامید. ماجرای صاعقه هنوز نمونه‌ای کلاسیک از تاب‌آوری مهندسی، آموزش درست و ارزش حضور انسانی است که یک کلید ناشناخته را به یاد می‌آورد.
سیاره‌ی سرخ هنگام رسیدن مهمان تازه‌اش تقریبا دیده نمی‌شد. طوفانی سراسری، غبار را بر فراز مریخ پخش کرده بود و دوربین‌های Mariner 9 به جای کوه و دره، پرده‌ای مات پیش روی خود می‌دیدند.
پشت پرده‌ی غبار، مریخی پر از آتشفشان و دره پنهان بود
کاوشگر ۹۹۷٫۹ کیلوگرمی پس از سفری ۱۶۷ روزه، موتور اصلی‌اش را ۹۱۵٫۶ ثانیه روشن نگه داشت و ۵۵ سال پیش به نخستین فضاپیمای مدارگرد سیاره‌ای غیر از زمین تبدیل شد. مارینر ۹ با وجود پرتاب ۱۱ روز دیرتر از مارس ۲ شوروی، زودتر به مدار مریخ رسید.
صبر نتیجه داد. با فروکش‌کردن غبار، بیش از ۷۰۰۰ تصویر به زمین فرستاده شد و حدود ۸۵ درصد سطح سیاره زیر نگاه دوربین‌ها رفت. Olympus Mons، مجموعه‌ی عظیم Valles Marineris و نشانه‌های بستر رودخانه‌های باستانی، تصویر مریخ را دگرگون کردند. ماموریت‌های مداری امروزی پردازنده‌ها و ابزارهای بسیار پیشرفته‌تری دارند، ولی راهبرد انتظار، پایش و نقشه‌برداری گسترده‌ی Mariner 9 هنوز در اکتشاف سیاره‌ای زنده مانده است.
برای نوجوان مبتلا به دیابت در آغاز دهه‌ی ۱۹۲۰، تشخیص بیماری اغلب معنایی جز گرسنگی تدریجی و مرگ نداشت. پژوهش فردریک بنتینگ ، پزشکی که ۱۳۵ سال پیش در الیستون کانادا متولد شد، سرنوشت بیماران را تغییر داد.
انسولین، دیابت را از حکم مرگ به یک بیماریِ قابل کنترل بدل کرد
بنتینگ در دانشگاه تورنتو با چارلز بست، جان مک‌لئود و برترام کولیپ برای جداسازی و آماده‌سازی انسولین جهت مصرف درمانی کار کرد. لئونارد تامپسون ۱۴ ساله در سال ۱۹۲۲ نخستین انسانی بود که درمان را دریافت کرد. پالایش بهتر ماده، تزریق‌های بعدی را مؤثر ساخت و راه تولید دارویی نجات‌بخش را گشود.
جایزه‌ی نوبل پزشکی سال ۱۹۲۳ به بنتینگ و مک‌لئود رسید. بنتینگ که ۳۲ سال داشت، سهم مالی خود را با بست تقسیم کرد و مک‌لئود نیز سهمش را به کولیپ داد. تولد بنتینگ بعدها مبنای انتخاب ۱۴ نوامبر برای روز جهانی دیابت شد. انسولین هنوز درمان قطعی دیابت نیست، اما زندگی روزمره‌ی میلیون‌ها بیمار بدون دستاورد آن گروه قابل تصور نبود.